Adhyaya 3

Verse 1

सनक उवाच । भगवन्नरुणाद्रीश माहात्म्यमिदमद्भुतम् । श्रुतं शिवप्रसादेन दयया ते जगद्गुरोः

സനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ അരുണാദ്രീശ്വരാ! ഈ അത്ഭുതമായ മഹാത്മ്യം ശിവപ്രസാദത്താലും, ഹേ ജഗദ്ഗുരോ, നിങ്ങളുടെ കരുണയാലും ഞാൻ ശ്രവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 2

आश्चर्यमेतन्माहात्म्यं सर्वपापविनाशनम् । आराधयन्पुनः के वा वरदं शोणपर्वतम्

ഈ മഹാത്മ്യം അത്ഭുതകരവും സർവ്വപാപനാശകവുമാണ്. വരദായകനായ ശോണമലത്തെ ആരാധിച്ച ശേഷം ആരാണ് വീണ്ടും (ഭക്തിയിൽ നിന്ന്) മടങ്ങുക?

Verse 3

अनादिरंतरहितः शिवः शोणचलाकृतिः । युवयोस्तपसा देव वरदानाय संस्थितः

ശിവൻ അനാദിയും അന്തരഭേദരഹിതനും ആകുന്നു; ശോണമലയുടെ രൂപത്തിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ ദേവാ! നിങ്ങളുടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൻ അവിടെ വരം നൽകാൻ സ്ഥാപിതനാണ്।

Verse 4

सकृत्संकीर्तिते नाम्नि शोणाद्रिरिति मुक्तिदे । सन्निधिः सर्वकामानां जायते चाघनाशनम्

‘ശോണമല’ എന്ന ‘ശോണമദ്രി’ നാമം ഒരിക്കൽ പോലും കീർത്തിച്ചാൽ അത് മോക്ഷം നൽകുന്നു. എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സിദ്ധിക്കുന്നു; പാപനാശവും സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 5

शिवशब्दामृतास्वादः शिवार्चनकथाक्रमः । इति तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवः पितामहः

‘ശിവ’ ശബ്ദാമൃതം ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ടും ശിവാർചനയുടെ കഥാക്രമം വിവരിച്ചുകൊണ്ടും അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ആ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ദേവദേവനായ പിതാമഹൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 6

उवाच करुणामूर्तिररुणाद्रीशमानमन् । ब्रह्मोवाच । श्रूयतां वत्स पार्वत्याश्चरितं यत्पुरातनम्

അരുണാചലേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ച കരുണാമൂർത്തിയായ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— “വത്സാ, പാർവതിയുടെ ആ പുരാതന പുണ്യചരിതം ശ്രവിക്ക.”

Verse 7

अरुणाद्रीशमाश्रित्य यथा सा निर्वृताभवत् । आससाद महादेवः कदाचित्पार्वतीपतिः

അരുണാചലനാഥനെ ശരണം പ്രാപിച്ച് അവൾ എങ്ങനെ പരമ തൃപ്തി നേടി—അത് ഞാൻ പറയുന്നു. ഒരിക്കൽ പാർവതീപതിയായ മഹാദേവൻ അവളുടെ അടുക്കൽ എത്തി.

Verse 8

रत्नसिंहासनं दिव्यं रत्नतोरणसंयुतम् । रत्नपुष्पफलोपेत कल्पद्रुममनोहरम्

അവിടെ ദിവ്യമായ രത്നസിംഹാസനം ഉണ്ടായിരുന്നു, രത്നതോരണത്താൽ അലങ്കരിച്ചത്; രത്നമയ പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ കൽപദ്രുമങ്ങൾ കൊണ്ട് മനോഹരം.

Verse 9

परार्ध्य दृषदास्तीर्णं बद्धमुक्तावितानकम् । विमुक्तपुष्पप्रकरदिव्यधूपोरुसौरभम्

അത് അത്യന്തം വിലയേറിയ ശിലാപട്ടകളാൽ വിരിച്ചിരുന്നതും, കെട്ടിയ മുത്തുമാലകളുടെ വിതാനത്താൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നതും; ചിതറിച്ച പുഷ്പക്കൂട്ടങ്ങളും ദിവ്യധൂപത്തിന്റെ ഗാഢസൗരഭവും നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു.

