Adhyaya 11
നന്ദികേശ്വരൻ ഒരു തത്ത്വോപാഖ്യാനം പറയുന്നു—ദിവ്യമായ തേജഃസ്തംഭത്തിന്റെ പരിധി കണ്ടെത്താൻ ദേവാധികാരികൾ ശ്രമിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ഹംസരൂപത്തിൽ മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്നു; വിഷ്ണു ദൃഢദേഹിയായ വരാഹാവതാരമായി താഴേക്ക് ഇറങ്ങി സ്തംഭത്തിന്റെ മൂലം അന്വേഷിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ പാതാളയാത്രയിൽ അതല മുതൽ മഹാതല വരെ ഏഴ് പാതാളങ്ങളുടെ വിവരണം വരുന്നു. ആദികച്ഛപം, ദിഗ്ഗജങ്ങൾ, മഹാദർദുര-പ്രതീകം, കൂടാതെ ശേഷനും കൂർമനും പോലുള്ള ധാരകരെ താങ്ങുന്ന അധാരശക്തിയും അവിടെ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പരിശ്രമിച്ചിട്ടും മൂലം കണ്ടെത്താനാകാതെ വിഷ്ണു ക്ഷീണിക്കുന്നു; അഹങ്കാരം തകരുകയും മത്സരബോധം വിനയമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ശിവശരണം തേടാൻ വിഷ്ണു തീരുമാനിക്കുന്നു—അതീതത്വത്തെ അംഗീകരിച്ചുള്ള സമർപ്പണമാണ് ഈ അധ്യായത്തിന്റെ ഉപദേശം.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । स तु सिंहस्थितां गौरीं ज्वलंती विविधायुधाम् । शैलवर्षेण महता कुपितः समपूरयत्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—കോപത്തോടെ അവൻ സിംഹസ്ഥിതിയിൽ ഇരിക്കുന്ന, ശക്തിയിൽ ജ്വലിക്കുന്ന, നാനാവിധ ആയുധധാരിണിയായ ഗൗരിയിലേക്കു മഹാശിലാവർഷം ചൊരിഞ്ഞു।
Verse 2
शरवर्षेण महता तन्निवार्य विदूरतः । बिभेद निशितैः शस्त्रैरशेषं तस्य विग्रहम्
ദൂരത്തുനിന്ന് മഹാശരവർഷംകൊണ്ട് ആ ആക്രമണം തടഞ്ഞിട്ട്, അവൾ മൂർച്ചയുള്ള ശസ്ത്രങ്ങളാൽ അവന്റെ മുഴുവൻ ദേഹവും ഭേദിച്ചു ചിന്നമാക്കി।
Verse 3
भिद्यमानोऽपि दैत्येंद्रः शैलसारप्रदुर्धरः । विषादं नागमत्किंचिद्ववृधे युद्धदुर्मदः
ഭേദിക്കപ്പെടുന്നിട്ടും ആ ദൈത്യേന്ദ്രൻ—പർവ്വതസാരത്തെപ്പോലെ ദുർദ്ധർഷൻ—അൽപവും വിഷാദത്തിലായില്ല; യുദ്ധമദത്തിൽ അവൻ കൂടുതൽ ഉഗ്രനായി വളർന്നു।
Verse 4
भिद्यमानः स खड्गेन चक्रैरसिभिरृष्टिभिः । शूलेन चायुधैश्चान्यैरंतर्धानमगाहत
ഖഡ്ഗം, ചക്രം, അസി, ഋഷ്ടി, ശൂലം മുതലായ ആയുധങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെടുന്നിട്ടും അവൻ അന്തർധാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു—കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് അദൃശനായി।
Verse 5
ततः सिंहाकृतिर्भीमः प्रचंडनिनदाननः । तीक्ष्णदंष्ट्रः शितनखः परिबभ्राम केसरी
അനന്തരം സിംഹാകൃതിയുള്ള ഭീകരൻ, പ്രചണ്ഡഗർജ്ജനത്തോടെ, തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രയും മൂർച്ചയുള്ള നഖങ്ങളും ഉള്ള കേശരി ചുറ്റും അലഞ്ഞുതുടങ്ങി।
Verse 6
देवीसिंहश्चपेटेन ताडयामास पाणिना । दैत्यसिंहस्य च नखैस्तस्य वक्षो व्यदारयत्
ദേവിയുടെ സിംഹം തന്റെ പഞ്ചത്തോടെ അവനെ അടിച്ചു; ആ ‘ദൈത്യസിംഹ’ത്തിന്റെ വക്ഷസ്ഥലം നഖങ്ങളാൽ കീറി പിളർത്തി।
Verse 7
अथ व्याघ्रतया प्राप्तः स्फुटव्यात्ताननो महान् । तं हंतुं च बलाद्देवी वेगेन करमक्षिपत्
പിന്നീട് അവൻ മഹാവ്യാഘ്രരൂപത്തിൽ, വായ് പിളർത്തി, കൊല്ലുവാൻ പാഞ്ഞുവന്നു; അപ്പോൾ ദേവി ബലവും വേഗവും കൊണ്ട് തന്റെ കൈ അവന്റെ മേൽ എറിഞ്ഞടിച്ചു।
Verse 8
दीर्घाभिर्न्नीलरेखाभिः पूर्णः पिंगलविग्रहः । यानावलिभिराकीर्णः स्वर्णाद्रिरिव संचरन्
ദീർഘമായ നീലരേഖകളാൽ നിറഞ്ഞ അവന്റെ പിംഗളദേഹം, യാനങ്ങളുടെ നിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്വർണ്ണപർവ്വതംപോലെ നടന്നു നീങ്ങി।
Verse 9
मृगैरिव परित्रातुं मुच्यमानोऽग्रतो बली । ज्वलंतमिव रोषाग्निं जिह्वाहेतिभिरावहन्
ബലവാനായ അവൻ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു, മൃഗങ്ങളെ രക്ഷിക്കുവാൻ വിട്ടയച്ചവനെപ്പോലെ; ജിഹ്വാരൂപ ആയുധങ്ങളാൽ കോപാഗ്നി ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ പ്രചണ്ഡത ഉണർത്തി।
