Adhyaya 51

Verse 1

सूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि सेतुयात्राक्रमं द्विजाः । यं श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवः क्षणात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഇനി ഞാൻ സേതുയാത്രയുടെ യഥാവിധി ക്രമം സമ്യകമായി വിവരിക്കുന്നു; അത് ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ക്ഷണത്തിൽ സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.

Verse 2

स्नात्वाचम्य विशुद्धात्मा कृतनित्यविधिः सुधीः । रामनाथस्य तुष्ट्यर्थं प्रीत्यर्थं राघवस्य च

സ്നാനം ചെയ്ത് ആചമനം ചെയ്ത്, അന്തഃകരണശുദ്ധിയോടെ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, ജ്ഞാനിയായ തീർത്ഥാടകൻ രാമനാഥന്റെ തൃപ്തിക്കും രാഘവന്റെ (രാമന്റെ) പ്രീതിക്കും വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കണം.

Verse 3

भोजयित्वा यथाशक्ति ब्राह्मणान्वेदपारगान् । भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुंड्रांकितमस्तकः

ശക്തിയനുസരിച്ച് വേദപാരംഗത ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനമർപ്പിച്ച്, സർവ്വാംഗങ്ങളിലും ഭസ്മം ലേപിച്ച്, ശിരസ്സിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം.

Verse 4

गोपीचन्दनलिप्तो वा स्वभालेऽप्यूर्ध्वपुंड्रकः । रुद्राक्ष मालाभरणः सपवित्रकरः शुचिः

അല്ലെങ്കിൽ ഗോപീചന്ദനം ലേപിച്ച് നെറ്റിയിൽ ഊർദ്ധ്വപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം; രുദ്രാക്ഷമാല അണിഞ്ഞ്, കൈയിൽ പവിത്രക (മോതിരം) ധരിച്ചു, ശുചിത്വവും നിയമവും പാലിച്ച് ഇരിക്കണം.

Verse 5

सेतुयात्रां करिष्येऽहमिति संकल्प्य भक्तितः । स्वगृहात्प्रव्रजेन्मौनी जपन्नष्टाक्षरं मनुम्

“ഞാൻ സേതുയാത്ര നടത്തും” എന്നു ഭക്തിയോടെ സംकल्पിച്ച്, മൗനം പാലിച്ച് ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, പവിത്ര അഷ്ടാക്ഷരി മന്ത്രം നിരന്തരം ജപിക്കണം।

Verse 6

पंचाक्षरं नाममंत्रं जपेन्नियतमानसः । एकवारं हविष्याशी जितक्रोधो जितेंद्रियः

നിയതമായ മനസ്സോടെ പഞ്ചാക്ഷരി നാമമന്ത്രം ജപിക്കണം; ഹവിഷ്യം പോലെയുള്ള ലളിത യജ്ഞാഹാരം ദിവസം ഒരിക്കൽ മാത്രം കഴിച്ച്, ക്രോധം ജയിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കണം।

Verse 7

पादुकाछत्ररहितस्तांबूलपरिवर्जितः । तैलाभ्यंगविहीनश्च स्त्रीसंगादिविवर्जितः

പാദുകയും കുടയും കൂടാതെ പോകണം; താംബൂലം ഒഴിവാക്കണം; തൈലാഭ്യംഗം ചെയ്യരുത്; സ്ത്രീസംഗം മുതലായ ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കണം।

Verse 8

शौचाद्याचारसंयुक्तः सन्ध्योपास्तिपरायणः । गायत्र्युपास्ति कुर्वाणस्त्रिसंध्यं रामचिंतकः

ശൗചാദി സദാചാരങ്ങളോടെ യുക്തനായി സന്ധ്യോപാസനയിൽ പരായണനാകണം; ത്രിസന്ധ്യകളിലും ഗായത്രി ഉപാസന ചെയ്ത് രാമസ്മരണയിൽ ലീനനാകണം।

Verse 9

मध्येमार्गं पठन्नित्यं सेतुमाहात्म्यमादरात् । पठन्रामायणं वापि पुराणांतरमेव वा

യാത്രാമധ്യേ പ്രതിദിനം ആദരത്തോടെ സേതുമാഹാത്മ്യം വായിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ രാമായണം പാരായണം ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും പുരാണവും।

Verse 10

व्यर्थवाक्यानि संत्यज्य सेतुं गच्छेद्विशुद्धये । प्रतिग्रहं न गृह्णीयान्नाचारांश्च परित्यजेत्

വ്യർത്ഥവാക്കുകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ശുദ്ധിക്കായി സേതുവിലേക്കു പോകണം. ദാന-പ്രതിഗ്രഹം സ്വീകരിക്കരുത്; സദാചാരം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

Verse 11

कुर्यान्मार्गे यथाशक्ति शिवविष्ण्वादिपूजनम् । वैश्वदेवादिकर्माणि यथाशक्ति समाचरेत्

യാത്രാമാർഗത്തിൽ യഥാശക്തി ശിവൻ, വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരെ പൂജിക്കണം; അതുപോലെ വൈശ്വദേവാദി കർമ്മങ്ങളും കഴിവനുസരിച്ച് ആചരിക്കണം.

