Adhyaya 12

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति संभाषमाणे तु महर्षौ मुनि सेविते । विजहौ गिरिजा शंकां शिवभक्तवधाश्रिताम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—മുനികൾ സേവിക്കുന്ന മഹർഷി ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ശിവഭക്തനെ വധിച്ചതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉദിച്ച സംശയം ഗിരിജ ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 2

अथांतरिक्षादुदभूद्वाणी कर्णमनोहरा । मा गमः शैलकन्ये त्वं पापनिप्कृतिकारणात्

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് കാതിനും മനസ്സിനും മധുരമായ ഒരു വാണി ഉയർന്നു—“ഹേ ശൈലകന്യേ, പാപപ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ കാരണത്താൽ നീ പോകരുത്।”

Verse 3

गंगा च यमुना सिंधुर्गोदापि च सरस्वती । नर्मदा सा च कावेरी शोणः शोणनदी च सा

ഗംഗയും യമുനയും, സിന്ധു, ഗോദാവരി, സരസ്വതി; നർമദയും കാവേരിയും; കൂടാതെ ശോണം—ശോണമെന്ന നദിയും—(ഇവിടെ സന്നിഹിതമാണ്).

Verse 4

अत्रैव नव तीर्थानि संभवंतु शिलातले । त्वत्खड्गदारिते देवि कुरु तत्राघमर्षणम्

ഇവിടെയേ ഈ ശിലാതലത്തിൽ ഒൻപതു തീർത്ഥങ്ങൾ പ്രാദുർഭവിക്കട്ടെ. ദേവീ, നിന്റെ ഖഡ്ഗം പിളർത്തിയ സ്ഥലത്ത് അവിടെ അഘമർഷണകർമ്മം നിർവഹിക്കൂ.

Verse 5

अस्मिन्नाश्वियुजे मासि ज्येष्ठानक्षत्र आगते । निमज्य खड्गतीर्थे त्वं सलिंगा मासमावस

ഈ ആശ്വയുജ മാസത്തിൽ ജ്യേഷ്ഠാ നക്ഷത്രം വന്നപ്പോൾ, ഖഡ്ഗതീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്യുക; ലിംഗത്തോടുകൂടി ഒരു മാസം വ്രതമായി വസിക്കൂ.

Verse 6

निवर्त्य सावनं मासमत्र दिक्पालसंमितम् । ततः पाणिस्थितं लिंगं लब्ध्वा पापविशोधनम्

ഇവിടെ ദിക്പാലന്മാർ അളന്നതുപോലെ ഒരു മാസവ്രതം പൂർത്തിയാക്കി, തുടർന്ന് കൈയിൽ സ്ഥിതമായ ലിംഗം ലഭിച്ചാൽ പാപശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 7

प्रतिष्ठापय तीर्थाग्रे लोकानुग्रहकारणात् । उत्तीर्य तीर्थवर्येऽस्मिन्स्नात्वा लिंगेऽर्चिते शिवे

ലോകാനുഗ്രഹത്തിനായി തീർത്ഥത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗത്ത് ഇതിനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കൂ. ഈ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കരയേറി, പൂജിത ലിംഗത്തിൽ ശിവനെ അർച്ചിക്കൂ.

Verse 8

तापत्रयोपशांतिश्च त्रैलोक्यस्य न संशयः । सर्वपापहरं लिंगं स्थावरं तीर्थसन्निधौ

ത്രിലോകത്തിനും താപത്രയശാന്തി നിശ്ചയം. തീർത്ഥസന്നിധിയിൽ സർവ്വപാപഹരമായ അചലമായ സ്ഥാവര ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 9

स्थापय स्थिरया भक्त्या सदालोकहिताय च । नक्षत्रे वैश्वदैवत्ये देवक्याः संगमाचर

അചഞ്ചല ഭക്തിയോടെ, സദാ ലോകഹിതത്തിനായി, അതിനെ സ്ഥാപിക്ക. വിശ്വേദേവ-ദൈവത്യ നക്ഷത്രത്തിൽ ദേവകിയുടെ സംഗമസ്ഥാനത്ത് സംഗമാചാരം ആചരിക്ക.

Verse 10

महोत्सवसमायुक्तं यावद्दशदिनावधि । कृत्वा चावभृथं पुण्यनक्षत्रे वह्निदैवते

പത്ത് ദിവസത്തോളം മഹോത്സവം നടത്തുക; പിന്നെ അഗ്നി-ദൈവത്യമായ പുണ്യ നക്ഷത്രത്തിൽ സമാപന അവഭൃതസ്നാനം ചെയ്യുക.

Verse 11

सायमभ्यर्च्य विधिवच्छोणाचलवपुर्मम । ततस्ते दर्शयिष्यामि तैजसं रूपमात्मनः

സന്ധ്യയിൽ വിധിപൂർവ്വം എന്റെ ശോണമല-സ്വരൂപത്തെ അർച്ചിച്ച്, തുടർന്ന് എന്റെ തേജോമയമായ അഗ്നിസദൃശ സ്വരൂപം നിന്നെ കാണിക്കും.

Verse 12

एतत्कृतं ते लोकानां रक्षायै संभविष्यति । इति तद्वचनं श्रुत्वा महर्षिवचनं च सा

‘നിന്റെ ഈ കൃത്യം ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി സഫലമാകും.’ എന്ന വാക്കും മഹർഷിയുടെ വചനവും കേട്ട് അവൾ (അംഗീകരിച്ച് മുന്നോട്ടുപോയി).