Verse 10
आगच्छंतं रयाद्देवी भल्लेन शशिवर्चसा । प्रतिविव्याध तं व्याघ्रं पुरत्रयमिवेश्वरः
അവളുടെ നേരെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുവന്ന ആ വ്യാഘ്രസദൃശ ശത്രുവിനെ ദേവി ചന്ദ്രപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് കുത്തിവീഴ്ത്തി—പുരാ ഈശ്വരൻ ത്രിപുരത്തെ തകർത്തതുപോലെ।
Verse 11
स बाणस्तन्मुखे मग्नस्तद्रक्तेन समुक्षितः । जगाहे गगनं भित्त्वा देहमस्य विनिर्गतः
ആ അമ്പ് അവന്റെ വായിൽ കുത്തിപ്പതിഞ്ഞു, അവന്റെ രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞു; പിന്നെ ദേഹം തുളച്ച് പുറത്തുകടന്ന് ആകാശം പിളർത്തി വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുപോയി।
Verse 12
स दैत्यो वारणो भूत्वा देवीमाश्वभ्युपागमत् । बलिभिः पशुभिर्भिन्नैस्तस्याः प्रीतिमिवावहन्
ആ ദൈത്യൻ ആനയുടെ രൂപം ധരിച്ചു വേഗത്തിൽ ദേവിയുടെ അടുക്കൽ എത്തി; അറുത്ത പശുബലികളാൽ അവളുടെ ‘പ്രീതി’ കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ തോന്നി।
Verse 13
तं गजेंद्रं समायांतं मदक्लिन्नमहीतलम् । देवीसिंहस्तदा दृष्ट्वा ननर्द च जघान च
മദജലം കൊണ്ട് ഭൂമി നനയിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നേറുന്ന ആ ഗജേന്ദ്രനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവിയുടെ സിംഹം ഗർജിച്ച് അവനെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി।
Verse 14
अथ खड्गधरो वीरश्चर्मपाणिः समुद्गतः । वक्त्रं दधानो बभ्राम दंष्ट्राभ्रुकुटिभीषणम्
അപ്പോൾ വാൾധാരിയായും പരിച കൈവശമുള്ളവനായും ഒരു വീരൻ ഉദിച്ചു; ദംഷ്ട്രകളും ചുളിഞ്ഞ ഭ്രൂകുടിയും കൊണ്ട് ഭീകരമുഖം ധരിച്ചു അവൻ ചുറ്റി നടന്നു।
Verse 15
देवी च विलसत्खड्गचक्रचक्रलसत्करा । युयोध तेन वीरेण भग्नशीर्षाभ्यपद्यत
ദേവിയുടെ കരങ്ങളിൽ മിന്നുന്ന ഖഡ്ഗങ്ങളും ചുറ്റുന്ന ചക്രങ്ങളും ദീപ്തമായി; അവൾ ആ വീരനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു, തല തകർന്ന നിലയിലും അവൻ അവളിലേക്കു ചാടിവന്നു।
Verse 16
भूयः स माहिषं रूपमास्थायासुरमायया । देव्या योद्धुं प्रववृते यथापूर्वमनाकुलम्
വീണ്ടും അസുരമായയാൽ അവൻ മഹിഷരൂപം ധരിച്ചു; മുൻപുപോലെ തന്നെ അചഞ്ചലനായി ദേവിയോടു യുദ്ധിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു।
Verse 17
अथ देवैमुनींद्रैश्च चोदितो गौतमो मुनिः । प्रबोधयितुमारेभे स्तुतिभिर्जगदंबिकाम्
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും മഹർഷിമുനീന്ദ്രന്മാരും പ്രേരിപ്പിച്ചതോടെ ഗൗതമമുനി ജഗദംബികയെ പ്രബോധിപ്പിക്കാൻ സ്തുതികളാരംഭിച്ചു।
Verse 18
त्वयि सर्वस्य जगतः प्राणशक्तिः परा मता । ओजःशक्तिर्ज्ञानशक्तिर्बलशक्तिश्च गम्यते
സകല ജഗത്തിന്റെയും പരമ പ്രാണശക്തി നിനക്കുള്ളതെന്നു അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ഓജഃശക്തി, ജ്ഞാനശക്തി, ബലശക്തി എന്നിവയും നിനക്കുള്ളതായാണ് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നത്।
Verse 19
किमेतदद्य मोहाय युद्धमारभ्यते त्वया । उपसंह्रियतामेष दैत्यो भुवनगुप्तये
ഇന്ന് വെറും മോഹിപ്പിക്കാനായി നീ ഈ യുദ്ധം എന്തിന് ആരംഭിച്ചു? ലോകസംരക്ഷണത്തിനായി ഈ ദൈത്യനെ ഉപസംഹരിക്കണമേ।
Verse 20
भिन्नानामस्य देहानामुपसंहरणात्तव । वलयश्चोपदिश्यन्ते निगमोक्ता वरप्रदाः
ഈ ശത്രുവിന്റെ വിഭിന്നമായ ദേഹങ്ങളെ നീ സംഹരിച്ചു സമാഹരിച്ചതിനാൽ, നിഗമങ്ങളിൽ ഉക്തമായ വരപ്രദമായ പവിത്ര ‘വലയ’ങ്ങൾ (മന്ത്രോപായങ്ങൾ) സൂചിതമാകുന്നു।
Verse 21
अन्यथा तृणकल्पस्य शत्रोरस्य निबर्हणे । कालाग्निवर्चसो देवि किमर्थं संभ्रमस्त्वियान्
അല്ലെങ്കിൽ, പുല്ലുതണ്ടുപോലെ തുച്ഛനായ ഈ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കൽ എളുപ്പമാണ്; കാലാഗ്നിയുടെ തേജസ്സുള്ള ദേവീ, പിന്നെ നിനക്കുള്ള ഈ അതിയായ കലക്കം എന്തിന്?