Verse 10

प्रलंबमालिकाजालनिनदद्भृंगसंकुलम् । दिव्यतूर्यघनारावप्रनृत्यद्गुहवाहनम्

തൂങ്ങിമറിഞ്ഞ മാലകളുടെ ജാലങ്ങളിൽ മുഴങ്ങുന്ന ഭ്രമരങ്ങളാൽ അത് നിറഞ്ഞിരുന്നു; ദിവ്യതൂര്യങ്ങളുടെ ഘനാരവത്തിൽ ഹർഷിച്ച് ഗുഹന്റെ വാഹനം ആനന്ദത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു.

Verse 11

पार्वतीसिंहसंचारपरित्रस्तमहागजम् । अप्सरोभिः प्रनर्त्ताभिर्गायंतीभिश्च केवलम्

പാർവതിയുടെ സിംഹസഞ്ചാരത്തിൽ മഹാഗജങ്ങൾ ഭീതിയിലായി; എല്ലായിടത്തും അപ്സരസ്സുകൾ മാത്രം നൃത്തവും ഗാനവും ചെയ്തു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 12

आसेवितपुरोरंगं दिक्पालकनिषेवितम् । ऋग्यजुःसामजैर्मंत्रैः स्तुवद्भिर्मुनिपुंगवैः

അഗ്രസഭാമണ്ഡപം ദിക്പാലന്മാർ സേവിച്ചു; ഋഗ്-യജുഃ-സാമ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ശ്രേഷ്ഠ മുനികൾ അതിനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 13

ब्रह्मर्षिभिस्तथा देवैः सिद्धै राजर्षिभिवृतम् । गणैश्च विविधाकारैर्भस्मालंकृतविग्रहैः

അത് ബ്രഹ്മർഷികൾ, ദേവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, രാജർഷികൾ എന്നിവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ഭസ്മം അണിഞ്ഞ നാനാരൂപ ശിവഗണങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 14

रुद्राक्षधारसुभगैरापूर्णं शिवतत्परैः । वीणावेणुमृदंगादितौर्यत्रिकजनिस्वनैः

രുദ്രാക്ഷമാലകളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ശിവപരായണ ഭക്തന്മാരാൽ അത് നിറഞ്ഞിരുന്നു; വീണ, വേണു, മൃദംഗം മുതലായ ത്രിവിധ തൂര്യധ്വനികളാൽ മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു।

Verse 15

घंटाटंकारसुभगैर्वेदध्वनिविमिश्रितैः । मनोहरं महादिव्यमासनं पार्वतीसखः

ഘണ്ടകളുടെ മധുര ടങ്കാരം വേദധ്വനിയുമായി കലർന്ന് മുഴങ്ങി; പാർവതിയുടെ സഖാവായ ശിവൻ ആ ആസനത്തെ മനോഹരവും പരമദിവ്യവുമായി ആക്കി।

Verse 16

अलंचकार भगवन्भक्तानुग्रहकाम्यया । आस्थाय विमलं रूपं सर्वतेजोमयं शिवम्

ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്താൽ, ഭഗവാൻ സർവ്വതേജോമയവും നിർമ്മലവുമായ ശിവരൂപം കൈക്കൊണ്ടു.

Verse 17

अंबिकासहितः श्रीमान्विजहार दयानिधिः । संगीतेन कथाभेदैर्द्यूतक्रीडाविकल्पनैः

ദയാനിധിയായ ഭഗവാൻ അംബികയോടൊപ്പം സംഗീതം, വിവിധ കഥകൾ, ചൂതുകളി എന്നിവയാൽ വിഹരിച്ചു.

Verse 18

गणानां विकटैर्नृत्यै रमयामास पार्वतीम् । विसृज्य सकलान्देवानृषींश्चापि सभासदः

ഗണങ്ങളുടെ വിചിത്രമായ നൃത്തങ്ങളാൽ പാർവ്വതിയെ രസിപ്പിക്കുകയും, സഭയിലുണ്ടായിരുന്ന സകല ദേവന്മാരെയും ഋഷികളെയും യാത്രയയക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 19

वरान्प्रदाय विविधान्भक्तलोकाय वाञ्छितान् । आगमेषु विचित्रेषु सर्वर्तुकुसुमेषु च

ഭക്തജനങ്ങൾക്ക് ആഗ്രഹിച്ച വരങ്ങൾ നൽകി, എല്ലാ ഋതുക്കളിലെയും പുഷ്പങ്ങൾ വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന വിചിത്രമായ ഉദ്യാനങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ വിഹരിച്ചു.