Verse 13

उभयं कर्तुमारेभे तपसा शैलकन्यका । खङ्गेन दारयामास शिलातलमनाकुला

ഇരുവരും സാധിപ്പാൻ ശൈലകന്യക തപസ്സാരംഭിച്ചു; കലങ്ങാതെയായി അവൾ ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് ശിലാതലം പിളർത്തി.

Verse 14

उदजृंभत तीर्थानां नवकं तत्र तत्क्षणात् । तस्य कण्ठस्थितं लिगं ध्यायन्ती पर्वतात्मजा

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ അവിടെ ഒമ്പതു തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമുച്ചയം ഉദ്ഭവിച്ചു. പർവ്വതപുത്രി ദേവി അവന്റെ കണ്ഠസ്ഥ ലിംഗത്തെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 15

तीर्थे ममज्ज तस्मिन्सा मुनीनामभ्यनुज्ञया । तीर्थानां नवकं तत्र संजातं स्फटिकप्रभम्

മുനികളുടെ അനുവാദത്തോടെ അവൾ ആ തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങി. അവിടെ സ്ഫടികസദൃശമായ പ്രകാശത്തോടെ ഒമ്പതു തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമുച്ചയം ജനിച്ചു.

Verse 16

अंतर्वसतितः कांत्या मेचकीकृतमंजसा । वसंत्यां शैलकन्यायां तीर्थे त्रिंशद्दिनं त्वथ

പിന്നീട് ശൈലകന്ന്യ ആ തീർത്ഥത്തിൽ മുപ്പത് ദിവസം വസിക്കുമ്പോൾ, അന്തർലീനമായ കാന്തി തപസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ വേഗത്തിൽ ഗാഢവർണ്ണമായി മാറി.

Verse 17

शम्भोर्विरहसंतप्तं मनश्चंचलतां ययौ । तत्र श्रिया सरोजानि चक्षुषोत्पलकाननम्

ശംഭുവിന്റെ വിരഹത്തിൽ ദഹിച്ച അവളുടെ മനസ്സ് ചഞ്ചലമായി. അവളുടെ ശ്രീയാൽ അവിടെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞു; അവളുടെ കണ്ണുകൾ നീലോത്പലവനത്തെപ്പോലെ ആയി.

Verse 18

मंदस्मितेन कुमुदं ससर्ज सलिलस्य सा । देव्यास्तेनोदवासेन लोकास्तु निरुपद्रवाः

മന്ദസ്മിതത്തോടെ അവൾ ജലത്തിന്മേൽ കുമുദം ഉദിപ്പിച്ചു. ദേവിയുടെ ആ വാസമാത്രത്താൽ ലോകങ്ങൾ ഉപദ്രവരഹിതമായി.

Verse 19

कृतार्थास्सहसा जातास्तत्तत्कालफलान्विताः । मासांते सा समुत्तीर्य कृत्वा देव्युत्सवं तथा

അവർ ഉടൻ തന്നെ കൃതാർത്ഥരായി, ആ സമയത്തിനനുസരിച്ച ഫലങ്ങൾ പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ മാസാന്തത്തിൽ അവൾ പുറത്തുവന്ന്, അതുപോലെ ദേവിയുടെ ഉത്സവവും നടത്തി.

Verse 20

कार्तिके मासि नक्षत्रे कृत्तिकाख्ये निशोदये । पूजयित्वा तपःसिद्धैरुपचारैर्बहूदयैः

കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ എന്ന നക്ഷത്രം ഉദിച്ച രാത്രിയിൽ, അവൾ തപസ്സാൽ സിദ്ധമായ അനേകം ഉപചാരങ്ങളോടും ബഹുവിധ നിവേദ്യങ്ങളോടും കൂടി പൂജ നടത്തി.

Verse 21

अरुणाद्रिमयं लिंगं तुष्टाव जगदंबिका । नमस्ते विश्वरूपाय शोणाचलवपुर्भृते

ജഗദംബിക അരുൺആദ്രിമയ ലിംഗത്തെ സ്തുതിച്ചു—“ഹേ വിശ്വരൂപാ! ശോണാചല (അരുൺആചല) ദേഹം ധരിക്കുന്നവനേ! നമസ്കാരം.”

Verse 22

तेजोमयाद्रिलिंगाय सर्वपाततकनाशिने । ब्रह्मणा विष्णुना च त्वं दुष्परिच्छेद्यवैभवः

തേജോമയമായ പർവ്വത-ലിംഗത്തിന് നമസ്കാരം; അത് സർവ്വ പാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും പോലും നിന്റെ വൈഭവം അളക്കാനും നിർണ്ണയിക്കാനും ദുഷ്കരം.

Verse 23

अग्निरूपोऽपि सञ्छांतो लोकानुग्रहक्लृप्तये । शक्त्या च तत्त्वसंघातकरः कालानलाकृतिः

നീ അഗ്നിസ്വരൂപനായിട്ടും പരമശാന്തൻ; ലോകങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി സ്ഥാപിതൻ. നിന്റെ ശക്തിയാൽ തത്ത്വങ്ങളുടെ സംഘാതം ക്രമീകരിക്കുന്നവൻ—കാലാഗ്നിയുടെ രൂപധാരി.