Verse 22
स्वशक्तिमवसंस्तभ्य समाकर्षयतां रिपोः । प्राणशक्तिं त्रिशूलेन गुणत्रयवपुर्धृता
സ്വശക്തിയെ ദൃഢമാക്കി, ത്രിഗുണമയ രൂപധാരിണിയായ ദേവി ത്രിശൂലംകൊണ്ട് ശത്രുവിന്റെ പ്രാണശക്തിയെ തനിക്കു നേരെ ആകർഷിച്ചു।
Verse 23
इति स्म बोधितातेन पुरा भगवती तदा । महिषासुरमाक्रम्य त्रिशूलेनाभ्यधारयत्
അവൻ പണ്ടേ ഉപദേശിച്ചതുപോലെ, അപ്പോൾ ഭഗവതി മഹിഷാസുരനെ ആക്രമിച്ച് ത്രിശൂലംകൊണ്ട് കുത്തി അവനെ അവിടെത്തന്നെ നിശ്ചലമാക്കി।
Verse 24
अनेकगिरिसंकाशं देव्या विग्रहमात्मनः । अशक्तस्तं धारयितुं ससाद महिषासुरः
ദേവിയുടെ സ്വന്തം രൂപം അനേകം പർവതങ്ങളെപ്പോലെ മഹത്തായതായി കണ്ടപ്പോൾ, അത് സഹിക്കാനാകാതെ മഹിഷാസുരൻ തളർന്ന് വീണു।
Verse 25
निष्पिष्टो विलुठन्क्रोशन्नाक्रांतश्च परिस्फुरन् । निर्गंतुमुद्गतशिरा न शशाकासुराधिपः
ചതഞ്ഞുപോയി അവൻ പുളഞ്ഞും നിലവിളിച്ചും കിടന്നു; ചവിട്ടേറ്റ് ശരീരം വിറച്ചു. തല ഉയർത്തിയിട്ടും അസുരാധിപന് അവിടെ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
Verse 26
त्रिशूलमुखभिन्नांगरक्तधारासमुद्धतः । समुद्र इव संजातः संध्यारुणकलेवरः
ത്രിശൂലത്തിന്റെ അഗ്രം അവന്റെ അവയവങ്ങൾ പിളർത്തിയപ്പോൾ രക്തധാരകൾ പൊങ്ങി; അവൻ സമുദ്രംപോലെ ആയി, ശരീരം സന്ധ്യാരുണനിറത്തിൽ ചുവന്നു.
Verse 27
अथ खड्गेन तीक्ष्णेन कर्तयित्वा च तच्छिरः । ननर्त्त तस्य शिरसि तिष्ठन्ती महिषार्दिनी
പിന്നീട് മൂർച്ചയുള്ള ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് അവന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റി; ആ തലമേൽ നിലകൊണ്ട് മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി നൃത്തം ചെയ്തു.
Verse 28
दुर्गां सिद्धाश्च गन्धर्वाः प्रशशंसुर्महर्षयः । पुष्पवृष्टिश्च महती देवैर्मुक्ता समंततः । प्रणतः प्रांजलिर्देवीं तुष्टाव विबुधाधिपः
സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും മഹർഷിമാരും ദുർഗയെ പ്രശംസിച്ചു. ദേവന്മാർ എല്ലാദിക്കുകളിലും മഹത്തായ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു. പിന്നെ ദേവാധിപൻ നമസ്കരിച്ചു, കരംകൂപ്പി ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 29
इन्द्र उवाच । नमस्ते जगतां मात्रे भूतानां बीजसंविदे
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജഗന്മാതാവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ബീജ-ചൈതന്യമേ, നിനക്കു പ്രണാമം.
Verse 30
भक्तिः श्रद्धा च भजतां शक्तिश्चासि त्वमंबिके । कारणं परमा कीर्तिः शातिर्दांतिः कला क्षमा
ഹേ അംബികേ, ഭക്തരുടെ ഭക്തിയും ശ്രദ്ധയും ശക്തിയും നീ തന്നെയാകുന്നു. നീ തന്നെയാകുന്നു പരമമായ കാരണം, കീർത്തി, ശാന്തി, ദമം, കല, ക്ഷമ എന്നിവയും.
Verse 31
एकैव विश्वरूपा त्वं नामभेदेर्निगद्यसे । तेषुतेषु पदेष्वस्मांस्तपोऽनुगुणसिद्धिषु
നീ ഏകയാണെങ്കിലും വിശ്വരൂപിയാണ്, പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. തപസ്സിനനുസരിച്ചുള്ള സിദ്ധികളിലും ആയാ പദവികളിലും നീ തന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു.
Verse 32
नियुज्य शत्रुं निर्भिद्य शिवा ज्ञेया प्रकाशसे । हतोयं महिषो दुष्टो विनिकृत्तश्च शांभवि
ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് പിളർന്ന് നീ 'ശിവ'യായി പ്രകാശിക്കുന്നു. ഹേ ശാംഭവി, ഈ ദുഷ്ടനായ മഹിഷാസുരൻ വധിക്കപ്പെടുകയും വെട്ടി വീഴ്ത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
Verse 33
छिन्नमेतस्य तु शिरः सजीवमिव लक्ष्यते । रक्तनेत्रं तीक्ष्णशृगं ज्वलज्जिह्वं चलं शिरः
ഛേദിക്കപ്പെട്ട ഇവന്റെ തല ജീവനുള്ളതുപോലെ തോന്നിക്കുന്നു. ചുവന്ന കണ്ണുകളും കൂർത്ത കൊമ്പുകളും ജ്വലിക്കുന്ന നാക്കും ഉള്ള തല അനങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 34
आक्रम्य तव तिष्ठन्त्या रूपमेव सदास्तु नः । चक्रशृंगधनुर्बाणखङ्गचर्मवराभयैः
ശത്രുവിനെ ആക്രമിച്ചു നിൽക്കുന്ന, ചക്രം, ശൃംഗം, വില്ല്, അമ്പ്, വാൾ, പരിച, വരം, അഭയം എന്നിവ ധരിച്ച നിന്റെ ആ രൂപം എപ്പോഴും ഞങ്ങൾക്ക് രക്ഷയായിരിക്കട്ടെ.