Verse 20

विजहारोमया सार्द्धं रत्नप्रासादपंक्तिषु । वापिकासु मनोज्ञासु रत्नसोपानपंक्तिषु

ഉമയോടൊപ്പം രത്നഖചിതമായ കൊട്ടാരങ്ങളിലും, രത്നപ്പടവുകളുള്ള മനോഹരമായ കുളക്കടവുകളിലും അദ്ദേഹം വിഹരിച്ചു.

Verse 21

केलिपर्वतशृंगेषु हेमरंभावनांतरे । गंगातरंगशीतेन फुल्लपंकजगंधिना

കേളീപർവ്വതങ്ങളുടെ കൊടുമുടികളിൽ, സ്വർണ്ണവാഴത്തോട്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ, ഗംഗാതരംഗങ്ങളാൽ ശീതളമായതും വിടർന്ന താമരകളുടെ ഗന്ധമുള്ളതുമായ...

Verse 22

वातेन मंदगतिना विहारविहतश्रमः । स्वकामतः स्वयं देवः प्रेयसीमभ्यनन्दयत्

മെല്ലെ വീശുന്ന കാറ്റിനാൽ വിഹാരക്ഷീണം മാറിയപ്പോൾ, ഭഗവാൻ സ്വയം തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രേയസിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 23

रतिरूपां शिवां देवीं सर्वसौभाग्यसुन्दरीम् । कदाचिद्रहसि प्रीता निजाज्ञावशवर्त्तिनम्

രതിരൂപയും സർവ്വ സൗഭാഗ്യസുന്ദരിയുമായ ശിവാദേവി, ഒരിക്കൽ ഏകാന്തതയിൽ പ്രസന്നയായി ഭഗവാനെ തന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് വിധേയനായി കണ്ടു.

Verse 24

रमणं जानती मुग्धा पश्चादभ्येत्य सादरम् । कराभ्यां कमलाभाभ्यां त्रिणेत्राणि जगद्गुरोः

അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ പ്രിയതമനെന്നറിഞ്ഞ്, ആ മുഗ്ദ്ധ പിന്നിലൂടെ ആദരപൂർവ്വം വന്ന്, താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള കൈകളാൽ ജഗദ്ഗുരുവിന്റെ തൃക്കണ്ണുകളെ...

Verse 25

पिदधे लीलया शंभोः किमेतदिति कौतुकात् । चन्द्रादित्याग्निरूपेण पिहितेष्वक्षिषु क्रमात्

"ഇതെന്താണ്?" എന്ന കൗതുകത്താൽ ലീലയായി ശംഭുവിന്റെ കണ്ണുകൾ പൊത്തി. ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, അഗ്നി എന്നിവയുടെ രൂപത്തിലുള്ള കണ്ണുകൾ ക്രമമായി അടഞ്ഞപ്പോൾ...

Verse 26

अन्धकारोऽभवत्तत्र चिरकालं भयंकरः । निमिषार्द्धेन देवस्य जग्मुर्वत्सरकोटयः

അവിടെ ദീർഘകാലം ഭയാനകമായ അന്ധകാരം വ്യാപിച്ചു. ഭഗവാന്റെ കണ്ണിമയ്ക്കുന്നതിന്റെ പകുതി സമയം കൊണ്ട് കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി.

Verse 27

देवीलीलासमुत्थेन तमसाभूज्जगत्क्षयः । तमसा पूरितं विश्वमपारेण समन्ततः

ദേവിയുടെ ലീലയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായ ആ ഇരുട്ടിനാൽ ലോകത്തിന് നാശം സംഭവിച്ചു. അതിരില്ലാത്ത ആ ഇരുട്ട് വിശ്വത്തെ എല്ലാ വശങ്ങളിൽ നിന്നും നിറച്ചു.

Verse 28

शून्यं ज्योतिः प्रचारेण विनाशं प्रत्यपद्यत । न व्यजृंभत विबुधा न च वेदाश्चकाशिरे

പ്രകാശത്തിന്റെ അഭാവത്താൽ എല്ലാം ശൂന്യമായി നാശത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. ദേവന്മാർക്ക് പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, വേദങ്ങളും പ്രകാശിച്ചില്ല.