Verse 12

ब्रह्मयज्ञमुखान्धर्मा न्प्रकुर्याच्चाग्निपूजनम् । अतिथिभ्योऽन्नपानादि संप्रदद्याद्यथाबलम्

ബ്രഹ്മയജ്ഞം മുതലായ ധർമ്മകർത്തവ്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ച് അഗ്നിപൂജയും ചെയ്യണം; കൂടാതെ കഴിവനുസരിച്ച് അതിഥികൾക്ക് അന്നപാനാദികൾ നൽകണം.

Verse 13

दद्याद्भिक्षां यतिभ्योऽपि वित्तशाठ्यं परित्यजन् । शिवविष्ण्वादि नामानि स्तोत्राणि च पठेत्पथि

ധനത്തിലെ കഞ്ഞുഷത ഉപേക്ഷിച്ച് യതികൾക്കും ഭിക്ഷ നൽകണം; കൂടാതെ വഴിയിൽ ശിവ-വിഷ്ണു മുതലായവരുടെ നാമങ്ങളും സ്തോത്രങ്ങളും പാരായണം ചെയ്യണം.

Verse 14

धर्ममेव सदा कुर्यान्निषिद्धानि परित्यजेत् । इत्यादिनियमोपेतः सेतुमूलं ततो व्रजेत्

എപ്പോഴും ധർമ്മം മാത്രമേ ആചരിക്കൂ; നിഷിദ്ധമായ കാര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കണം. ഇത്തരത്തിലുള്ള നിയമങ്ങളോടെ തുടർന്ന് സേതുമൂലത്തിലേക്കു പ്രയാണം ചെയ്യണം.

Verse 15

पाषाणं प्रथमं दद्यात्तत्र गत्वा समाहितः । तत्रावाह्य समुद्रं च प्रणमेत्तदनंतरम्

സമാഹിതചിത്തത്തോടെ അവിടെ ചെന്നു ആദ്യം ഒരു പാഷാണം അർപ്പിക്കണം. പിന്നെ സമുദ്രത്തെ ആവാഹനം ചെയ്ത് ഉടൻതന്നെ തുടർന്ന് പ്രണമിക്കണം.

Verse 16

अर्घ्यं दद्यात्समुद्राय प्रार्थयेत्तदनंतरम् । अनुज्ञां च ततः कुर्यात्ततः स्नायान्महोदधौ

സമുദ്രത്തിന് അർഘ്യം അർപ്പിച്ച് തുടർന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. പിന്നെ അനുവാദം അപേക്ഷിച്ച് മഹാസമുദ്രത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 17

मुनीनामथ देवानां कपीनां पितृणां तथा । प्रकुर्यात्तर्पणं विप्रा मनसा संस्मरन्हरिम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, മനസ്സിൽ ഹരിയെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് മുനികൾക്കും ദേവന്മാർക്കും കപികൾക്കും പിതൃകൾക്കും വിധിപൂർവ്വം തർപ്പണം ചെയ്യണം.

Verse 18

पाषाणसंख्या । पाषाणसप्तकं दद्यादेकं वा विप्रपुंगवाः । पाषाणदानात्सफलं स्नानं भवति नान्यथा

ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഏഴ് പാഷാണങ്ങളോ അല്ലെങ്കിൽ ഒറ്റത്തെയോ അർപ്പിക്കണം. പാഷാണദാനത്തിലൂടെയേ സ്നാനം ഫലപ്രദമാകൂ; മറ്റഥാ അല്ല.

Verse 19

पाषाणदानमंत्रः । पिप्पलादसमुत्पन्ने कृत्ये लोकभयंकरे । पाषाणं ते मया दत्तमाहारार्थं प्रकल्प्यताम्

ഹേ പിപ്പലാദത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച, ലോകഭയങ്കര കൃത്യേ! ഈ പാഷാണം ഞാൻ നിനക്കു നൽകി; ഇത് നിന്റെ ആഹാരാർത്ഥം നിശ്ചയിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 20

सान्निध्यप्रार्थनामन्त्रः । विश्वार्चि त्वं घृताचि त्वं विश्वयाने विशांपते । सान्निध्यं कुरु मे देव सागरे लवणांभसि

സാന്നിധ്യ-പ്രാർത്ഥനാമന്ത്രം— ഹേ വിശ്വജ്യോതി, ഹേ ഘൃതദീപ്ത ശിഖാ, ഹേ വിശ്വയാനാധിപതി, ജനങ്ങളുടെ നാഥാ! ഹേ ദേവാ, ഈ ലവണജലസമുദ്രത്തിൽ എനിക്ക് നിന്റെ സാന്നിധ്യം പ്രസാദിക്കണമേ।