Verse 35
शूलघण्टांकुशकशाकपालकुलिशादिभिः । अशेषदेवतामूर्तिरशेषैदेंवतायुधैः
ത്രിശൂലം, ഘണ്ട, അങ്കുശം, ചാട്ട, കപാലപാത്രം, വജ്രം മുതലായ ആയുധങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായ നീ സർവ്വദേവതാമൂർത്തിയാണ്; ദേവന്മാരുടെ അനന്തായുധങ്ങളാൽ സമന്വിതയുമാണ്।
Verse 36
आपूरिता त्वमेवांब सर्वशत्रून्निहंसि नः । आयुधानां सहस्राणि तन्मयास्ते विभूतयः
ഹേ അംബേ! നീയേ പൂർണ്ണമായി പ്രത്യക്ഷയായി ഞങ്ങളുടെ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും സംഹരിക്കുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് ആയുധങ്ങൾ നിന്റെ തന്നെ വിഭൂതികൾ—നിന്റെ ശക്തിയുടെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരങ്ങൾ।
Verse 37
त्वज्जितारातयः सर्वे विविधायुधवाहनाः । रथनागहयैर्युक्ताः ससैन्या अपि भूभृतः
നിനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ ശത്രുക്കളും—വിവിധ ആയുധങ്ങളും വാഹനങ്ങളും ധരിച്ച്, രഥം-ആന-കുതിര എന്നിവയോടെ, സൈന്യസഹിത രാജാക്കളായാലും—പരാജിതരാകുന്നു।
Verse 38
क्षणेन दग्धवीर्याः स्युस्त्वत्प्रसादविवर्जिताः । अपदोऽप्यल्पवीर्योऽपि त्वत्पादांबुजसेवकः
നിന്റെ പ്രസാദം ഇല്ലാത്തവർ മഹാവീരരായാലും ക്ഷണത്തിൽ ദഗ്ധമായ ശക്തിപോലെ ക്ഷയിക്കുന്നു. എന്നാൽ ദുർബലനും നിരാശ്രിതനും ആയാലും നിന്റെ പദ്മപാദസേവയിൽ ലീനനായാൽ ബലവും ക്ഷേമവും ലഭിക്കുന്നു।
Verse 39
त्रिलोकनाथतां प्राप्तः प्रथते कीर्तिमण्डितः । तद्रूपमिदमत्युग्रं ध्यायतामर्चतां सदा
അവൻ ത്രിലോകനാഥത്വം പ്രാപിച്ച് കീർത്തിയാൽ അലങ്കൃതനായി പ്രകാശിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ അത്യുഗ്ര രൂപത്തെ സദാ ധ്യാനിക്കുകയും അർച്ചിക്കുകയും വേണം।
Verse 40
न शत्रुभ्यो भयं किंचिद्भवेद्विजयशालिनाम् । ईदृशं सर्वलोकेषु रूपं ते देववंदितम्
വിജയസമ്പന്നർക്കു ശത്രുക്കളാൽ അല്പവും ഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല. സർവ്വലോകങ്ങളിലും ദേവന്മാർ വന്ദിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ രൂപം ഇതുതന്നെ.
Verse 41
पूज्यतामिष्टसिद्ध्यर्थं देवैर्भृत्यैश्च सर्वदा । मातरश्च त्वया सृष्टाः सर्वाभीष्टफलप्रदाः
ഇഷ്ടസിദ്ധിക്കായി ദേവന്മാരും അവരുടെ പരിചാരകരും അവരെ എപ്പോഴും പൂജിക്കട്ടെ. നിങ്ങളാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട മാതൃകാദേവികൾ സർവ്വ അഭീഷ്ടഫലവും നൽകുന്നവരാണ്.
Verse 42
सगणाः प्रतिपूज्यंतां सर्वस्थानेषु सर्वदा । अयं च निहतो दैत्यस्त्वत्पादकृतलांछनः
തങ്ങളുടെ ഗണങ്ങളോടുകൂടി അവർ എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെടട്ടെ. ഈ ദൈത്യൻ നിങ്ങളുടെ പാദമുദ്രയുടെ അടയാളം പതിഞ്ഞവനായി വധിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 43
तव भक्तैः सदा पूज्यस्त्वत्प्रमादात्त्वदग्रतः । इत्थं सुरेन्द्रप्रणुता सर्वर्षिसुरसेविता
നിങ്ങളുടെ ക്രമീകരണപ്രകാരം നിങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ട്, അവൻ/അവൾ നിങ്ങളുടെ ഭക്തന്മാർക്കാൽ എപ്പോഴും പൂജിക്കപ്പെടട്ടെ. ഇങ്ങനെ അവൾ ഇന്ദ്രനാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടു; സർവ്വ ഋഷിമാരും ദേവന്മാരും സേവിച്ചു.
Verse 44
तथेति वरदा देवी ससर्ज च दिवं प्रति । स्वयमप्यात्मनस्तत्र तद्रूपं विविधायुधम्
‘തഥാസ്തു’ എന്നു വരദായിനിയായ ദേവി അവരെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് അയച്ചു. തുടർന്ന് അവൾ സ്വയം അവിടെ തന്റെ തന്നെ ഒരു രൂപം, നാനാവിധ ആയുധങ്ങളോടുകൂടിയതായി പ്രകടിപ്പിച്ചു.