Verse 24

अद्रिश्रेष्ठारुणाद्रीश रूपलावण्यवारिधे । विचित्ररूपमेतत्ते वेदवेद्यसुरार्चितम्

ഹേ പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനായ അരുണാദ്രീശ്വരാ! നീ രൂപലാവണ്യത്തിന്റെ സമുദ്രമാണ്. നിന്റെ ഈ അത്ഭുതസ്വരൂപം വേദങ്ങളിൽ അറിയപ്പെടുന്നതും ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്നതുമാണ്.

Verse 25

तेजसां देव सर्वेषां बीजभूतं निगद्यसे । दिव्यं हि परमं तेजस्तव देव महेश्वर

ഹേ ദേവാ! എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും തേജസ്സിന്റെ ബീജസ്വരൂപൻ നീയെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ മഹാദേവ മഹേശ്വരാ! നിന്റെ തേജസ്സുതന്നെ ദിവ്യവും പരമവും ആകുന്നു.

Verse 26

यत्पुरा ब्रह्मणा दृष्टं विष्णुना च विचिन्वता । अद्य पूतास्मि देवेश तव संदर्शनादहम्

മുമ്പ് ബ്രഹ്മാവ് ദർശിച്ചതും വിഷ്ണു അന്വേഷിച്ചതുമായ അതേ ദിവ്യത്വം—ഹേ ദേവേശ്വരാ! ഇന്ന് നിന്റെ ദർശനമാത്രത്തിൽ ഞാൻ പവിത്രനായി.

Verse 27

तेजो दर्शय मे दिव्यं सर्वदोषहरं परम् । प्रार्थयंत्यां तदा देव्यामरुणाद्रिमयः शिवः

“എനിക്ക് നിന്റെ ദിവ്യ തേജസ് കാണിച്ചുതരിക—അത് പരമവും സർവ്വദോഷഹരവും ആകുന്നു.” ദേവി ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ അരുണാദ്രിമയനായ ശിവൻ മറുപടി നൽകി.

Verse 28

आविर्बभूव तेजोभिरापूर्य भुवनांतरम् । कोटिसूर्योदयप्रख्यं तुल्यं पूर्णेंदुकोटिभिः

അപ്പോൾ ഒരു തേജസ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അത് ലോകാന്തരങ്ങളെല്ലാം പ്രകാശത്തോടെ നിറച്ചു. അത് കോടി സൂര്യോദയങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തവും, കോടി പൂർണ്ണചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ശീതളവുമായിരുന്നു.

Verse 29

कालाग्निकोटिसंकाशं तेजः परमदृश्यत । प्रणम्य परया भक्त्या मुनिभिः सार्धमंबिका

പ്രളയാഗ്നിയുടെ കോടിക്കണക്കിന് ജ്വാലകളെപ്പോലെ പരമ തേജസ് ദർശിതമായി. അംബിക മുനികളോടുകൂടെ പരമഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 30

विस्मयाक्रांतहृदया ननंद नलिनेक्षणा । अथ तेजोनिधेस्तस्मादरुणाद्रिः समुत्थितः

വിസ്മയാക്രാന്തഹൃദയയായ താമരക്കണ്ണുള്ള ദേവി ആനന്ദിച്ചു. പിന്നെ ആ തേജോനിധിയിൽ നിന്ന് അരുണാദ്രി (അരുണാചലം) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 31

हिरण्मयोऽब्रवीद्वाचं पुरुषः कलकन्धरः । प्रसन्नोऽस्मि तपोभिस्ते स्थानेषु मम कल्पितैः

ഹിരണ്മയനായ പുരുഷൻ—നീലകണ്ഠൻ—വചനം അരുളി: “ഞാൻ നിശ്ചയിച്ച സ്ഥാനങ്ങളിൽ നീ ചെയ്ത തപസ്സുകളിൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്.”

Verse 32

तेजोमयमिदं रूपमीक्षितं च त्वयाधुना । कारणैर्बहुभिर्लोकान्रक्षेथास्त्वं जगन्मयि

“ഈ തേജോമയ രൂപം നീ ഇപ്പോൾ ദർശിച്ചു. ഓ ജഗന്മയി മാതാവേ, പല ഉപായങ്ങളാൽ നീ ലോകങ്ങളെ രക്ഷിക്കും.”

Verse 33

तपांसि कुरुषे भूमौ किमन्यत्प्रार्थितं तव । मल्लोचनत्विषा तेद्य तमोराशिः समुत्थितः

“നീ ഭൂമിയിൽ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു—മറ്റെന്താണ് നിന്റെ പ്രാർത്ഥന? എന്നാൽ ഇന്ന് എന്റെ നേത്രതേജസ്സാൽ നിന്റെ മുമ്പിൽ അന്ധകാരരാശി ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 34

अशेषो हि प्रशांतोऽभूत्तेजसोऽस्य निरीक्षणात् । अयं तु महिषो दुष्टो मद्भक्तिं लिंगपूजकः

ഈ തേജസ്സിനെ വെറും ദർശിച്ചതിനാൽ തന്നെ അവൻ പൂർണ്ണമായി ശാന്തനായി. എന്നാൽ ഈ ദുഷ്ട മഹിഷൻ—ലിംഗപൂജകനായിട്ടും—എന്റെ ഭക്തിക്കെതിരായി പെരുമാറുന്നു.