Verse 21

नमस्कारमन्त्रः । नमस्ते विश्वगुप्ताय नमो विष्णो ह्यपांपते । नमो हिरण्यशृंगाय नदीनां पतये नमः । समुद्राय वयूनाय प्रोच्चार्य प्रणमेत्तथा

നമസ്കാരമന്ത്രം— വിശ്വത്തിന്റെ രക്ഷകനേ, നമസ്കാരം; ഹേ വിഷ്ണോ, ജലങ്ങളുടെ അധിപതേ, നമസ്കാരം. സ്വർണശൃംഗധാരിയേ, നമസ്കാരം; നദികളുടെ നാഥനേ, നമസ്കാരം. സമുദ്രനെ ‘വയൂന’ (പ്രജ്ഞാവാൻ) എന്നു ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ച് അതുപോലെ പ്രണമിക്കണം।

Verse 22

अर्घ्यमन्त्रः । सर्वरत्नमय श्रीमन्सर्वरत्नाकराकर । सर्वरत्नप्रधानस्त्वं गृहाणार्घ्यं महोदधे

അർഘ്യമന്ത്രം— ഹേ സർവരത്നമയ ശ്രീമാൻ, ഹേ സർവരത്നാകരങ്ങളുടെ ആധാരമേ! നീ സർവരത്നങ്ങളിൽ പ്രധാനം; ഹേ മഹോദധേ, ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ।

Verse 23

अनुज्ञापनमंत्रः । अशेषजगदाधार शंखचक्रगदा धर । देहि देव ममानुज्ञां युष्मत्तीर्थनिषेवणे

അനുജ്ഞാപനമന്ത്രം— ഹേ അശേഷജഗദാധാരാ, ശംഖചക്രഗദാധരാ! ഹേ ദേവാ, നിന്റെ തീർത്ഥനിഷേവണത്തിന് എനിക്ക് അനുമതി നൽകണമേ।

Verse 24

प्रार्थनामंत्रः । प्राच्यां दिशि च सुग्रीवं दक्षिणस्यां नलं स्मरेत्

പ്രാർത്ഥനാമന്ത്രം— കിഴക്കുദിശയിൽ സുഗ്രീവനെ സ്മരിക്കണം; തെക്കുദിശയിൽ നലനെ സ്മരിക്കണം।

Verse 25

प्रतीच्यां मैंदनामानमुदीच्यां द्विविदं तथा । रामं च लक्ष्मणं चैव सीतामपि यशस्विनीम्

പടിഞ്ഞാറോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് മൈന്ദൻ എന്ന നാമം സ്മരിക്കണം; അതുപോലെ വടക്കോട്ട് ദ്വിവിദനെയും സ്മരിക്കണം. ശ്രീരാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, യശസ്വിനിയായ സീതയെയും സ്മരിക്കണം.

Verse 26

अंगदं वायुतनयं स्मरेन्मध्ये विभीषणम् । पृथिव्यां यानि तीर्थानि प्राविशंस्त्वा महोदधे

അംഗദനെയും വായുതനയനായ ഹനുമാനെയും സ്മരിക്കണം; തന്റെ മുന്നിൽ മദ്ധ്യസ്ഥാനത്ത് വിഭീഷണനെയും സ്മരിക്കണം. ഹേ മഹാസമുദ്രമേ! ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും നിനക്കുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 27

स्नानस्य मे फलं देहि सर्वस्मात्त्राहि मांहसः । हिरण्यशृंगमित्याभ्यां नाभ्यां नारायणं स्मरेत्

“എന്റെ സ്നാനത്തിന്റെ ഫലം ദയവായി തരണമേ; എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ” എന്ന്. ‘ഹിരണ്യശൃംഗ…’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന രണ്ടു ഉച്ചാരണങ്ങൾ ജപിച്ച് നാഭിസ്ഥാനത്ത് നാരായണനെ സ്മരിക്കണം.

Verse 28

ध्यायन्नारायणं देवं स्नानादिषु च कर्मसु । ब्रह्मलोकमवाप्नोति जायते नेह वै पुनः

സ്നാനം മുതലായ കർമങ്ങളിൽ ദേവനായ നാരായണനെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുകയും പിന്നെ ഈ ലോകത്ത് വീണ്ടും ജനിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യും.

Verse 29

सर्वेषामपि पापानां प्रायश्चित्तं भवेत्ततः । प्रह्लादं नारदं व्यासमंबरीषं शुकं तथा । अन्यांश्च भगवद्भक्तांश्चिंतयेदेकमानसः

അതിനുശേഷം അത് എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും പ്രായശ്ചിത്തമാകുന്നു. ഏകാഗ്ര മനസ്സോടെ പ്രഹ്ലാദൻ, നാരദൻ, വ്യാസൻ, അംബരീഷൻ, ശുകൻ എന്നിവരെയും മറ്റു ഭഗവദ്ഭക്തരെയും ധ്യാനിക്കണം.