Verse 45
संस्थाप्य मातृभिः सार्धं स्थानरक्षणमातनोत् । संगृह्य विमलं रूपं सखीजनसमावृता
മാതൃദേവിമാരോടൊപ്പം അവരെ സ്ഥാപിച്ച് ദേവി പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണക്രമം ഏർപ്പെടുത്തി. പിന്നെ തന്റെ വിമലസ്വരൂപം വീണ്ടും ധരിച്ചു സഖീജനങ്ങളാൽ പരിവൃതയായി.
Verse 46
महिषस्य शिरोऽपश्यद्विकृतं खङ्गधारया । कथयन्ती पुनस्तस्य चित्रं लोकविभूषणम्
വാളിന്റെ ധാരയാൽ വികൃതമായ മഹിഷാസുരന്റെ ശിരസ്സ് അവൾ കണ്ടു. പിന്നെ ലോകങ്ങൾക്ക് മുന്നറിയിപ്പായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ വിചിത്ര ദൃശ്യത്തെ ‘ലോകവിഭൂഷണം’ എന്നു വിവരിച്ചു.
Verse 47
सखीभिः सह सा बाला कण्ठं तस्य व्यलोकयत् । अपश्यच्च तदा लिगं कर्त्तुं तस्य च पूजनम्
സഖികളോടൊപ്പം ആ ബാലിക അവന്റെ കഴുത്ത് പരിശോധിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ ഒരു ലിംഗം കണ്ടു, അതിന്റെ പൂജ ചെയ്യാൻ അവൾ നിശ്ചയിച്ചു.
Verse 48
आदत्त सहसा गौरी लिगं तस्य गले स्थितम् । आलोकयच्च सुचिरं रक्तधारापरिप्लुतम्
പെട്ടെന്ന് ഗൗരി അവന്റെ കഴുത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ലിംഗം എടുത്തു. രക്തധാരകളാൽ നനഞ്ഞ അതിനെ അവൾ ദീർഘനേരം നോക്കി നിന്നു.
Verse 49
आसज्जत पुनर्लिंगमस्याः पाणितलं गतम् । विमोचयितुमुद्युक्ता नाशक्नोल्लग्नमंजसा
വീണ്ടും ആ ലിംഗം അവളുടെ കൈത്തളത്തിൽ ഒട്ടിപ്പിടിച്ചു. വിടുവിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒട്ടിയതു എളുപ്പത്തിൽ വേർപെടാനായില്ല.
Verse 50
अचिंतयच्च सा देवी किमेतदिति विस्मयात् । विषादेन च संयुक्ता महर्षीणां पुरः स्थिता
അപ്പോൾ ദേവി വിസ്മയത്തോടെ “ഇതെന്ത്?” എന്നു ചിന്തിച്ചു. വിഷാദത്തോടെ കൂടി മഹർഷിമാരുടെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു.
Verse 51
आहतः शिवभक्तोऽयमिति शोकं समाविशत् । अगर्हत भृशं मौढ्यमात्मनः स्त्रीस्वभावजम्
“ഈ ശിവഭക്തന് ആഹതനായി” എന്നു കരുതി ശോകം അവളെ പിടികൂടി. തന്റെ സ്ത്രീസ്വഭാവജന്യമായ മൂഢതയെ അവൾ കടുത്തായി കുറ്റപ്പെടുത്തി.
Verse 52
अविचार समारब्धं शिवभक्तनिबर्हणम् । उपतापपरीतांगी गौतमं मुनिसत्तमम्
ആലോചനയില്ലാതെ ആരംഭിച്ച ശിവഭക്തനെ ശാസിച്ചത് അവളുടെ അവയവങ്ങളെ താപവേദന കൊണ്ട് മൂടി; അപ്പോൾ അവൾ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ഗൗതമനെ സമീപിച്ചു.
Verse 53
उपगम्याब्रवीद्बाला साहसं कृतमात्मना । भगवन्सर्वधर्मज्ञ गौतमार्य मुनीश्वर
അടുത്തുചെന്ന് ആ ബാലിക പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ധൃതികൃത്യം ചെയ്തു. ഭഗവൻ, സർവ്വധർമ്മജ്ഞാ! ആര്യ ഗൗതമ, മുനീശ്വരാ!”
Verse 54
मान्यया धर्मरूपेण कोऽप्यधर्मः प्रकल्पितः । देवानां रक्षणं कर्तुमभयं दातुमुद्यता
ഞാൻ—ഇത് മാന്യമായ ധർമ്മരൂപമെന്ന് കരുതി—ഏതോ അധർമ്മം സൃഷ്ടിച്ചു; ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കാനും അവർക്കു അഭയം നൽകാനും ഞാൻ ഉത്സുകയായിരുന്നു.
Verse 55
अज्ञानान्महिषं दैत्यं शिवभक्तिममर्दयम् । रजसाक्रान्तबुद्धीनां न भवेद्धर्मसंग्रहः
അജ്ഞാനത്താൽ ഞാൻ ശിവഭക്തനായ മഹിഷ ദൈത്യനെ മർദിച്ചു. രജോഗുണം പിടിച്ച മനസ്സുള്ളവർക്ക് ധർമ്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഗ്രഹണം ഉണ്ടാകില്ല.
Verse 56
गुरुप्रसादसुलभः स्फुरद्विघ्नशताकुलः । सुदुर्धर्षा निराचारदुर्दमाः शिवसंश्रयाः
ഗുരുപ്രസാദംകൊണ്ട് മാർഗം എളുപ്പം ലഭിക്കും; എങ്കിലും അത് പൊങ്ങുന്ന നൂറുകണക്കിന് വിഘ്നങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്. ശിവശരണാഗതർ ദുർധർഷർ—സാധാരണ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ അടങ്ങുകയില്ല.