Verse 35

जग्राह सहसा ह्येतत्तस्य लिंगं गले स्थितम् । अनेन भक्षितं तच्च नास्तिकस्योपदेशतः

അവൻ പെട്ടെന്ന് തന്നെ തന്റെ കഴുത്തിൽ തൂങ്ങിയിരുന്ന ആ ലിംഗം പിടിച്ചു; ഒരു നാസ്തികന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അതിനെ ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 36

अकरोन्मय्यविश्वासं लिंगरूपे गले स्थिते । क्रमेण सोपि संप्राप्तो मुनिजन्म मनोहरम्

കഴുത്തിൽ ലിംഗരൂപം നിലകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും അവൻ എന്നോടു അവിശ്വാസം വളർത്തി. എങ്കിലും കാലക്രമത്തിൽ അവനും മനോഹരമായ മുനിജന്മം പ്രാപിച്ചു.

Verse 37

मामेवाभ्यर्चयन्ध्यायन्गणनाथत्वमावसन् । पूर्वजन्मनि भक्तोऽयं महिषोपि त्वया हतः

എന്നെയേ ആരാധിച്ച് എന്നെയേ ധ്യാനിച്ച് അവൻ ഗണനാഥത്വം പ്രാപിച്ചു. മുൻജന്മത്തിലും ഇവൻ എന്റെ ഭക്തനായിരുന്നു—മഹിഷരൂപത്തിൽ നിനക്കാൽ വധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നാലും.

Verse 38

चिरं मल्लिंगधृग्यस्मात्सिद्धिरस्यापि देव्यतः । शिवलिंगेष्वविश्वासः शिवभक्तावमाननम्

അവൻ ദീർഘകാലം എന്റെ ലിംഗം ധരിച്ചതിനാൽ ദേവിയുടെ കൃപയാൽ അവനിക്കും കുറെ സിദ്ധി ലഭിച്ചു. എങ്കിലും ശിവലിംഗങ്ങളോടുള്ള അവിശ്വാസവും ശിവഭക്തരെ അവമാനിക്കുന്നതും നിലനിന്നു.

Verse 39

न कर्त्तव्यं सदा भक्तैस्तस्माद्वै मुक्तिकांक्षिभिः । दीक्षया रहितं लिगं येन संधार्यते बलात्

അതുകൊണ്ട് ഭക്തർ—വിശേഷിച്ച് മോക്ഷകാംക്ഷികൾ—ഇത് ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്: യഥോചിത ദീക്ഷയില്ലാതെ ലിംഗം ബലമായി ധരിക്കുക/വഹിക്കുക।

Verse 40

न तादृशं फलं दत्ते वज्रवत्तं निहंति च । न दोषस्तत्र किंचित्ते शोणाचलनिरीक्षणात्

അത് അത്തരം ഫലം നൽകുന്നില്ല; മറിച്ച് ഇടിമിന്നൽപോലെ അവനെ തകർത്തുവീഴ്ത്തും. എന്നാൽ നിനക്കോ അവിടെ യാതൊരു ദോഷവും ഇല്ല—ശോണമല/ശോണാചല ദർശനം ലഭിച്ചതിനാൽ.

Verse 41

सफला नयनावाप्तिः सर्वदोषविनाशनात् । त्वत्पुत्रस्तन्यदानेन धात्र्योपकृतमात्मजे

കാഴ്ച ലഭിച്ചത് ഫലവത്തായി; അത് എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. മകളേ, നിന്റെ മകനു പാൽ നൽകിയതിലൂടെ ധാത്രി നിന്നെ ഉപകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 42

त्वामपीतकुचां चक्रे वत्सलां भक्तरक्षिणीम् । नक्षत्रे कृत्तिकाख्येऽत्र तव सन्निधिलोभतः

അവന്റെ സന്നിധി നേടാനുള്ള നിന്റെ ആഗ്രഹം മൂലം, ഇവിടെ കൃത്തികാ നക്ഷത്രത്തിൽ, അവൻ നിന്നെ ‘അപീതകുചാ’—സ്നേഹമയിയും ഭക്തരക്ഷിണിയുമായവൾ—ആക്കി.

Verse 43

प्रायश्चित्ताभिधानेन भवापीतकुचाभिधा । पूजाशेषं समाधाय भक्तानुग्रहहेतवे

‘പ്രായശ്ചിത്ത’ എന്ന നാമധേയത്തിൽ നീ ‘അപീതകുചാ’ എന്നറിയപ്പെട്ടു. പൂജയുടെ ശേഷാർപ്പണം സ്ഥാപിച്ച് ഭക്താനുഗ്രഹത്തിനുള്ള കാരണമായി നീ നിലകൊണ്ടു.

Verse 44

भज मां करुणामूर्तिरपीतकुचनायिका । इति देवस्य वचनमाकर्ण्यात्यंतशीतलम्

‘ഹേ അപീതകുചനായികേ, കരുണാമൂർത്തിയേ! എന്നെ ഭജിക്ക’ എന്നു ദേവന്റെ അത്യന്തം ശീതളമായ വചനം ശ്രവിച്ച്—

Verse 45

प्रणम्य प्रार्थितवती प्रोवाच च तमंबिका । देवदेव प्रसादेन त्वयानुग्रहशालिना

പ്രണാമം ചെയ്ത് അംബിക അപേക്ഷിച്ചു അവനോട് പറഞ്ഞു—‘ഹേ ദേവദേവാ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ, അനുഗ്രഹസമ്പന്നനായ നിങ്ങൾ—’

Verse 46

एतत्ते दर्शितं तेजो दृष्टं देवैश्च मानवैः । प्रत्यक्षं कृत्तिकामासि मद्व्रतांतमहोत्सवे

നിങ്ങളുടെ ഈ തേജസ് വെളിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും അതു കണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്റെ വ്രതാന്ത മഹോത്സവത്തിൽ നിങ്ങൾ കൃത്തികാ (നക്ഷത്ര/തിഥി) നാളിൽ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു.