Verse 29

नापि जीवाः समभवन्नव्यक्तं केवलं स्थितम् । जगतामपि सर्वेषामकाले वीक्ष्य संक्षयम्

ജീവജാലങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായില്ല, അവ്യക്തം മാത്രമേ അവശേഷിച്ചുള്ളൂ. എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും അകാലത്തിലുള്ള ഈ നാശം കണ്ട്...

Verse 30

तपसा लब्धस्फूर्तीनां विचारः समपद्यत । किमेतत्तमसो जन्म भुवनक्षयकारणम्

തപസ്സിലൂടെ ജ്ഞാനദൃഷ്ടി ലഭിച്ചവർക്ക് ഒരു ചിന്തയുണ്ടായി: "ലോകനാശത്തിന് കാരണമായ ഈ ഇരുട്ടിന്റെ ഉത്ഭവം എന്താണ്?"

Verse 31

भगवानपि सर्वात्मा न नूनं कालमाक्षिपत् । देवी विनोदरूपेण पिधत्ते पुरजिद्दृशः

സർവ്വാത്മാവായ ഭഗവാൻ പോലും കാലത്തെ തടുത്തില്ല; ദേവി വിനോദരൂപത്തിൽ ത്രിപുരാരിയുടെ (ശിവന്റെ) കണ്ണുകൾ പൊത്തി.

Verse 32

तेनेदमखिलं जातं निस्तेजो भुवनत्रयम् । अकालतमसा व्याप्ते सकले भुवनत्रये

അതുകൊണ്ട് ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും നിസ്തേജമായിത്തീർന്നു. സകല ഭുവനങ്ങളിലും അകാലമായ അന്ധകാരം വ്യാപിച്ചു.

Verse 33

का गतिर्लब्धराज्यानां तपसो देवजन्मनाम् । न यज्ञाः संप्रवर्तंते न पूज्यन्ते सुरा भुवि

തപസ്സുകൊണ്ട് രാജ്യം നേടിയ ദേവന്മാരുടെ ഗതി എന്താകും? ഭൂമിയിൽ യാഗങ്ങൾ നടക്കുന്നില്ല, ദേവന്മാർ പൂജിക്കപ്പെടുന്നുമില്ല.

Verse 34

इति निश्चित्य मनसा वीक्ष्य ते ज्ञानचक्षुषा । नित्यास्ते सूरयो भक्त्या शंभुमागम्य तुष्टुवुः

മനസ്സിൽ ഇപ്രകാരം നിശ്ചയിച്ച്, ജ്ഞാനദൃഷ്ടികൊണ്ട് കണ്ട്, ആ നിത്യസൂരികൾ ഭക്തിയോടെ ശംഭുവിനെ സമീപിച്ചു സ്തുതിച്ചു.

Verse 35

नमः सर्वजगत्कर्त्रे शिवाय परमात्मने । मायया शक्तिरूपेण पृथग्भावमुपेयुषे

സർവ്വജഗത്തിന്റെയും കർത്താവും പരമാത്മാവുമായ ശിവന് നമസ്കാരം; മായയാകുന്ന ശക്തിരൂപത്തിൽ അദ്ദേഹം വേറിട്ട ഭാവത്തെ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 36

अविनाभाविनी शक्तिराद्यैका शिवरूपिणी । लीलया जगदुत्पत्तिरक्षासंहृतिकारिणी

ആ അവിനാഭാവിനീ ശക്തി—ആദ്യ, ഏക, ശിവസ്വരൂപിണി—ദിവ്യലീലയിൽ ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, പരിപാലനം, സംഹാരം നടത്തുന്നു।

Verse 37

अर्धांगी सा तव देव शिवशक्त्यात्मकं वपुः । एक एव महादेवो न परे त्वद्विना विभो

അവൾ നിന്റെ അർദ്ധാംഗിനി, ഹേ ദേവ; നിന്റെ ദേഹം ശിവ-ശക്തിസ്വരൂപം. ഹേ വിഭോ, നീയേ ഏക മഹാദേവൻ; നിന്നൊഴികെ മറ്റൊരാളുമില്ല।