Verse 30

स्नानमन्त्रः । वेदादिर्यो वेदवसिष्ठयोनिः सरित्पतिः सागररत्नयोनिः । अग्निश्च तेजश्च इलां च तेजो रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः

സ്നാനമന്ത്രം—വേദങ്ങളുടെ ആദിസ്രോതസ്സ്, വേദവിദ്യയുടെയും വസിഷ്ഠന്റെയും യോനി; നദികളുടെ അധിപതി, രത്നയോനി ആയ സമുദ്രം; അഗ്നിയും തേജസ്സും, ഭൂമിയുടെ തേജസ്സും; റേതോധാരി വിഷ്ണു, അമൃതത്തിന്റെ നാഭി।

Verse 31

इदं ते अन्याभिरसमानमद्भिर्याः काश्च सिंधुं प्रविशंत्यापः । सर्पो जीर्णामिव त्वचं जहामि पापं शरीरात्सशिरस्कोऽभ्युपेत्य

ഇത് നിനക്കായി—മറ്റു ജലങ്ങളേക്കാൾ അസമാനമായ ആ ജലങ്ങളോടുകൂടെ, അവ ജലങ്ങൾ സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. സർപ്പം ജീർണ്ണചർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ഈ പുണ്യജലത്തെ സമീപിച്ച്, ശിരസ്സുൾപ്പെടെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു പാപം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 32

समुद्राय वयूनाय नमस्कुर्यात्पुनर्द्विजाः । सर्वतीर्थमयं शुद्धं नदीनां पतिमंबुधिम्

അതിനുശേഷം ദ്വിജൻ വീണ്ടും സർവജ്ഞനായ സമുദ്രത്തോട് നമസ്കരിക്കണം—അവൻ ശുദ്ധൻ, സർവതീർത്ഥമയൻ, നദികളുടെ അധിപതിയായ അംബുധി।

Verse 33

द्वौ समुद्राविति पुनः प्रोच्चार्य स्नानमाचरेत् । ब्रह्मांडोदरतीर्थानि करस्पृष्टानि ते रवे

‘ദ്വൗ സമുദ്രൗ’ എന്ന് വീണ്ടും ഉച്ചരിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യണം. പിന്നെ—‘ഹേ രവി! ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഉദരത്തിലുള്ള തീർത്ഥങ്ങൾ നിന്റെ കിരണസ്പർശത്താൽ (ഇവിടെ) പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു’ എന്ന് പറയണം।

Verse 34

तेन सत्येन मे सेतौ तीर्थं देहि दिवाकर । प्राच्यां दिशि च सुग्रीवमित्यादिक्रमयोगतः

ആ സത്യത്തിന്റെ ബലത്താൽ, ഹേ ദിവാകരാ! സേതുവിൽ എനിക്ക് തീർത്ഥലാഭം നൽകണമേ. കൂടാതെ കിഴക്കുദിക്കിൽ സുഗ്രീവൻ മുതലായവരെ വിധിക്രമപ്രകാരം സ്മരിക്കണം।

Verse 35

स्मृत्वा भूयो द्विजाः सेतौ तृतीयं स्नानमाचरेत् । देवीपत्तनमारभ्य प्रव्रजेद्यदि मानवः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! വീണ്ടും സ്മരിച്ചു സേതുവിൽ മൂന്നാമത്തെ സ്നാനം ആചരിക്കണം. മനുഷ്യൻ ദേവീപട്ടണത്തിൽ നിന്ന് തീർത്ഥയാത്ര ആരംഭിച്ചാൽ, നിശ്ചിതവിധിപ്രകാരം മുന്നോട്ട് പോകണം.

Verse 36

तदा तु नवपाषाणमध्ये सेतौ विमुक्तिदे । स्नानमंबुनिधौ कुर्यात्स्वपापौघापनुत्तये

അപ്പോൾ മോക്ഷദായകമായ സേതുവിലെ ഒൻപതു പവിത്രശിലകളുടെ മദ്ധ്യേ, സ്വന്തം പാപപ്രവാഹം നീക്കുന്നതിനായി സമുദ്രത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 37

दर्भशय्यापदव्या चेद्गच्छे त्सेतुं विमुक्तिदम् । तदा तत्रोदधावेव स्नानं कुर्याद्विमुक्तये

ദർഭശയ്യ ചിഹ്നിതമായ പാതയിലൂടെ മോക്ഷദായക സേതുവിലേക്കു പോകുന്നുവെങ്കിൽ, അവിടെയേ ആ സമുദ്രത്തിൽ തന്നെ വിമുക്തിക്കായി സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 38

तर्पणविधिः । पिप्पलादं कविं कण्वं कृतांतं जीवितेश्वरम् । मन्युं च कालरात्रिं च विद्यां चाहर्गणेश्वरम्

തർപ്പണവിധി: പിപ്പലാദൻ, കവി, കണ്വൻ, കൃതാന്തൻ, ജീവിതേശ്വരൻ; കൂടാതെ മന്യു, കാലരാത്രി, വിദ്യ, അഹർഗണേശ്വരൻ—ഇവർക്കെല്ലാം തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം.