Verse 47

नक्षत्रे कृत्तिकाख्येऽस्मिंस्तेजस्ते दृश्यतां परम् । तद्वीक्षितमिदं तेजः परमं प्रतिवत्सरम्

കൃത്തികാ എന്ന നക്ഷത്രത്തിൽ നിങ്ങളുടെ പരമ തേജസ് ദർശനീയമാകട്ടെ. ഈ പരമജ്യോതി പ്രതിവർഷം (ആ സമയത്ത്) ദർശിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 48

दृष्ट्वा समस्तैर्दुरितैर्मुच्यतां सर्वजंतवः । तथेति देवदेवेन प्रोचेऽथांतर्दधे गिरौ

‘ഇത് ദർശിച്ച് എല്ലാ ജീവികളും എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതരാകട്ടെ.’ എന്നു ദേവദേവൻ പറഞ്ഞു; തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഗിരിയിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 49

प्रदक्षिणं चकारैनं सखीभिः सा ततोंऽबिका । घनश्यामलया कांत्या परितो जृंभमाणया

അപ്പോൾ അംബിക സഖികളോടുകൂടെ അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു; അവളുടെ ഘനശ്യാമ കാന്തി ചുറ്റും വ്യാപിച്ചു പ്രകാശിച്ചു।

Verse 50

अरुणाद्रिमयं लिंगं चक्रे मरकतप्रभम् । मंदं चरन्ती जाताभिः प्रभाभिः पादपद्मयोः

അവൾ അരുണാദ്രിമയമായ, മരകതപ്രഭയോടെ ദീപ്തമായ ലിംഗം നിർമ്മിച്ചു; മന്ദമായി നടക്കുമ്പോൾ അവളുടെ പദ്മപാദങ്ങളിൽ നിന്ന് നവകിരണങ്ങൾ ഉദിച്ചു।

Verse 51

तस्तार परितो भूमिं पद्मपत्रैः सपल्लवैः । प्रफुल्लकनकांभोजनीलोत्पलदलोत्करैः

അവൾ ചുറ്റുമുള്ള ഭൂമിയെ কোমല പല്ലവങ്ങളോടുകൂടെ പദ്മപത്രങ്ങളാൽ വിരിച്ചു; പൂർണ്ണവികസിത കനകാംഭോജവും നീലോത്പലവും ദളക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ।

Verse 52

अर्चयन्तीव शोणाद्रिमभितो दृष्टिकांतिभिः । इन्द्रादिलोकपालानामंगनाभिर्निषेविता

അവൾ തന്റെ ദൃഷ്ടികാന്തിയാൽ ശോണാദ്രിയെ അർച്ചിക്കുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലന്മാരുടെ അങ്കനമാരാൽ സേവിതയായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 53

प्रसादिता मातृगणैर्गंधदानविभूषणैः । छत्रचामरभृंगारतालवृन्तफलाचिकाः

അവൾ മാതൃഗണങ്ങളാൽ പ്രസാദിതയായി—സുഗന്ധദാനങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു; അവർ ഛത്രം, ചാമരം, ഭൃംഗാരപാത്രം, താളവൃന്തങ്ങൾ, ഫലനൈവേദ്യങ്ങൾ എന്നിവ വഹിച്ചു।

Verse 54

वहन्तीभिः सुरस्त्रीभिर्वृता मुनिवधूयुता । प्रदक्षिणं चकारैनमरुणाद्रिं स्वयंप्रभम्

ശുശ്രൂഷ വഹിക്കുന്ന ദിവ്യസ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും മുനിപത്നിമാരോടുകൂടിയും, അവൾ സ്വയംപ്രഭമായ അരുണാദ്രിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു।

Verse 55

कांक्षन्ती शिवसायुज्यं विवाहाग्निमिवाद्रिजा । तस्यां प्रदक्षिणं भक्त्या कुर्वाणायां पदेपदे

ശിവസായുജ്യം ആഗ്രഹിച്ച പർവ്വതകുമാരി, വിവാഹാഗ്നിയിലേക്കു സമീപിക്കുന്നതുപോലെ, ഭക്തിയോടെ പടിപടിയായി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു।

Verse 56

प्रेषिता शंभुना देवाः परिवव्रुः सुरेश्वराः । सरस्वतीसमं धात्रा विष्णुना च समं रमा

ശംഭു അയച്ച ദേവന്മാർ—സുരേശ്വരന്മാർ—ചുറ്റും സമവേതരായി. ധാത്രയോടൊപ്പം സരസ്വതിയും, വിഷ്ണുവോടൊപ്പം രമാ (ലക്ഷ്മി)യും വന്നു।