Verse 38

लीलया तव लोकोयमकाले प्रलयं गतः । करुणा तव निर्व्याजा वर्द्धतां लोकवर्द्धनी

നിന്റെ ലീലയിൽ ഈ ലോകം അകാല പ്രളയത്തിലേക്ക് പതിച്ചിരിക്കുന്നു। ഹേ ലോകവർദ്ധിനി, നിന്റെ നിർവ്യാജ കരുണ വർദ്ധിക്കട്ടെ।

Verse 39

भवतो निमिषार्द्धेन तेजसामुपसंहृतेः । गतान्यनेकवर्षाणि जगतां नाशहेतवे

നിന്റെ തേജസ് അർദ്ധനിമിഷംകൊണ്ട് ഉപസംഹരിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ലോകങ്ങളുടെ നാശഹേതുവായി അനവധി വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയിരിക്കുന്നു।

Verse 40

ततः प्रसीद करुणामूर्त्ते काल सदाशिव । विरम प्रणयारब्धादमुष्माल्लोकसंक्षयात्

അതുകൊണ്ട് പ്രസന്നനാകണമേ, ഹേ കരുണാമൂർത്തേ—ഹേ കാലാ, ഹേ സദാശിവാ. പ്രണയലീലയിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ ലോകസംക്ഷയത്തിൽ നിന്ന് വിരമിക്കണമേ।

Verse 41

इति तेषां वचः श्रुत्वा भक्तानां सिद्धिशालिनाम् । विसृजाक्षोणि गौरीति करुणामूर्त्तिरब्रवीत्

സിദ്ധി നേടിയ ആ ഭക്തരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കരുണാമൂർത്തിയായ ശിവൻ പറഞ്ഞു: 'ഹേ ഗൗരീ! കണ്ണുകളെ തുറന്നുവിടൂ.'

Verse 42

विससर्ज च सा देवी पिधानं हरचक्षुषाम् । सोमसूर्याग्निरूपाणां प्रकाशमभवज्जगत्

ആ ദേവി ശിവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നുള്ള മറ നീക്കി; ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, അഗ്നി എന്നിവയുടെ രൂപത്തിലുള്ള ആ കണ്ണുകളുടെ പ്രകാശത്താൽ ലോകം ശോഭിച്ചു.

Verse 43

कियान्कालो गतश्चेति पृष्टैः सिद्धैश्च वै नतैः । उक्तं त्वन्निमिषार्द्धेन जग्मुर्वत्सरकोटयः

വണങ്ങിനിന്ന സിദ്ധന്മാർ 'എത്ര കാലം കഴിഞ്ഞു?' എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, 'നിന്റെ കണ്ണിമയ്ക്കുന്നതിന്റെ പകുതി സമയം കൊണ്ട് കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി' എന്ന് മറുപടി ലഭിച്ചു.

Verse 44

अथ देवः कृपामूर्त्तिरालोक्य विहसन्प्रियाम् । अब्रवीत्परमोदारः परं धर्मार्थसंग्रहम्

അനന്തരം കൃപാമൂർത്തിയും പരമ ഉദാരനുമായ ദേവൻ തന്റെ പ്രിയതമയെ നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ധർമ്മത്തിന്റെ സത്തയായ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 45

अविचार्य कृतं मुग्धे भुवनक्षयकारणात् । अयुक्तमिह पश्यामि जगन्मातुस्तवैव हि

'ഹേ മുഗ്ധേ! ലോകനാശത്തിന് കാരണമായ ഈ പ്രവൃത്തി നീ ചിന്തിക്കാതെ ചെയ്തുപോയി. ജഗന്മാതാവായ നിനക്ക് ഇത് യോജിച്ചതല്ലെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു.'

Verse 46

अहमप्यखिलांल्लोकान्संहरिष्यामि संक्षये । प्राप्ते काले त्वया मौग्ध्यादकाले प्रलयं गताः

ഞാനും പ്രളയകാലം വന്നാൽ സർവ്വലോകങ്ങളെയും ലയിപ്പിക്കും; എന്നാൽ നിന്റെ നിർദോഷമായ മൗഢ്യത്താൽ അകാലത്തിൽ തന്നെ പ്രളയം സംഭവിച്ചു.