Verse 57
विशेषतो लिंगधराः शिवस्तान्बहु मन्यते । पुरा पुरत्रयावासा दैतेया लिंगधारका
പ്രത്യേകിച്ച് ലിംഗം ധരിക്കുന്നവരെ ശിവൻ അത്യന്തം മാനിക്കുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യരും ലിംഗധാരികളായിരുന്നു.
Verse 58
अजिताः शंभुना पूर्वं मुक्तलिंगा निषूदिताः । अस्य कंठस्थितं लिंगं मम पाणिं न मुंचति
മുമ്പ് ശംഭു അജിതരെയും—ലിംഗം ഉപേക്ഷിച്ചവരെയും—നശിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ഇതിന്റെ കണ്ഠത്തിൽ സ്ഥിതമായ ലിംഗം എന്റെ കൈ വിട്ടുകൊടുക്കുന്നില്ല.
Verse 59
कथं पापं निरस्यामि शिवभक्तवधाश्रितम् । अस्य कंठस्थितं लिंगं धारयंती तपोन्विता
ശിവഭക്തനെ വധിച്ചതിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ പാപം ഞാൻ എങ്ങനെ നീക്കാം? തപസ്സുള്ളവനായിട്ടും ഇതിന്റെ കണ്ഠത്തിൽ സ്ഥിതമായ ലിംഗം ഞാൻ ധരിക്കുന്നു.
Verse 60
तीर्थयात्रां करिष्यामि यावच्छंभुः प्रसीदति । पुनः कैलासमुख्येषु शंभुस्थानेषु भूरिषु
ശംഭു പ്രസന്നനാകുന്നതുവരെ ഞാൻ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യും; പിന്നെ കൈലാസത്തെ പ്രധാനമായി കരുതി ശംഭുവിന്റെ അനേകം പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു വീണ്ടും പോകും।
Verse 61
तीर्थेषु रचितस्नाना लप्स्ये पापविशोधनम् । इति तस्याः परिश्रांतिं दुर्धर्मपरिशंकया
തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഞാൻ പാപശുദ്ധി നേടും—എന്ന് കരുതി, ഗുരുതര അധർമ്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയഭയത്താൽ അവൾ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചു।
Verse 62
आकर्ण्य शिवधर्मज्ञो भयार्त्तां तामवोचत । मा भैषीर्गिरिजे मोहाच्छिवभक्तो हतस्त्विति
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശിവധർമ്മജ്ഞൻ ഭയാർത്തയായ അവളോടു പറഞ്ഞു—“ഭയപ്പെടരുത്, ഗിരിജേ; മോഹവശാൽ ഒരു ശിവഭക്തൻ ഹതനായി।”
Verse 63
धर्मसूक्ष्मार्थवेत्तारौ दुर्लभा गिरिकन्यके । सदा शिवस्य वदनैः सद्योजातादि संश्रितैः
ഹേ ഗിരികന്യകേ, ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മാർത്ഥം യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നവർ (ആ രണ്ടുപേർ) അത്യന്തം ദുർലഭർ; ആ ധർമ്മം സദാ ശിവന്റെ സദ്യോജാതാദി മുഖങ്ങളാൽ ആശ്രിതമാണ്।
Verse 64
आगमाः पंचभिः प्रोक्ता अष्टाविंशतिकोटयः । निर्णयाः शिवभक्तानां शिवमार्गस्य शोभनाः
ആഗമങ്ങൾ അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടവയും, അവ ഇരുപത്തെട്ട് കോടി എന്നു പറയപ്പെടുന്നതുമാണ്; അവ ശിവഭക്തർക്കുള്ള പ്രമാണനിർണ്ണയങ്ങൾ, ശിവമാർഗത്തെ ശോഭിപ്പിച്ച് വ്യക്തത നൽകുന്നു।
Verse 65
तेषुतेषु मुनींद्रैश्च नत्वैव प्रतिपद्यते । कालो मुखं च कंकालं शैवं पाशुपतं तथा
ആ ആ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ മുനീന്ദ്രന്മാർ വിധിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു ഈ മാർഗങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുന്നു—കാല, മുഖ, കങ്കാല, ശൈവവും പാശുപതവും.
Verse 66
महाव्रतं पंच चैताः शिवमार्गप्रवृत्तयः । भेदाश्च बहवस्तेषामन्योन्यस्य शिवे रताः
മഹാവ്രതവും ഈ അഞ്ചും ശിവമാർഗത്തിൽ മുന്നേറുന്ന രീതികളാണ്. ഭേദങ്ങൾ പലതായാലും, ഓരോരുത്തരും തത്തത്തായ രീതിയിൽ ശിവനിൽ രതരാണ്.
Verse 67
साध्य एको हि बलवान्सर्वैस्तैरनिशं शिवः । सर्व एव सदा पूज्याः स्वधर्मपरिनिष्ठितैः
അവരൊക്കെയും കൈവരിക്കേണ്ട ഏക മഹാബലമായ ലക്ഷ്യം എപ്പോഴും ശിവൻ തന്നെയാണ്. അതിനാൽ സ്വധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരരായവർ ആ എല്ലാ മാർഗങ്ങളെയും അനുയായികളെയും സദാ പൂജ്യരായി മാനിക്കണം.
Verse 68
अमत्सरैः शिवे भक्तैः शिवाज्ञापरिपालकैः । वेदैश्च बहुभिर्यज्ञैर्भक्त्या च परया शिवः
അസൂയരഹിതരായ ശിവഭക്തരും ശിവാജ്ഞ പാലിക്കുന്നവരും അനേകം വേദപാരായണങ്ങളാലും പല യജ്ഞങ്ങളാലും, അതിലുപരി പരമഭക്തിയാലും ശിവനെ യഥാർത്ഥമായി ആരാധിക്കുന്നു.