Verse 39

वसिष्ठं वामदेवं च पराशरमुमापतिम् । वाल्मिकिं नारदं चैव वालखिल्यान्मुनींस्तथा

കൂടാതെ വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ; പരാശരൻ, ഉമാപതി; വാൽമീകി, നാരദൻ; അതുപോലെ വാലഖില്യ മുനിമാർക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം.

Verse 40

नलं नीलं गवाक्षं च गवयं गन्धमादनम् । मैंदं च द्विविदं चैव शरभं चर्षभं तथा

നലൻ, നീലൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ഗന്ധമാദനൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, കൂടാതെ ശരഭൻ, ഋഷഭൻ—ഇവർക്കെല്ലാം തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം.

Verse 41

सुग्रीवं च हनूमंतं वेगदर्शनमेव च । रामं च लक्ष्मणं सीतां महाभागां यशस्विनीम्

സുഗ്രീവനും ഹനൂമാനും, കൂടാതെ വേഗദർശനനും; പിന്നെ രാമനും ലക്ഷ്മണനും മഹാഭാഗ്യവതിയായ യശസ്വിനിയായ സീതാദേവിക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം.

Verse 42

त्रिः कृत्वा तर्पयेदेतान्मंत्रानुक्त्वा यथाक्रमम् । विभोश्च तत्तन्नामानि चतुर्थ्यंतानि वै द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! മന്ത്രങ്ങൾ യഥാക്രമം ഉച്ചരിച്ച് മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഇവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം; കൂടാതെ വിഭുവിന്റെ ഓരോ നാമവും ചതുര്ഥി (ദാതിവ്) വിഭക്തിയിൽ ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 43

देवा नृषीन्पितॄंश्चैव विधिवच्च तिलोदकैः । द्वितीयांतानि नामानि चोक्त्वा तर्पयेद्द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! എള്ളുകലർന്ന ജലത്തോടെ വിധിപൂർവ്വം ദേവന്മാർക്കും നൃഷിമാർക്കും പിതൃകൾക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം; നാമങ്ങൾ ദ്വിതീയാ (കർമ്മ) വിഭക്തിയിൽ ഉച്ചരിച്ച് തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.

Verse 44

तर्पयेत्सपवित्रस्तु जले स्थित्वा प्रसन्नधीः । तर्पणात्सर्वतीर्थेषु स्नानस्य फलमाप्नुयात्

പവിത്രം ധരിച്ചു ജലത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പ്രസന്നബുദ്ധിയോടെ തർപ്പണം ചെയ്യണം; തർപ്പണത്തിലൂടെ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 45

एवमेतांस्तर्पयित्वा नमस्कृत्योत्तरेज्जलात् । आर्द्रवस्त्रं परित्यज्य शुष्कवासःसमावृतः

ഇങ്ങനെ തർപ്പണം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ച് ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരണം. നനഞ്ഞ വസ്ത്രം ഉപേക്ഷിച്ച് ഉണങ്ങിയ വസ്ത്രം ധരിക്കണം.

Verse 46

आचम्य सपवित्रश्च विधिवच्छ्राद्धमाचरेत् । पिंडान्पितृभ्यो दद्याच्च तिलतण्डुलकैस्तथा

ആചമനം ചെയ്ത് പവിത്രം (ദർഭവളയം) ധരിച്ചു വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം. എള്ളും അരിമണികളും ചേർത്ത് പിതൃകൾക്ക് പിണ്ഡം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 47

एतच्छ्राद्धमशक्तस्य मया प्रोक्तं द्विजोत्तमाः । धनाढ्योऽन्नेन वै श्राद्धं षड्रसेन समाचरेत्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! അശക്തനായവർക്കായി ഈ ശ്രാദ്ധം ഞാൻ ഉപദേശിച്ചു. എന്നാൽ ധനവാൻ ആറ് രുചികളാൽ സമൃദ്ധമായ അന്നത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം.

Verse 48

गोभूतिलहिरण्यादिदानं कुर्यात्समृद्धिमान् । रामचन्द्रधनुष्कोटावेवमेव समाचरेत्

സമൃദ്ധനായവൻ ഗോ, ഭൂമി, എള്ള്, സ്വർണം മുതലായ ദാനങ്ങൾ ചെയ്യണം. ‘രാമചന്ദ്രധനുഷ്കോടി’ എന്ന പുണ്യസ്ഥാനത്തും ഇതേവിധം ആചരിക്കണം.

Verse 49

पाषाणदानपूर्वाणि तर्पणांतानि वै द्विजाः । सेतुमूले यथैतानि विधिवद्व्यतनोद्द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! പാഷാണദാനം മുതൽ തർപ്പണം വരെ ഉള്ള ഈ കർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം സേതുവിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്ത് ഇതേവിധം നിയമപ്രകാരം നിർവഹിക്കണം.

Verse 50

चक्रतीर्थं ततो गत्वा तत्रापि स्नानमाचरेत् । पश्येच्च सेत्वधिपतिं देवं नारायणं हरिम्

അതിനുശേഷം ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു അവിടെയും സ്നാനം ചെയ്യണം. പിന്നെ സേതുവിന്റെ അധിപനായ ദേവൻ—നാരായണൻ, ഹരി—യെ ദർശിക്കണം।

Verse 51

गच्छन्पश्चिममार्गेण तत्रत्ये चक्रतीर्थके । स्नात्वा दर्भशयं देवं प्रपश्येद्भक्तिपूर्वकम्

പശ്ചിമമാർഗ്ഗം വഴി ചെന്നു അവിടെയുള്ള ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം. സ്നാനത്തിനു ശേഷം ദർഭപ്പുല്ലിൽ ശയിക്കുന്ന ദേവൻ (ദർഭശയ)നെ ഭക്തിപൂർവ്വം ദർശിക്കണം।

Verse 52

कपितीर्थं ततः प्राप्य तत्रापि स्नानमाचरेत् । सीताकुंडं ततः प्राप्य तत्रापि स्नानमाचरेत्

പിന്നീട് കപിതീർത്ഥത്തിൽ എത്തി അവിടെയും സ്നാനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് സീതാകുണ്ഡത്തിൽ എത്തി അവിടെയും സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 53

ऋणमोचनतीर्थं तु ततः प्राप्य महाफलम् । स्नात्वा प्रणम्य रामं च जानकीरमणं प्रभुम्

അതിനുശേഷം മഹാഫലപ്രദമായ ഋണമോചനതീർത്ഥത്തിൽ എത്തി സ്നാനം ചെയ്യണം. സ്നാനത്തിനു ശേഷം ജാനകീരമണനായ പ്രഭു ശ്രീരാമനെ പ്രണാമിക്കണം।

Verse 54

गच्छेल्लक्ष्मणतीर्थं तु कण्ठादुपरि वापनम् । कृत्वा स्नायाच्च तत्रापि दुष्कृतान्यपि चिन्तयन्

പിന്നീട് ലക്ഷ്മണതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. കഴുത്തിന് മുകളിലായി ‘വാപനം’ (വ്രതം/കർമ്മം) നിർവഹിച്ചു അവിടെയും സ്നാനം ചെയ്യണം; സ്വന്തം ദുഷ്കൃത്യങ്ങളെയും സ്മരിച്ചു ചിന്തിക്കണം।

Verse 55

ततः स्नात्वा रामतीर्थे ततो देवालयं व्रजेत् । स्नात्वा पापविनाशने च गंगायमुनयोस्तथा

അതിനുശേഷം രാമതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവാലയത്തിലേക്ക് പോകണം. പാപവിനാശക തീർത്ഥത്തിൽ വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത്, അതുപോലെ ഗംഗയും യമുനയും എന്ന തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 56

सावित्र्यां च सरस्वत्यां गायत्र्यां च द्विजोत्तमाः । स्नात्वा च हनुमत्कुण्डे ततः स्नायान्महाफले । ब्रह्मकुण्डं ततः प्राप्य स्नायाद्विधिपुरःसरम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! സാവിത്രി, സരസ്വതി, ഗായത്രി തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുക. ഹനുമത്‌കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെ മഹാഫലപ്രദ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിലെത്തി വിധി-നിയമങ്ങൾ മുൻനിർത്തി സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 57

नागकुण्डं ततः प्राप्य सर्वपापविनाशनम् । स्नानं कुर्यान्नरो विप्रा नरकक्लेशनाशनम् । गंगाद्याः सरितः सर्वास्तीर्थानि सकलान्यपि

അതിനുശേഷം സർവ്വപാപവിനാശകമായ നാഗകുണ്ഡത്തെ പ്രാപിച്ച്, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, മനുഷ്യൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം; അത് നരകക്ലേശങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ ഗംഗാദി എല്ലാ നദികളും, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സാരരൂപത്തിൽ ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 58

सर्वदा नागकुंडे तु वसंति स्वाघशांतये । अनंतादिमहानागैरष्टाभिरिदमुत्तमम्

നാഗകുണ്ഡത്തിൽ മഹാനാഗങ്ങൾ സ്വന്തം പാപശാന്തിക്കായി എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു. അനന്തൻ മുതലായ എട്ട് മഹാനാഗങ്ങളാൽ ഈ ഉത്തമ തീർത്ഥം ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 59

कल्पितं मुक्तिदं तीर्थं रामसेतौ शिवंकरम् । अगस्त्यकुण्डं संप्राप्य ततः स्नायादनुत्तमम्

രാമസേതുവിൽ പുരാതനമായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ട, മോക്ഷദായകവും ശിവകൃപയാൽ മംഗളകരവും ആയ ഒരു പുണ്യ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. തുടർന്ന് അഗസ്ത്യകുണ്ഡത്തെ പ്രാപിച്ച് ആ അനുത്തമ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 60

अथाग्नितीर्थमासाद्य सर्वदुष्कर्मनाशनम् । स्नात्वा संतर्प्य विधिवच्छ्राद्धं कुर्यात्पितॄन्स्मरन्

അനന്തരം സർവ്വ ദുഷ്കർമ്മനാശകമായ അഗ്നിതീർത്ഥത്തിലെത്തി സ്നാനം ചെയ്ത്, വിധിപൂർവ്വം തർപ്പണം അർപ്പിച്ച്, പിതൃന്മാരെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് നിയമപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം നടത്തണം।

Verse 61

गोभूहिरण्य धान्यादि ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । दत्त्वाग्नितीर्थतीरे तु सर्वपापैः प्रमुच्यते

അഗ്നിതീർത്ഥതീരത്ത് സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു ഗോ, ഭൂമി, സ്വർണം, ധാന്യം മുതലായവ ദാനം ചെയ്താൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 62

अथवा यानि तीर्थानि चक्रतीर्थमुखानि वै । अनुक्रांतानि विप्रेंद्राः सर्वपापहराणि तु

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! ചക്രതീർത്ഥം മുതലായ ഇവിടെ വിവരണത്തിൽ അനുക്രമമായി സഞ്ചരിച്ചിട്ടുള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും തീർച്ചയായും സർവ്വപാപഹരങ്ങളാണ്।

Verse 63

स्नायात्तदनुपूर्वेण स्नायाद्वापि यथारुचि । स्नात्वैवं सर्वतीर्थेषु श्राद्धादीनि समाचरेत्

അതേ അനുക്രമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാം, അല്ലെങ്കിൽ ഇഷ്ടാനുസാരം സ്നാനം ചെയ്യാം. ഇങ്ങനെ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം ആചരിക്കണം।

Verse 64

पश्चाद्रामेश्वरं प्राप्य निषेव्य परमेश्वरम् । सेतुमाधवमागत्य तथा रामं च लक्ष्मणम्

അതിനുശേഷം രാമേശ്വരത്തിലെത്തി പരമേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം സേവിച്ച് ആരാധിക്കണം. പിന്നെ സേതുമാധവനെ സമീപിച്ച്, രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂടി വന്ദിക്കണം।

Verse 65

सीतां प्रभंजनसुतं तथान्यान्कपिसत्तमान् । तत्रत्य सर्वतीर्थेषु स्नात्वा नियमपूर्वकम्

സീതാദേവിയെയും പ്രഭഞ്ജനസുതനായ ഹനുമാനെയും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ വാനരവീരന്മാരെയും നമസ്കരിച്ചു, അവിടെയുള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും നിയമപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 66

प्रणम्य रामनाथं च रामचंद्रं तथापरान् । नमस्कृत्य धनुष्कोटिं ततः स्नातुं व्रजेन्नरः

രാമനാഥനെയും രാമചന്ദ്രനെയും മറ്റു പൂജ്യരെയും പ്രണാമം ചെയ്ത്, ധനുഷ്കോടിയെ നമസ്കരിച്ചു, പിന്നെ സ്നാനത്തിനായി പോകണം.

Verse 67

तत्र पाषाण दानादिपूर्वोक्तनियमं चरेत् । धनुष्कोटौ च दानानि दद्याद्वित्तानुसारतः

അവിടെ കല്ലുദാനം മുതലായ മുൻപ് പറഞ്ഞ നിയമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കണം; ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്വന്തശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനങ്ങൾ നൽകണം.

Verse 68

क्षत्रं गाश्च तथान्यानि वस्त्राण्यन्यानि चादरात् । ब्राह्मणेभ्यो वेदविद्भ्यो दद्याद्वित्तानुसारतः

ആദരത്തോടെ, സ്വന്തശേഷിയനുസരിച്ച്, ഭൂമി/ക്ഷേത്രം, പശുക്കൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയും മറ്റു വസ്തുക്കളും വേദവിദ്വാന്മാരായ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 69

कोटितीर्थं ततः प्राप्य स्नायान्नियमपूर्वकम् । ततो रामेश्वरं देवं प्रणमेद्वृषभध्वजम्

പിന്നീട് കോടിതീർത്ഥത്തിലെത്തി നിയമപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് വൃഷഭധ്വജനായ ദേവൻ രാമേശ്വരനെ നമസ്കരിക്കണം.

Verse 70

विभवे सति विप्रेभ्यो दद्यात्सौवर्णदक्षिणाम् । तिलान्धान्यं च गां क्षेत्रं वस्त्राण्यन्यानि तंडुलान्

സാമർത്ഥ്യമുണ്ടെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണർക്കു സ്വർണ്ണദക്ഷിണ നൽകണം; കൂടാതെ എള്ള്, ധാന്യം, പശു, ഭൂമി, വസ്ത്രങ്ങൾ, മറ്റു ദ്രവ്യങ്ങൾ, അരി എന്നിവയും ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 71

दद्याद्वित्तानुसारेण वित्तलोभविवर्जितः । धूपं दीपं च नैवेद्यं पूजोपकरणानिच

ധനലോഭം വിട്ട്, തന്റെ സാമർത്ഥ്യാനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം—ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, പൂജോപകരണങ്ങൾ എന്നിവയും।

Verse 72

रामेश्वराय देवाय दद्याद्वित्तानुसारतः । स्तुत्वा रामेश्वरं देवं प्रणम्य च सभक्तिकम्

ദേവനായ രാമേശ്വരനു തന്റെ സാമർത്ഥ്യാനുസരിച്ച് അർപ്പണം നടത്തണം; രാമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ച് ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിക്കണം।

Verse 73

अनुज्ञाप्य ततो गच्छत्सेतुमाधवसंनिधिम् । तस्मै दत्त्वा च धूपादीननुज्ञाप्य च माधवम्

അതിനുശേഷം അനുവാദം വാങ്ങി സേതു-മാധവന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോകണം; അവനു ധൂപാദികൾ അർപ്പിച്ച്, വീണ്ടും മാധവനോടു വിട വാങ്ങണം।

Verse 74

पूर्वोक्तनियमोपेतः पुनरायात्स्वकं गृहम् । ब्राह्मणान्भोजयेदन्नैः षड्रसैः परिपूरितैः

മുൻപറഞ്ഞ നിയമങ്ങളോടുകൂടി വീണ്ടും സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങണം; ആറു രുചികളാൽ സമ്പൂർണ്ണമായ ആഹാരത്തോടെ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം।

Verse 75

तेनैव रामनाथोऽस्मै प्रीतोऽभीष्टं प्रयच्छति । नारकं चास्य नास्त्येव दारिद्र्यं च विनश्यति

ആ പുണ്യകർമ്മം കൊണ്ടുതന്നെ രാമനാഥൻ അവനിൽ പ്രസന്നനായി അഭീഷ്ടവരം നൽകുന്നു. അത്തരക്കാരന് നരകപാതമില്ല; ദാരിദ്ര്യവും നശിക്കുന്നു.

Verse 76

संततिर्वर्धते तस्य पुरुषस्य द्विजोत्तमाः । संसारमवधूयाशु सायुज्यमपि यास्यति

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ആ പുരുഷന്റെ സന്തതി വർധിക്കുന്നു; അവൻ വേഗത്തിൽ സംസാരബന്ധനം ഊഴ്ത്തി നീക്കി സായുജ്യം (ഭഗവത്സംയോഗം) പോലും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 77

अत्रागन्तुमशक्तश्चेच्छ्रुतिस्मृत्यागमेषु यत् । ग्रंथजातं महापुण्यं सेतुमाहात्म्यसूचकम्

ആർക്കെങ്കിലും ഇവിടെ വരാൻ കഴിയാത്തപക്ഷം, ശ്രുതി-സ്മൃതി-ആഗമങ്ങളിൽ സെതുവിന്റെ മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിക്കുന്ന മഹാപുണ്യഗ്രന്ഥസമൂഹം തന്നെയാണ് അവനുള്ള ഉപായം.

Verse 78

तं ग्रंथं पाठयेद्विप्रा महापातकनाशनम् । इदं वा सेतुमाहात्म्यं पठेद्भक्तिपुरःसरम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, മഹാപാതകനാശകമായ ആ ഗ്രന്ഥം പാരായണം ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ ഭക്തിയെ മുൻനിർത്തി ഈ സെതുമാഹാത്മ്യം പാരായണം ചെയ്യണം.

Verse 79

सेतुस्नानफलं पुण्यं तेनाप्नोति न संशयः । अंधपंग्वादिविषयमेतत्प्रोक्तं मनीषिभिः

അവൻ സെതുസ്നാനത്തിന്റെ പുണ്യഫലം നിർഭയമായി പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അന്ധൻ, പംഗു മുതലായവരെയും ഉദ്ദേശിച്ച് മनीഷികൾ ഇത് പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 80

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितो विप्राः सेतुयात्राक्रमो द्विजाः । एतत्पठन्वा शृण्वन्वा सर्वदुःखाद्विमुच्यते

ശ്രീസൂതൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്ര ദ്വിജന്മാരേ! സേതുയാത്രാക്രമം നിങ്ങളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇതു പാരായണം ചെയ്‌താലും ഭക്തിയോടെ ശ്രവിച്ചാലും സർവ്വദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തി ലഭിക്കുന്നു.