Verse 47

केयं वा त्वादृशी कुर्यादीदृशं सद्विगर्हितम् । कर्म नर्मण्यपि सदा कृपामूर्तिर्न बाधते

നിനക്കുപോലെയുള്ള സ്ത്രീ ഇങ്ങനെ സദാ നിന്ദ്യമായ പ്രവൃത്തി എങ്ങനെ ചെയ്യും? കരുണാമൂർത്തി കളിയിലുപോലും ഇത്തരമൊരു പെരുമാറ്റം ഒരിക്കലും അംഗീകരിക്കില്ല.

Verse 48

इति शम्भोर्वचः श्रुत्वा धर्मलोपभयाकुला । किं करिष्यामि तच्छांत्या इत्यपृच्छत्स्म तं प्रिया

ശംഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ധർമ്മലോപഭയത്തിൽ കലങ്ങിയ പ്രിയ അവനോട് ചോദിച്ചു—“ഇത് ശാന്തമാക്കി ശരിയാക്കാൻ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?”

Verse 49

अथ देवः प्रसन्नात्मा व्याजहार दयानिधिः । देव्यास्तेनानुतापेन भक्त्या च तोषितः शिवः

അപ്പോൾ ദയാനിധിയായ ഭഗവാൻ പ്രസന്നഹൃദയനായി അരുളിച്ചെയ്തു; ദേവിയുടെ ആ അനുതാപവും ഭക്തിയും ശിവനെ തൃപ്തനാക്കി.

Verse 50

मन्मूर्तेस्तव केयं वा प्रायश्चित्तिरिहोच्यते । अथापि धर्ममार्गोयं त्वयैव परिपाल्यते

നീ എന്റെ തന്നെ മൂർത്തിസ്വരൂപയാണ്; നിനക്കായി ഇവിടെ പ്രായശ്ചിത്തം എന്തെന്ന് പറയാൻ കഴിയും? എങ്കിലും ധർമ്മത്തിന്റെ ഈ മാർഗം നീ തന്നേ ഉറപ്പായി പാലിക്കണം.

Verse 51

श्रुतिस्मृतिक्रियाकल्पा विद्याश्च विबुधादयः । त्वद्रूपमेतदखिलं महदर्थोस्मि तन्मयः

ശ്രുതി‑സ്മൃതി, ക്രിയാകൽപ്പവിധികൾ, വിദ്യകൾ, ദേവഗണാദികൾ—ഈ സമസ്ത വ്യാപ്തിയും നിന്റെ സ്വരൂപം തന്നേ. ഞാനും ആ മഹത്തത്ത്വത്തിൽ തന്മയനായി അതിനാൽ വ്യാപ്തനാകുന്നു.

Verse 52

मान्ययाभिन्नया देव्या भाव्यं लोकसिसृक्षया

ഹേ മാന്യദേവീ, എന്നിൽ നിന്ന് അഭിന്നയായവളേ—ലോകസൃഷ്ടി (മറ്റും പരിപാലനം) നിമിത്തം ഈ കര്‍മ്മം നിർബന്ധമായി ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 53

तस्माल्लोकानुरूपं ते प्रायश्चित्तं विधीयते । षड्विधो गदितो धर्मः श्रुतिस्मृतिविचारतः

അതുകൊണ്ട് ലോകബോധത്തിന് അനുയോജ്യമായി നിനക്കായി പ്രായശ്ചിത്തം വിധിക്കപ്പെടുന്നു. ശ്രുതി‑സ്മൃതി വിചാരപ്രകാരം ധർമ്മം ആറുവിധമാണെന്ന് ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 54

स्वामिना नानुपाल्येत यदि त्याज्योऽनुजीविभिः । न त्वां विहाय शक्नोमि क्षणमप्यासितुं क्वचित्

സ്വാമി ആശ്രിതരെ സംരക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ ആശ്രിതർ അവനെ ഉപേക്ഷിക്കണം. എന്നാൽ നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ എവിടെയും ഒരു ക്ഷണമെങ്കിലും ഇരിക്കുവാൻ കഴിയില്ല.

Verse 55

अहमेव तपः सर्वं करिष्याम्यात्मनि स्थितः । पृध्वी च सकला भूयात्तपसा सफला तव

ഞാൻ തന്നെ ആത്മസ്വരൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ട് സകല തപസ്സും ചെയ്യും; നിന്റെ തപസ്സാൽ ഈ സമസ്ത ഭൂമിയും ഫലവത്തും മംഗളമയവും ആകട്ടെ.

Verse 56

त्वत्पादपद्मसंस्पर्शात्त्वत्तपोदर्शनादपि । निरस्यंति स्वसान्निध्याद्दुष्टजातमुपद्रवम्

നിന്റെ പദ്മപാദസ്പർശത്താലും നിന്റെ തപസ്സിന്റെ ദർശനത്താലും, വെറും സാന്നിധ്യമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ദുഷ്ടജനങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന ഉപദ്രവങ്ങൾ അകന്നുപോകുന്നു।

Verse 57

कर्मभूमेस्त्वमाधिक्यहेतवे पुण्यमाचर । त्वत्तपश्चरणं लोके वीक्ष्य सर्वोपि संततम्

ഈ കർമ്മഭൂമിയുടെ ഉന്നതിക്കായി പുണ്യാചരണം ചെയ്യുക. ലോകത്തിൽ നിന്റെ തപശ്ചരണം കണ്ടു എല്ലാവരും നിരന്തരം ധർമ്മത്തിലേക്ക് പ്രേരിതരാകും।

Verse 58

धर्मे दृढतरा बुद्धिं निबध्नीयान्न संशयः । कृतार्थयिष्यति महीं दया ते धर्मपालनैः

ധർമ്മത്തിൽ കൂടുതൽ ദൃഢമായ ബുദ്ധി സ്ഥാപിക്കൂ—സംശയമില്ല. നിന്റെ കരുണാമയ ധർമ്മപാലനത്താൽ ഭൂമി കൃതാർത്ഥമാകും।

Verse 59

त्वमेवैतत्सकलं प्रोक्ता वेदैर्देवि सनातनैः । अस्ति कांचीपुरी ख्याता सर्वभूतिसमन्विता

ഹേ ദേവീ, ഈ സകലവും നീയേ ആകുന്നു എന്ന് സനാതന വേദങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. സർവ്വസമൃദ്ധിയും മംഗളവും നിറഞ്ഞ ‘കാഞ്ചീപുരി’ എന്ന പ്രസിദ്ധ നഗരം ഉണ്ട്।

Verse 60

या दिवं देवसंपूर्णा प्रत्यक्षयति भूतले । यत्र कृतं तपः किंचिदनंतफलमुच्यते

ആ (കാഞ്ചീ) ദേവസമൂഹങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണമായി, ഭൂതലത്തിൽ തന്നെ സ്വർഗ്ഗത്തെ പ്രത്യക്ഷമാക്കുന്നു. അവിടെ ചെയ്ത അല്പം തപസ്സും അനന്തഫലമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 61

देवाश्च मुनयः सर्वे वासं वांछंति संततम् । तत्र कंपेति विख्याता महापातकनाशिनी

സകല ദേവന്മാരും മുനിമാരും നിരന്തരം അവിടെ വസിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ആ പ്രദേശത്ത് ‘കമ്പാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ (നദി/സ്ഥലം) മഹാപാതകനാശിനിയായി ഖ്യാതമാണ്.

Verse 62

यत्र स्थितानां मर्त्यानां कम्पन्ते पापकोटयः । तत्र चूतद्रुमश्चैको राजते नित्यपल्लवः

എവിടെ വസിക്കുന്ന മർത്ത്യരുടെ പാപകോടികൾ വിറയ്ക്കുന്നു (നശിക്കുന്നു), അവിടെ ഒരേയൊരു മാവിൻമരം നിത്യനവപല്ലവങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 63

संपूर्णशीतलच्छायः प्रसूनफलपल्लवैः । तत्र जप्तं हुतं दत्तमनन्तफलदं भवेत्

പുഷ്പഫലപല്ലവങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും പൂർണ്ണ ശീതള ഛായയുമുള്ളതായതിനാൽ—അവിടെ ചെയ്ത ജപം, ഹോമം, ദാനം എല്ലാം അനന്തഫലപ്രദമാകുന്നു.

Verse 64

गणाश्च विविधाकारा डाकिन्यो योगिनीगणाः । परितस्त्वां निषेवंतां विष्णुमुख्यास्तथा पराः

വിവിധാകാരങ്ങളായ ഗണങ്ങളും ഡാകിനികളും യോഗിനീഗണങ്ങളും ചുറ്റുമെല്ലാം നിന്നെ സേവിക്കുന്നു; അതുപോലെ വിഷ്ണുമുഖ്യരായ ഉന്നത ദേവഗണങ്ങളും (നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നു).

Verse 65

अहं च निष्कलो भूत्वा तव मानसपंकजे । सन्निधास्यामि मा भूस्त्वं देवि मद्विरहाकुला

ഞാനും നിഷ്കലനായി (നിരാകാരനായി) നിന്റെ മാനസപങ്കജത്തിൽ സന്നിധാനമായി വസിക്കും. ദേവി, എന്റെ വിരഹത്തിൽ വ്യാകുലയാകരുത്.

Verse 66

इत्युक्ता देवदेवेन देवी कंपांतिकं ययौ । तपः कर्तुं सखीयुक्ता विस्मयाक्रान्तलोचना

ദേവദേവൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ ദേവി സഖികളോടുകൂടെ, വിസ്മയഭരിതനേത്രങ്ങളോടെ, തപസ്സിനായി കമ്പാ നദീതീരത്തേക്ക് പോയി।

Verse 67

कंपां च विमलां सिन्धुं मुनिसमघनिषेविताम् । आलोक्य कोमलदलमेकाम्रं दृष्टिवारणम्

മുനിസമൂഹങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന നിർമലമായ കമ്പാ ധാരയെ അവൾ കണ്ടു; കൂടാതെ কোমല ഇലകളുള്ള ഏകാമ്രവൃക്ഷവും കണ്ടു—ദൃഷ്ടിയെ പിടിച്ചുനിർത്തുന്നത്ര മനോഹരം।

Verse 68

फलपुष्पसमाकीर्णं कोकिलालापसंकुलम् । प्रससाद पुनर्देवं सस्मार च महेश्वरम्

ഫലപുഷ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും കുയിലുകളുടെ ആലാപം മുഴങ്ങുന്നതുമായ അതിനെ കണ്ട ദേവി വീണ്ടും ശാന്തപ്രസന്നയായി, മഹേശ്വരനെ സ്മരിച്ചു।

Verse 69

कामाग्निपरिवीतांगी तपःक्षामेव साऽभवत् । अभ्यभाषत सा गौरी विजयां पार्श्ववर्त्तिनीम्

കാമാഗ്നിയിൽ പൊതിഞ്ഞ ഗൗരിയുടെ അവയവങ്ങൾ തപസ്സാൽ ക്ഷീണിച്ചതുപോലെ ആയി. അപ്പോൾ ദേവി തന്റെ അരികിൽ നിന്ന വിജയയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 70

कामशोकपरीतांगी पुरारिविरहाकुला

അവൾ പ്രണയശോകത്തിൽ ആകുലമായ ദേഹത്തോടെ, ത്രിപുരാരിയുടെ (ശിവന്റെ) വിരഹത്തിൽ വ്യാകുലയായി।

Verse 71

इममघहरमागतानिशं स्वयमपि पूजयितुं तपोभिरीशम् । अयमभिनवपल्लवप्रसूनः स्मरयति मां स्मरबन्धुरेकचूतः

ഞാൻ രാത്രിയിൽ പാപഹരനായ ഈശ്വരനെ തപസ്സുകളാൽ സ്വയം പൂജിക്കാനായി വന്നിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ പുതുപല്ലവവും പുഷ്പശോഭയും നിറഞ്ഞ ഈ ഏക മാവുമരം സ്മരൻ—കാമദേവൻ, അവന്റെ പ്രിയസഖാവ്—എന്ന ഓർമ്മയെ എന്നിൽ ഉണർത്തുന്നു.

Verse 72

कथमिव विरहः शिवस्य सह्यः क्षुभितधियात्र भृशं मनोभवेन । तदपि च तरुणेंदुचूडपादस्मरणमहौषधमेकमेव दृष्टम्

ഇവിടെ മനോഭവൻ (കാമൻ) മനസ്സിനെ അത്യന്തം കലക്കുന്നു; അപ്പോൾ ശിവവിരഹം എങ്ങനെ സഹിക്കും? എങ്കിലും എനിക്ക് ഒരേയൊരു മഹൗഷധം കാണുന്നു—യുവചന്ദ്രചൂഡനായ പ്രഭുവിന്റെ പാദസ്മരണം.