Verse 69
आराध्यते महादेवः सर्वदा सर्वदायकः । जीवहिंसा न कर्त्तव्या विशेषण तपस्विभिः
മഹാദേവൻ സദാ ആരാധ്യൻ, സർവ്വദായകൻ; അതിനാൽ അവനെ നിത്യവും പൂജിക്കണം. ജീവഹിംസ ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്—പ്രത്യേകിച്ച് തപസ്വികൾ.
Verse 70
शिवधर्मस्य भेत्तारो निहंतव्यास्तथांजसा । न वेषजुषि वीक्षेत न लिगं नैव संभवम्
ശിവധർമ്മം ഭേദിക്കുന്നവരെ ഉടൻ തന്നെ നിയന്ത്രിച്ച് ശിക്ഷിക്കണം. കപടവേഷം പിടിച്ചവനെ നോക്കുകയും അരുത്; അവനിൽ യഥാർത്ഥ ലിംഗചിഹ്നവും ഇല്ല, മംഗളവും ഇല്ല.
Verse 71
शिवधर्मस्य भेत्तारं हन्यादेवाविचारयन् । बहुभिः स्फूर्तया बुद्ध्या धर्मविद्भिर्निरूपिते
ശിവധർമ്മം ഭേദിക്കുന്നവനെ മടിയില്ലാതെ ശിക്ഷിക്കണം; ഇത് പല ധർമ്മവിദ്വാന്മാർ തെളിഞ്ഞും പ്രഖരവുമായ ബുദ്ധിയാൽ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 72
शिवधर्मस्य विलये सद्यः शक्तिः प्रवर्तते । अस्य कर्म पुनर्दिष्टं लिंगमैश्वर्यचर्चितम्
ശിവധർമ്മം നാശത്തിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ ദിവ്യശക്തി ഉടൻ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നു. അതിനായിട്ടുതന്നെ അവന്റെ കര്മ്മം വീണ്ടും നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു—ലിംഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു, ഐശ്വര്യമഹിമയിൽ പ്രശസ്തം.
Verse 73
न जेतुं शक्यते देवि तेनासौ सर्वदैवतैः । यदयं निहतो देवि त्वया शंकरमान्यया
ദേവീ, അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും പോലും അവനെ ജയിക്കാനായില്ല. എങ്കിലും, ശങ്കരന് പ്രിയപ്പെട്ട ദേവീ, അവൻ നിന്റെ കൈകളാൽ തന്നെ നിഹതനായി.
Verse 74
आक्रांतः शापदोषेण महर्षीणां शिवाश्रयात् । अथ ते कुपितास्तस्य वैषम्यादवमानतः
ശിവാശ്രയം സ്വീകരിച്ചതിനാൽ അവൻ മഹർഷിമാരുടെ ശാപദോഷത്തിൽ ആക്രാന്തനായി. തുടർന്ന് അവന്റെ പക്ഷപാതവും അവമാനവും കാരണം ആ മഹർഷിമാർ അവനോട് ക്രുദ്ധരായി.
Verse 75
शेपुर्महिषवद्दुष्टो महिषोऽयं भवत्विति । ततस्तद्वचनात्सद्यो महिषोऽभूत्क्षणात्तथा
അവർ അവനെ ശപിച്ചു— “ഇവൻ മഹിഷത്തെപ്പോലെ ദുഷ്ടൻ; അതിനാൽ ഇവൻ മഹിഷനായിത്തീരട്ടെ.” ആ വചനമാത്രത്തിൽ അവൻ ക്ഷണത്തിൽ മഹിഷനായി.
Verse 76
प्रणम्य तोषयामास ययाचे शापमोचनम् । दत्त्वा प्रकामरूपत्वं ददुरस्मै प्रसादिताः
അവൻ നമസ്കരിച്ചു അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് ശാപമോചനത്തിനായി അപേക്ഷിച്ചു. അവർ പ്രസന്നരായി അവന് ഇഷ്ടാനുസൃത രൂപം ധരിക്കാനുള്ള ശക്തി ദാനം ചെയ്തു.
Verse 77
महिषत्वेपि संहारं स्वयं देव्या शिवाज्ञया । विषादो न च कर्त्तव्यो अंगदर्शनतस्त्वया
അവൻ മഹിഷനായാലും, ശിവാജ്ഞപ്രകാരം ദേവി തന്നേ അവന്റെ സംഹാരം നടത്തും. അതിനാൽ നീ വിഷാദിക്കരുത്; നീ ദിവ്യരൂപവും അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും ദർശിക്കും.
Verse 78
सिद्धानां शिवरूपाणामवज्ञा कं न बाधते । महिषत्वे समुत्पन्ने दोषेण समुपस्थिते
ശിവരൂപികളായ സിദ്ധന്മാരെ അവമാനിക്കുന്നത് ആരെ ബാധിക്കാതിരിക്കും? ആ ദോഷഫലമായിട്ടാണ് മഹിഷത്വം എന്ന അവസ്ഥ ഉദ്ഭവിച്ച് വന്നത്.
Verse 79
सिद्धप्रसादाल्लब्धोऽयं शापनाशस्त्वया कृतः । सर्वे लोकाश्च संत्राता दुष्टोयं परिरक्षितः
സിദ്ധന്മാരുടെ പ്രസാദത്താൽ നിന്റെ വഴി ഈ ശാപനാശം ലഭിച്ച് സിദ്ധമായി. എല്ലാ ലോകങ്ങളും രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; ഈ ദുഷ്ടനും പോലും പരിരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 80
शापदोषसमुत्पन्ने महिषत्वे विमोचिते । त्वया च गिरिशप्रीत्यै तपः कुर्वाणयाद्रिजे
ശാപദോഷത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച മഹിഷഭാവം നീങ്ങിയപ്പോൾ, ഹേ അദ്രിജേ, ഗിരീശൻ (ശിവൻ) പ്രീതിക്കായി നീ തപസ്സു ചെയ്യുക।
Verse 81
द्रष्टव्यं तैजसं लिंगमरुणाचलसंज्ञितम् । पूर्वजन्मनि भक्तोऽयमरुणाद्रिपतेः स्फुटम्
അരുണാചലം എന്നു പ്രസിദ്ധമായ തേജോമയ ലിംഗം ദർശിക്കേണ്ടതാണ്. ഇദ്ദേഹം മുൻജന്മത്തിൽ അരുണാദ്രിപതി (ശിവൻ)യുടെ വ്യക്തമായ ഭക്തനായിരുന്നു.