Verse 57

सर्वदिक्पालकांताभिः समेता शैलबालिका । निरुन्धतीव देवेन्द्रं सलिलैर्वरदानतः

സകല ദിക്ക്പാലകരുടെയും പ്രിയപത്നിമാരോടുകൂടിയ ശൈലകുമാരി, വരദാനമായി ലഭിച്ച ജലങ്ങളാൽ, ദേവേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രനെയും തടയുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 58

अद्रिनाथस्वरूपस्य शीतत्वमिव कुर्वती । तपस्ययाऽविनाभावाद्देवस्येव कृतस्मृतिः

അദ്രിനാഥന്റെ സ്വരൂപത്തിന്നുതന്നെ ശീതളത വരുത്തുന്നതുപോലെ; തപസ്സിനോടുള്ള അവിഭാജ്യതകൊണ്ട്, അവൾ ദേവന്റെ ജീവന്തസ്മൃതിരൂപംപോലെ തോന്നി।

Verse 59

दुष्करस्योदवासस्य बोधयन्तीव साधुताम् । ऋषीणां देवमानानामुपदेष्टुमिव क्रमात्

ദുഷ്കര വ്രത-ഉപവാസങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ പാവിത്ര്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ, അവൾ ക്രമമായി ഋഷിമാരെയും ദേവതുല്യരെയും ഉപദേശിക്കുന്നവളായി തോന്നി।

Verse 60

क्रीडामिव पुराभ्यस्तां तपसापि च संगता । आत्मानं विरहोत्तप्तामात्मस्थं तादृश शिवम्

മുമ്പേ അഭ്യസിച്ച ക്രീഡയെപ്പോലെ വീണ്ടും ആചരിക്കുകയും, തപസ്സിനോടും ചേർന്നിരിക്കയും ചെയ്തു; വിരഹത്തിൽ ഉള്ളിൽ കത്തിയ അവൾ ആത്മസ്ഥനായ അതേ ശിവനെ ഹൃദയത്തിൽ ധരിച്ചു।

Verse 61

संचिंत्य चोभयोः कर्तुं शीतलत्वं जले स्थिता । तीर्थानामिव सर्वेषामुद्भूतानां शिलातले

ഇരുവർക്കും ശീതളത വരുത്താൻ എങ്ങനെ എന്നു ചിന്തിച്ച് അവൾ ജലത്തിൽ നിലകൊണ്ടു—പർവതത്തിന്റെ ശിലാതലത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളുപോലെ।

Verse 62

आधिक्यमथ लोकस्य वक्तुकामा स्वयं स्थिता । दुरितघ्नं च पंचाग्निमर्थावासं सुदुष्करम्

പിന്നീട് ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതിശയ മഹത്വം പ്രസ്താവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അവൾ സ്വയം പാപനാശകമായ ‘പഞ്ചാഗ്നി’ എന്ന അതിദുഷ്കര തപസ്സും, ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കായി കഠിന വാസവിധിയും അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 63

अधिगम्य तपस्तस्य शांतिं कर्तुमिव स्थिता । महिषासुरकंठोत्थरक्तधारापरिप्लुतम्

ആ തപസ്സിന് ശാന്തി-സിദ്ധി വരുത്തുന്നതുപോലെ അവൾ അവിടെ നിലകൊണ്ടു—മഹിഷാസുരന്റെ കഴുത്തിൽ നിന്നുയർന്ന രക്തധാരകൾ കൊണ്ട് ആ സ്ഥലം മുഴുവനും മുങ്ങിയിരുന്നിടത്ത്।

Verse 64

क्षालयंतीव लिंगं तदमलैस्तीर्थवारिभिः । अरुणाख्यं पुरं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा

തീർത്ഥങ്ങളുടെ നിർമലജലങ്ങളാൽ ആ ലിംഗത്തെ കഴുകുന്നതുപോലെ—വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച രമ്യമായ ‘അരുണാ’ എന്ന പുരി അവിടെ വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 65

अपीतकुचनाथेशशोणाद्रीश्वरतुष्टये । शृंगेषु यस्य सौधेषु वसन्त्यो वारयोषितः

അപീതകുചനാഥേശൻ—ശോണമദ്രീശ്വരന്റെ തൃപ്തിക്കായി, ആ നഗരത്തിലെ സൗധശിഖരങ്ങളിൽ ജല-അപ്സരസ്സുകൾ വസിക്കുന്നു।

Verse 66

अधःकृताभ्रतडितो जिगीषंतीव चामरीः । यत्तुंगसौधशृंगाग्रे गायंतीर्वारयोषितः

മേഘങ്ങളുടെ മിന്നലിനെയും മങ്ങാക്കുകയും, ചാമരങ്ങളെ ജയിക്കുവാൻ ഒരുങ്ങിയതുപോലെ—ആ ഉയർന്ന സൗധശിഖരാഗ്രത്തിൽ ജല-അപ്സരസ്സുകൾ ഗാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 67

सिद्धचारणगंधर्वविद्याधरविराजितम् । अष्टापदरथाक्रांतमष्टवीथिविराजितम्

സിദ്ധർ, ചാരണർ, ഗന്ധർവർ, വിദ്യാധരർ എന്നിവരാൽ വിരാജിതം; അഷ്ടാപദരഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും എട്ട് മഹാവീഥികളാൽ ദീപ്തവുമാണ്।

Verse 68

अष्टापदपथाकारमष्टदिक्पालपूजितम् । अष्टसिद्धियुतैः सिद्धैरष्टमूर्तिपदाश्रयैः

അതിന്റെ പാതകൾ അഷ്ടപദാകാരമാണ്; അത് അഷ്ടദിക്പാലന്മാർ പൂജിക്കുന്നു; ശിവന്റെ അഷ്ടമൂർത്തിപദം ആശ്രയിച്ച അഷ്ടസിദ്ധിയുക്ത സിദ്ധർ അതിനെ സേവിക്കുന്നു।

Verse 69

अष्टांगभक्तियुक्तैस्तैर्युक्तमष्टांगबुद्धिभिः । चातुर्वर्ण्यगुणोपेतमुपवर्णं परिष्कृतम्

ഇത് അഷ്ടാംഗഭക്തിയാൽ യുക്തരായവരോടും അഷ്ടവിധ ആത്മീയ വിവേകത്തിൽ സമ്പന്നരായവരോടും ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ചാതുർവർണ്യഗുണങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച്, ഉപവർണങ്ങളും സുസംസ്കൃതവും സുസംവിധിതവുമാണ്.

Verse 70

लसत्सुवर्णदुवर्णशालामालासमास्थितम् । शंखदुंदुभिनिस्साणमृदंगमुरजादिभिः

ഇത് ദീപ്തമായ സ്വർണ്ണമയവും വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള ശാലാമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ശംഖധ്വനി, ദുന്ദുഭിനാദം, മൃദംഗം, മുരജം മുതലായ വാദ്യങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നു.

Verse 71

वीणावेणुमुखैस्तालैः सालापैरुपरंजितम् । ब्रह्मघोषनिनादेन महर्षीणां शिवात्मनाम्

ഇത് വീണ, വേണു, താള-ലയങ്ങൾ, മധുര സംഗീതപ്രബന്ധങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് കൂടുതൽ ശോഭിക്കുന്നു; ശിവാത്മാക്കളായ മഹർഷിമാരുടെ ബ്രഹ്മഘോഷത്തിന്റെ ഗംഭീര നിനാദം മുഴങ്ങുന്നു.

Verse 72

सेवितव्यं दिने दिव्यसमदर्शवृषध्वजम् । नवरत्नप्रभाजालैर्नवग्रहसमोदयैः

പകൽ സമദർശിയായ വൃഷധ്വജ ദിവ്യപ്രഭുവിനെ സേവിച്ച് ആരാധിക്കണം; അദ്ദേഹം നవరത്നങ്ങളുടെ പ്രഭാജാലത്തിൽ ദീപ്തനായി, നവഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ഉദിച്ചപോലെ ജ്വലിക്കുന്നു.

Verse 73

निशादिवसयोरेवं दर्शयन्निव सर्वदा । विष्णुः स्थितश्च तं प्रीत्या सिषेवे पुरतो विभुम्

ഇങ്ങനെ രാത്രിയും പകലും ഒരുപോലെ സദാ സ്വയം വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ, വിഷ്ണു ആ വിഭുവായ പരമേശ്വരന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പ്രീതിഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു.

Verse 74

शक्रः सुरगणैः सार्धं सहस्राक्षः समाययौ । पपात दिव्यगंधाढ्या पुष्पवृष्टिः समंततः

സഹസ്രാക്ഷനായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി; എല്ലാദിക്കുകളിലും ദിവ്യസുഗന്ധം നിറഞ്ഞ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു.

Verse 75

व्योमगंगाजलोत्संगशीतलो मरुदाववौ । अतीव सौरभामोदवासिताखिलदिङ्मुखः

വ്യോമഗംഗയുടെ ജലസ്പർശം കൊണ്ടു ശീതളമായ കാറ്റ് വീശിത്തുടങ്ങി; അത്യുത്തമ സുഗന്ധാനന്ദം കൊണ്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളും പരിമളിതമായി.

Verse 76

कनकांकितशृंगाग्रपरिधूतवनावलिः । दर्पसंभ्रमसंनद्धो ननाद वृषभो मुहुः

കനകചിഹ്നിത ശൃംഗാഗ്രങ്ങളാൽ വനനിരകളെ കുലുക്കി, ദർപ്പോത്സാഹത്തോടെ സന്നദ്ധനായ വൃഷഭൻ (നന്ദി) വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജിച്ചു.

Verse 77

वसंतप्रमुखाः सर्वे सहर्षमृतवः पुरः । असेवंत प्रियकरैः पुष्पैः स्वयमथोचितैः

വസന്തത്തെ മുൻനിർത്തി എല്ലാ ഋതുക്കളും ആനന്ദത്തോടെ മുന്നോട്ട് വന്നു; തത്തത്ത കാലത്തിന് യോജിച്ച പ്രിയ പുഷ്പങ്ങളാൽ സേവ ചെയ്തു.

Verse 78

गणैश्च विविधाकाराः सिद्धाश्च परमर्षयः । सुराश्च कुतुकोपेताः समागच्छन्दिदृक्षवः

വിവിധാകാരങ്ങളായ ഗണങ്ങൾ, സിദ്ധന്മാർ, പരമർഷിമാർ, ദേവന്മാരും—കുതൂഹലത്തോടെ നിറഞ്ഞവരായി—ദർശനം ആഗ്രഹിച്ചു ഒരുമിച്ചു വന്നു.

Verse 79

कुंकुमक्षोदसंमिश्रकर्पूररजसान्वितः । चर्यामुष्टिमहासारः समकीर्यत सर्वतः

കുങ്കുമധൂളുമായി കലർന്ന കർപ്പൂരരേണുവും, ഉത്സവാരാധനയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുടെ മുഷ്ടികളും എല്ലാടവും ചിതറിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 80

अथ मृदंगकमर्दलझल्लरीपटहदुंदुभितालसमन्वितैः । जलजकीचककाहलनिस्वनैः सुरकृतैर्भुवन समपूरयन्

അനന്തരം മൃദംഗം, കമർദലം, ഝല്ലരി, പടഹം, ദുന്ദുഭി, താളം എന്നിവയുടെ നാദവും, കീചകനാളിയും കാഹളവും മുഴക്കിയ ഗംഭീരധ്വനിയും—ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ച്—സകലഭുവനവും നിറച്ചു।

Verse 81

सुरवधूजननृत्तनिरंतरोल्लुलिततुंबरुगायनगीतिभिः । अभिवृतो मुनिदेवगणान्वितो वृषगतः समदर्शि वृषध्वजः

ദേവവധുക്കളുടെ നിരന്തര നൃത്തവും ഗായകൻ തുംബുരുവിന്റെ ഗീതങ്ങളും ചുറ്റിപ്പറ്റി, മുനി-ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ, വൃഷഭാരൂഢനായ വൃഷധ്വജൻ ദർശനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 82

सरसमेत्य शिवः करुणानिधिर्नतमुखीमपि तामपलज्जया । ललितमंकमनंगरिपुः शिवां धृतिमहानधिरोप्य जहर्ष सः

കരുണാനിധിയായ ശിവൻ സ്നേഹത്തോടെ സമീപിച്ച്, മുഖം താഴ്ത്തിനിന്ന ശിവയെയും ലജ്ജയില്ലാതെ ഉയർത്തി, മൃദുവായി തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി; ധൃതിമാനായ പ്രഭു ആനന്ദിച്ചു।

Verse 83

ललितया निजया प्रिययान्वितः सुरमुनींद्रसमाजसमावृतः । ललितमप्सरसां मुहुरादरान्नटनमैक्षत गीतिसमन्वितम्

സ്വപ്രിയ ലലിത (പാർവതി)യോടുകൂടെ, ദേവ-മുനീന്ദ്രസഭ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ, പ്രഭു ഗീതസഹിതമായ അപ്സരസ്സുകളുടെ ലളിതനൃത്തം വീണ്ടും വീണ്ടും ആദരത്തോടെ ദർശിച്ചു।

Verse 84

अथ शिवः सुरराजसमर्पिताञ्छुभपटीरमुखानिलसौरभान् । हिमगिरिप्रहितांश्च समग्रहीन्मृगमदैः सह गंधसमुच्चयान्

അപ്പോൾ ശിവൻ ദേവരാജൻ സമർപ്പിച്ച ചന്ദനാദി പുണ്യസൗരഭസമൂഹങ്ങളും, ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നയച്ച എല്ലാ സുഗന്ധങ്ങളും—കസ്തൂരിയോടുകൂടെ—സ്വീകരിച്ചു।

Verse 85

समनुलेपितहारसुमंडितावभिगतौ सिततां समलंकृतौ । स्वयमपीतकुचाकुचकुड्मलावरणरंभणचञ्चलसत्करौ

സുഗന്ധാനുലേപനം പൂശി, ഹാരമാലകളും പുഷ്പങ്ങളും ധരിച്ചു, പ്രകാശമുള്ള ശ്വേതവസ്ത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അവർ സ്വയം സമീപിച്ചു—യൗവനലാവണ്യത്തിന്റെ ചഞ്ചല കാന്തിയിൽ തിളങ്ങി।

Verse 86

कठिनतुंगघनस्तनकोरकस्थगितमंगलगंधमनोहराम् । गिरिसुतामधिगम्य शिवः स्वयं विरहतापमशेषमपाकरोत्

പർവതപുത്രി—മംഗളസൗരഭത്തിൽ മനോഹരയും, ഉയർന്ന ദൃഢസ്തനകോറകശോഭയാൽ യുക്തയുമായ അവളെ സമീപിച്ച് ശിവൻ സ്വയം വിരഹദാഹം മുഴുവനായി അകറ്റി।

Verse 87

अथ विनोदशतैरुपलक्षितां निजवियोगजताप कृशान्विताम् । अरुणशैलपतिः स्वयमद्रिजां वरमभीप्सितमर्थय चेत्यशात्

അപ്പോൾ അരുണശൈലപതി, വിരഹജന്യ ദാഹത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച പർവതപുത്രിയെ പലവിധ വിനോദങ്ങളാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതായി കണ്ടു, സ്വയം മൃദുവായി പറഞ്ഞു—“നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരം അപേക്ഷിക്ക.”

Verse 88

सकुतुकं प्रणिपत्य नगात्मजा पुररिपुं भुवनत्रयगुप्तये । इममयाचत शोणगिरीश्वरं वरमुदारमनुग्रहसंमुदम्

അപ്പോൾ പർവതപുത്രി കൗതുകഭക്തിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, ത്രിപുരാരി—ത്രിലോകരക്ഷകൻ—ശോണഗിരീശ്വരനോട്, അവന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ ആനന്ദിച്ച്, ഈ ഉദാര വരം യാചിച്ചു।