Verse 82
महिषत्वे मदाक्रांतः परं लिंगेन संगतः । भक्त्या लिंगधरं हंतुं कः समर्थो जगत्त्रये
മഹിഷരൂപത്തിൽ അഹങ്കാരത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായിരുന്നാലും അവൻ പരമ ലിംഗത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ എത്തി. ഭക്തിയാൽ സംരക്ഷിതനായ ലിംഗധാരിയെ ത്രിലോകങ്ങളിൽ ആരാണ് വധിക്കാൻ കഴിയുക?
Verse 83
दृष्टाः पुरत्रये पूर्वं रुद्रेण पूजितास्त्रयः । त्वत्खड्गपरिकृत्तेन कंठेनास्य वरानने
മുമ്പ് ത്രിപുരപ്രസംഗത്തിൽ രുദ്രൻ പൂജിച്ച മൂന്ന് (ചിഹ്നങ്ങൾ/രൂപങ്ങൾ) ദർശിക്കപ്പെട്ടു. ഇപ്പോൾ, ഹേ വരാനനേ, നിന്റെ ഖഡ്ഗം കൊണ്ട് ഇതിന്റെ കഴുത്ത് ഛേദിക്കപ്പെട്ടു…
Verse 84
दीक्षादिरहितं लिंगं दत्तं हंतीति चोदितम् । कृतं हि महिषेणापि भक्तितो लिंगधारणम्
‘ദീക്ഷ മുതലായവ ഇല്ലാതെ നൽകിയ ലിംഗം ഇവൻ ധരിക്കുന്നു; ഇവനെ കൊല്ലുക’ എന്നു പ്രേരിപ്പിച്ചിട്ടും, മഹിഷനും ഭക്തിയാൽ ലിംഗധാരണം ചെയ്തിരുന്നു.
Verse 85
कदाचित्क्षपणोक्तानां विभाषात्प्रत्ययं गतः । पूर्वजन्मतपोयोगात्स्मरणो लिंगधारणात्
ഒരിക്കൽ സന്യാസിമാരുടെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് അവന് വിശ്വാസം ഉണ്ടായി. മുൻജന്മത്തിലെ തപസ്സിന്റെ ഫലമായും ലിംഗധാരണം കൊണ്ടും അവന് ഓർമ്മശക്തി ലഭിച്ചു.
Verse 86
त्वत्पादपद्मसंस्पर्शादयं मुक्तो न संशयः । मदुक्तनिष्कृतीनां तु पातकानां च नाशनम्
അങ്ങയുടെ പാദാരവിന്ദങ്ങളുടെ സ്പർശത്താൽ ഇവൻ മുക്തനായിരിക്കുന്നു, അതിൽ സംശയമില്ല. ഞാൻ നിർദ്ദേശിച്ച പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.
Verse 87
दर्शनं शैलवर्यस्य प्रायश्चित्तं परं मतम् । संस्थाप्य विविधाञ्छैवाञ्छिवसिद्धांतवेदिनः
ഈ ശ്രേഷ്ഠമായ പർവ്വതത്തിന്റെ ദർശനം തന്നെ പരമമായ പ്രായശ്ചിത്തമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ശിവസിദ്ധാന്തം അറിയുന്ന വിവിധ ശൈവരെ അവിടെ താമസിപ്പിക്കണം.
Verse 88
आवाह्य सर्वतीर्थानि सर्वदोषनिवृत्तये । सरः किमपि संपाद्य स्नात्वा तत्र वरानने
ഹേ സുന്ദരീ! എല്ലാ ദോഷങ്ങളും മാറുന്നതിനായി സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും ആവാഹിച്ച്, ഒരു തടാകം നിർമ്മിച്ച് അതിൽ സ്നാനം ചെയ്യുക.
Verse 89
अघमर्षणसंयुक्ता सलिंगा स्नानमाचर । त्रिसंध्यं चैव मासांते देवयागमहोत्सवे
അഘമർഷണ മന്ത്രത്തോടുകൂടിയും ലിംഗം ധരിച്ചുകൊണ്ടും സ്നാനം ചെയ്യുക. ത്രിസന്ധ്യകൾ ആചരിക്കുകയും മാസാവസാനം ദേവയജ്ഞ മഹോത്സവം ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുക.
Verse 90
आराधयोपचारैस्त्वमरुणाद्रिमयं शिवम्
അരുണാചലസ്വരൂപനായ ശിവനെ ഉപചാരങ്ങളാലും ഭക്തിസേവാഭാവത്താലും ആരാധിക്കൂ।
Verse 91
एवं तस्य मुनेर्निशम्य वचनं शैवार्थसंभावितं प्रीता देवनमस्कृता गिरिसुता देवी जगद्रक्षिका । शैवं धर्ममिमं विधातुमुचितं शोणाचलस्याग्रतस्तीर्थागाहनबुद्धिमाशु विदधे कर्तुं त्वघक्षालनम्
ആ മുനിയുടെ ശൈവാർത്ഥം നിറഞ്ഞ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ജഗദ്രക്ഷികയായ ഗിരിസുതാ ദേവി പ്രസന്നയായി ദേവന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു. ശോണമലയുടെ സന്നിധിയിൽ ഈ ശൈവധർമ്മം ആചരിക്കലാണ് യുക്തമെന്ന് കരുതി, പാപക്ഷാലനത്തിനായി ഉടൻ തീർത്ഥജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു।