Adhyaya 40

Verse 1

।श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि मुनयो लोकपावनम् । गायत्र्या च सरस्वत्या माहात्म्यं मुक्तिदं नृणाम्

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിമാരേ! ഇനി ഞാൻ ലോകങ്ങളെ പാവനമാക്കുന്നതും മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം നല്കുന്നതുമായ ഗായത്രിയുടെയും സരസ്വതിയുടെയും മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 2

शृण्वतां पठतां चैव महापातकनाशनम् । महापुण्यप्रदं पुंसा नरकक्लेशनाशनम्

ഇത് ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും ഇത് മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു; മനുഷ്യർക്കു മഹാപുണ്യം നൽകുകയും നരകക്ലേശങ്ങളെ അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 3

गायत्र्यां च सरस्वत्यां ये स्नांति मनुजा मुदा । न तेषां गर्भवासः स्यात्किं तु मुक्तिर्भवेद्ध्रुवम्

ഗായത്രി-സരസ്വതി (തീർത്ഥ)ങ്ങളിൽ ആനന്ദത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർക്കു വീണ്ടും ഗർഭവാസം ഉണ്ടാകുകയില്ല; പകരം അവർക്കു നിശ്ചയമായും മോക്ഷം ലഭിക്കും.

Verse 4

सरस्वत्याश्च गायत्र्या गन्धमादनपर्वते । ब्रह्मपत्न्योः सन्निधानात्तन्नाम्ना कथिते इमे

ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ സരസ്വതിയും ഗായത്രിയും—ബ്രഹ്മപത്നിമാർ—അവരുടെ സന്നിധാനം കൊണ്ടു ഈ (തീർത്ഥ/സ്ഥല)ങ്ങൾ അവരുടെ നാമങ്ങളാൽ തന്നെ പ്രസിദ്ധമായി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 5

ऋषय ऊचुः । गायत्र्याश्च सरस्वत्या गन्धमादनपर्वते । किमर्थं संनिधानं वै सूताभूत्तद्वदस्व नः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ ഗായത്രിയുടെയും സരസ്വതിയുടെയും സന്നിധാനം ഏതു കാരണത്താൽ ഉണ്ടായി? അത് ഞങ്ങളോട് പറയുക.

Verse 6

सूत उवाच । प्रजापतिः पुरा विप्राः स्वां वै दुहितरं मुदा । वाङ्नाम्नीं कामुको भूत्वा स्पृहयामास मोहनः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ! പുരാതനകാലത്ത് പ്രജാപതി മോഹവശനായി കാമാതുരനായി ‘വാക്’ എന്ന നാമമുള്ള തന്റെ തന്നെ പുത്രിയെ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 7

अथ प्रजापतेः पुत्री स्वस्मिन्वै तस्य कामिताम् । विलोक्य लज्जिता भूत्वा रोहिद्रूप दधार सा

അപ്പോൾ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രി, തന്റെ മേലേക്കു തന്നെയായുള്ള അവന്റെ കാമന കണ്ടു ലജ്ജിച്ചു, റോഹിണി മൃഗിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു।

Verse 8

ब्रह्मापि हरिणो भूत्वा तया रन्तुमनास्तदा । गच्छतीमनुयातिस्म हरिणीरूपधारिणीम्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും ആൺമൃഗമായി മാറി, അവളോടു ക്രീഡിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, മൃഗിരൂപം ധരിച്ചു പോകുന്ന അവളെ പിന്തുടർന്നു।

Verse 9

तं दृष्ट्वा देवताः सर्वाः पुत्रीगमनसादरम् । करोत्यकार्यं ब्रह्मायं पुत्रीगमनलक्षणम्

അവനെ തന്റെ പുത്രിയുടെ പിന്നാലെ അത്യന്തം ആകാംക്ഷയോടെ പോകുന്നതായി കണ്ട എല്ലാ ദേവന്മാരും പറഞ്ഞു—‘ഈ ബ്രഹ്മൻ ചെയ്യരുതാത്തത് ചെയ്യുന്നു; ഇത് സ്വപുത്രിയെ പിന്തുടരുന്ന ലക്ഷണം തന്നേ.’

Verse 10

इति निन्दंति तं विप्राः स्रष्टारं जगतां पतिम् । निषिद्धकृत्यनिरतं तं दृष्ट्वा परमेष्ठिनम्

ഇങ്ങനെ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും അധിപനും ആയിട്ടും, നിഷിദ്ധ കൃത്യത്തിൽ ലീനനായ പരമേഷ്ഠിയെ കണ്ടു അവർ അവനെ നിന്ദിച്ചു।

Verse 11

हरः पिनाकमादाय व्याधरूपधरः प्रभुः । आकर्णपूर्ण कृष्टेन पिनाकधनुषा शरम्

പ്രഭു ഹരൻ പിനാകം എടുത്ത്, വേട്ടക്കാരന്റെ രൂപം ധരിച്ചു, പിനാകധനുസ്സിനെ കാതുവരെയായി പൂർണ്ണമായി വലിച്ച് അമ്പ് ഏർത്തു।

Verse 12

संयोज्य वेधसं तेन विव्याध निशितेन सः । त्रिपुरांतक बाणेन विद्धोऽसौ न्यपतद्भुवि

അവൻ വേധസ്‌ (ബ്രഹ്മാവ്)നെ ലക്ഷ്യമാക്കി മൂർച്ചയുള്ള ശരത്തോടെ കുത്തിവെച്ചു. ത്രിപുരാന്തക ശിവന്റെ ബാണം തട്ടി അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 13

तस्य देहादथोत्थाय महज्ज्योतिर्महाप्रभम् । आकाशे मृगशीर्षाख्यं नक्षत्रमभवत्तदा

അപ്പോൾ അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന മഹത്തായ, മഹാപ്രഭമായ ജ്യോതി ആകാശത്തിൽ ‘മൃഗശീർഷ’ എന്ന നക്ഷത്രമായി മാറി.

Verse 14

आर्द्रानक्षत्ररूपी सन्हरोऽप्यनुजगाम तम् । पीडयन्मृगशीर्षाख्यं नक्षत्रं ब्रह्मरूपिणम्

ഹരൻ (ശിവൻ)യും ആർദ്രാ നക്ഷത്രരൂപം ധരിച്ചു അവനെ പിന്തുടർന്നു; ബ്രഹ്മരൂപിയായ ‘മൃഗശീർഷ’ നക്ഷത്രത്തെ പീഡിപ്പിച്ചു.

Verse 15

अधुनापि मृगव्याधरूपेण त्रिपुरांतकः । अंबरे दृश्यते स्पष्टं मृगशीर्षांतिके द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഇന്നും ത്രിപുരാന്തകൻ മൃഗവ്യാധൻ (വേട്ടക്കാരൻ) രൂപത്തിൽ ആകാശത്ത് മൃഗശീർഷത്തിനടുത്ത് വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 16

एवं विनिहते तस्मिञ्च्छंभुना परमेष्ठिनि । अनंतरं तु गायत्रीसरस्वत्यौ शुचार्पिते

ശംഭു (ശിവൻ) പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്)നെ ഇങ്ങനെ വിനിഹതനാക്കിയപ്പോൾ, ഉടൻ തന്നെ ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും ശോകത്തിൽ ആകുലരായി.

Verse 17

भर्तृहीने मुनिश्रेष्ठा भर्तृजीवनकांक्षया । किं करिष्यावहे ह्यावामित्यन्योयं विचार्य तु

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഭർത്താവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഭർത്താവിന്റെ പ്രാണം വീണ്ടെടുക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം ആലോചിച്ച്— “ഇപ്പോൾ നാം എന്തു ചെയ്യും?” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 18

स्वपतिप्राणसिद्ध्यर्थं गायत्री च सरस्वती । सर्वोत्कृष्टं शिवस्थानं गन्धमादनपर्वतम्

സ്വപതിയുടെ പ്രാണസിദ്ധിക്കായി ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും ശിവന്റെ അത്യുത്തമ ധാമമായ ഗന്ധമാദന പർവ്വതത്തെ ആശ്രയിക്കുവാൻ നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 19

सर्वाभीष्टप्रदं पुंसां तपः कर्तुं समुद्यते । जग्मतुर्नियमोपेतं तपः कर्तुं शिवं प्रति

മനുഷ്യർക്കു സർവാഭീഷ്ടം നൽകുന്ന തപസ്സു ചെയ്യാൻ അവർ ഉത്സുകരായി; നിയമാനുഷ്ഠാനങ്ങളോടെ ശിവനെ ലക്ഷ്യമാക്കി തപസ്സിനായി അവർ ഇരുവരും പുറപ്പെട്ടു.

Verse 20

स्नानार्थमात्मनो विप्रा गायत्री च सरस्वती । तीर्थद्वयं स्वनाम्ना वै चक्रतुः पापनाशनम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! തങ്ങളുടെ സ്നാനാർത്ഥം ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും സ്വന്തം നാമങ്ങളിൽ രണ്ട് തീർത്ഥങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു—അവ പാപനാശിനികൾ ആകുന്നു.

Verse 21

तत्र त्रिषवणस्नानं प्रत्यहं चक्रतुर्मुदा । बहुकालमनाहारे कामक्रोधादिवर्जिते

അവിടെ അവർ ആനന്ദത്തോടെ പ്രതിദിനം ത്രിഷവണസ്നാനം ചെയ്തു; ദീർഘകാലം നിരാഹാരരായി, കാമക്രോധാദികളെ വെടിഞ്ഞു നിന്നു.

Verse 22

अत्युग्रनियमो पेते शिवध्यानपरायणे । पंचाक्षरमहामन्त्रजपैकनियते शुभे

അവൾ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ നിയമം സ്വീകരിച്ചു, ശിവധ്യാനത്തിൽ പരായണയായി. ശുഭമായ പഞ്ചാക്ഷര മഹാമന്ത്രജപം മാത്രമേ ഏകവ്രതമായി ആചരിച്ചുള്ളൂ।

Verse 23

स्वपतेर्जीवनार्थं वै गायत्री च सरस्वती । महादेवं समुद्दिश्य तप एवं प्रचक्रतुः

സ്വാമിയുടെ ജീവൻ നിലനിൽക്കേണ്ടതിനായി ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും മഹാദേവനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഇങ്ങനെ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 24

तयोरथ तपस्तुष्टो महादेवो महेश्वरः । सन्निधत्ते महामूर्तिस्तपसां फलदित्सया

അവരുടെ തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടനായ മഹാദേവ മഹേശ്വരൻ, തപസ്സിന്റെ ഫലം നൽകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് തന്റെ മഹാമൂർത്തിയായി സന്നിധാനപ്പെട്ടു।

Verse 25

ततः सन्निहितं शंभुं पार्वतीरमणं शिवम् । गणेशकार्त्तिकेयाभ्यां पार्श्वयोः परिसेवितम

അതിനുശേഷം അവർ സന്നിഹിതനായ ശംഭുവിനെ—പാർവതീരമണനായ ശിവനെ—കണ്ടു; ഇരുവശങ്ങളിലും ഗണേശനും കാർത്തികേയനും സേവയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 26

दृष्ट्वा संतुष्टचित्ते ते गायत्री च सरस्वती । स्तोत्रैस्तुष्टुवतुः स्तुत्यं महादेवं घृणा निधिम्

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും സന്തോഷചിത്തരായി; അവർ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുത്യനായ, കരുണാനിധിയായ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 27

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । नमो दुर्वारसंसारध्वांतध्वंसैकहेतवे । ज्वलज्ज्वालावलीभीमकालकूटविषादिने

ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും പറഞ്ഞു— ദുർവാരമായ സംസാരാന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്ന ഏക കാരണഭൂതനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ജ്വലിക്കുന്ന ജ്വാലാവലികളാൽ ഭയങ്കരമായ കാലകൂടവിഷവും പാനം ചെയ്യുന്നവനേ, നമോ നമഃ।

Verse 28

जगन्मोहन पंचास्त्रदेहनाथैकहेतवे । जगदंतकरक्रूर यमांतक नमोऽस्तु ते

ജഗന്മോഹനനായ പഞ്ചാസ്ത്രധാരി ദേഹനാഥന്റെ ഏക കാരണഭൂതനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ യമാന്തക, ജഗദന്തകനായ ക്രൂര യമന്റെയും അന്തകനേ, നമോ നമഃ।

Verse 29

गंगातरंगसंपृक्तजटामण्डलधारिणे । नमस्तेस्तु विरूपाक्ष बाल शीतांशुधारिणे

ഗംഗാതരംഗങ്ങളാൽ സംയുക്തമായ ജടാമണ്ഡലം ധരിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ വിരൂപാക്ഷ, ബാലചന്ദ്രനെ ധരിക്കുന്നവനേ, നമോ നമഃ।

Verse 30

पिनाकभीमटंकारत्रासितत्रिपुरौकसे । नमस्ते विविधाकारजगत्स्रष्टृशिरश्छिदे

പിനാകത്തിന്റെ ഭയങ്കര ടങ്കാരത്താൽ ത്രിപുരവാസികളെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തിയവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; പലരൂപനായ, ജഗത്സൃഷ്ടാവിന്റെ ശിരഛേദം ചെയ്തവനേ, നമോ നമഃ।

Verse 31

शांतामलकृपादृष्टिसंरक्षितमृ कण्डुज । नमस्ते गिरिजानाथ रक्षावां शरणागते

ഹേ മൃകണ്ഡുപുത്രന്റെ രക്ഷകനേ— നിന്റെ ശാന്തവും മലിനതയറ്റതുമായ കരുണാദൃഷ്ടിയാൽ അവനെ സംരക്ഷിച്ചവനേ— നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ഗിരിജാനാഥ, ശരണാഗതനായ എന്നെ കാത്തുകൊള്ളണമേ।

Verse 32

महादेव जगन्नाथ त्रिपुरांतक शंकर । वामदेव महादेव रक्षावां शरणागते

ഓ മഹാദേവാ, ജഗന്നാഥാ, ത്രിപുരാന്തക ശങ്കരാ, വാമദേവാ! ശരണാഗതരായ ഞങ്ങളെ, ഓ മഹേശ്വരാ, രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 33

इति ताभ्यां स्तुतः शम्भुर्देवदेवो महेश्वरः । अब्रवीत्प्रीतिसंयुक्तो गायत्रीं च सरस्वतीम्

അങ്ങനെ ആ രണ്ടുപേരുടെ സ്തുതിയാൽ സന്തുഷ്ടനായ ദേവദേവൻ മഹേശ്വരൻ ശംഭു പ്രീതിയോടെ ഗായത്രിയോടും സരസ്വതിയോടും അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 34

महादेव उवाच । भोः सरस्वति गायत्रि प्रीतोऽस्मि युवयोरहम् । वरं वरयतं मत्तो यद्वा मनसि वर्तते

മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സരസ്വതീ, ഹേ ഗായത്രീ! നിങ്ങളിരുവരിലും ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. എന്നിൽ നിന്ന് വരം ചോദിക്കുവിൻ—മനസ്സിൽ ഉള്ളതെന്തായാലും.

Verse 35

इत्युक्ते ते तु गायत्रीसरस्वत्यौ हरेण वै । अब्रूतां पार्वतीकांतं महादेवं घृणानिधिम्

അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും ഹരനോടു—പാർവതീകാന്തനും കരുണാനിധിയുമായ മഹാദേവനോടു—ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 36

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । भगन्नावयोर्देव भर्त्तारं चतुराननम् । सप्राणं कुरु सर्वेश कृपया करुणाकर

ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ ദേവാ! ഞങ്ങളുടെ ഭർത്താവായ ചതുരാനന ബ്രഹ്മാവിനെ വീണ്ടും സപ്രാണനാക്കണമേ. ഹേ സർവേശ, കൃപചെയ്യണമേ, ഹേ കരുണാകരാ!

Verse 37

त्वमावयोः पिता देव तवाप्यावां सुते उभे । रक्षावां पतिदानेन तस्मात्त्वं त्रिपुरांतक

ഹേ ദേവാ! നീ ഞങ്ങളുടെ പിതാവാണ്; ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നിന്റെ പുത്രിമാരാണ്. അതിനാൽ ഹേ ത്രിപുരാന്തകാ, ഞങ്ങളുടെ ഭർത്താവിനെ തിരികെ നൽകി ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 38

स एवं प्रार्थितः शम्भुस्ताभ्यां ब्राह्मणपुंगवाः । एवमस्त्विति संप्रोच्य गायत्रीं च सरस्वतीम्

അവരിരുവരാൽ പ്രാർത്ഥിക്കപ്പെട്ട ശംഭു—ബ്രാഹ്മണവിധികളാൽ പൂജ്യനായ ശ്രേഷ്ഠൻ—ഗായത്രിയോടും സരസ്വതിയോടും “ഏവമസ്തു—അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ” എന്നു അരുളി.

Verse 39

तदेव वेधसः कायं शिरसा योक्तुमुत्सुकः । तत्रैव वेधसः कायं शिरोभिः सहसुव्रताः

വേധസ് (ബ്രഹ്മാ)യുടെ അതേ ദേഹത്തെ ശിരസ്സോടെ ചേർക്കാൻ ഉത്സുകനായി, ഹേ സുവ്രതന്മാരേ, അവിടെയേ വേധസന്റെ ദേഹം അനേകം ശിരസ്സുകളോടുകൂടി ഒന്നിച്ചു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 40

भूतैरानाययामास नंदिभृंगिमुखैस्तदा । शिरांसि तान्यनेकानि कायेन सह शंकरः

അപ്പോൾ ശങ്കരൻ നന്ദി, ഭൃംഗി മുതലായ തന്റെ ഭൂതന്മാരെക്കൊണ്ട് ദേഹത്തോടുകൂടി അനേകം ശിരസ്സുകൾ കൊണ്ടുവരുത്തി.

Verse 41

क्षणात्संधारयामास वाणीगायत्रिसंनिधौ । संधितोऽथ हरेणासौ चतुर्वक्त्रो जगत्पतिः

ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ, വാണി (സരസ്വതി)യും ഗായത്രിയും സന്നിധിയിലിരിക്കെ അദ്ദേഹം അവയെ ചേർത്തൊരുക്കി. പിന്നെ ഹരൻ സംധാനം ചെയ്തതോടെ ആ ചതുര്മുഖ ജഗത്പതി (ബ്രഹ്മാ) വീണ്ടും സ്ഥാപിതനായി.

Verse 42

उत्तस्थौ तत्क्षणादेव सुप्तोत्थित इव द्विजाः । ततः प्रजापतिर्दृष्ट्वा शंकरं शशिभूषणम् । तुष्टाव वाग्भिरग्र्याभिर्भार्याभ्यां च समन्वितः

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ നിദ്രയിൽ നിന്നുണർന്നവനെപ്പോലെ ദ്വിജനായ ബ്രഹ്മാവ് എഴുന്നേറ്റു. തുടർന്ന് ചന്ദ്രഭൂഷിതനായ ശങ്കരനെ കണ്ട പ്രജാപതി, തന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാരോടുകൂടി ഉത്തമവചനങ്ങളാൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । नमस्ते देवदेवेश करुणाकर शंकर

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവദേവേശാ, ഹേ കരുണാകര ശങ്കരാ, നമസ്കാരം.

Verse 44

पाहि मां करुणासिंधो निषिद्धाचरणात्प्रभो । मम त्वत्कृपया शंभो निषिद्धाचरणे क्वचित्

ഹേ പ്രഭോ, കരുണാസിന്ധോ! നിഷിദ്ധാചരണത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. ഹേ ശംഭോ, നിന്റെ കൃപയാൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും നിഷിദ്ധകർമ്മത്തിൽ പതിക്കാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 45

मा प्रवृत्तिर्भवेद्भूयो रक्ष मां त्वं तथा सदा । तथैवास्त्विति संप्राह ब्रह्माणं गिरिजापतिः

“ഇത്തരം പ്രവൃത്തി വീണ്ടും ഉണ്ടാകരുതേ; അതുപോലെ നീ എപ്പോഴും എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ” എന്ന് ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു. ഗിരിജാപതി മറുപടി പറഞ്ഞു— “തഥാസ്തു.”

Verse 46

इतः परं प्रमादं त्वं मा कुरुष्व विधे पुनः । उत्पथं प्रतिपन्नानां पुंसां शास्तास्मि सर्वदा

“ഇനി മുതൽ, ഹേ വിധാതാവേ, വീണ്ടും അശ്രദ്ധ ചെയ്യരുത്. ദുഷ്പഥം സ്വീകരിച്ച മനുഷ്യർക്കു ഞാൻ എപ്പോഴും ശാസകനും മാർഗദർശകനുമാണ്.”

Verse 47

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रं महादेवो द्विजोत्तमाः । सरस्वतीं च गायत्रीं प्रोवाच प्रीणयन्गिरा

ഇങ്ങനെ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് മഹാദേവൻ, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, മധുരവചനങ്ങളാൽ പ്രീതിപ്പെടുത്തി സരസ്വതിയോടും ഗായത്രിയോടും പറഞ്ഞു।

Verse 48

महादेव उवाच । युवयोर्मत्प्रसादेन हे गायत्रि सरस्वति । अयं भर्ता समायातः सप्राणश्चतुराननः

മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗായത്രീ, ഹേ സരസ്വതീ! എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവായ ആ ചതുര്മുഖൻ പ്രാണസഹിതം ഇവിടെ തിരിച്ചെത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 49

सहानेन ब्रह्मलोकं यातं मा भूद्विलंबता । युवयोः संनिधानेन सदा कुंडद्वयेऽत्र वै

ഇവനോടൊപ്പം ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുവിൻ—വിലംബം വരരുത്. നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയാൽ ഇവിടെ ഈ രണ്ടു കുണ്ഡങ്ങളിലും സദാ അധിവസിക്കുവിൻ।

Verse 50

भविष्यति नृणां मुक्तिः स्नानात्सायुज्यरूपिणी । युष्मन्नाम्ना च गायत्रीसर स्वत्याविति द्वयम्

ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്‌താൽ മനുഷ്യർക്കു സായുജ്യസ്വരൂപമായ മോക്ഷം ലഭിക്കും. കൂടാതെ ഈ രണ്ടും നിങ്ങളുടെ നാമങ്ങളാൽ ‘ഗായത്രി’ ‘സരസ്വതി’ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടും।

Verse 51

इदं तीर्थं सर्वलोके ख्यातिं यास्यति शाश्वतीम् । सर्वेषामपि तीर्थानामिदं तीर्थद्वयं सदा

ഈ തീർത്ഥം സർവ്വലോകങ്ങളിലും ശാശ്വതമായ ഖ്യാതി പ്രാപിക്കും. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലുമിടയിൽ ഈ തീർത്ഥദ്വയം സദാ ശ്രേഷ്ഠമായി നിലനിൽക്കും।

Verse 52

शुद्धिप्रदं तथा भूयान्महापातकनाशनम् । महाशांतिकरं पुंसां सर्वाभीष्टप्रदायकम्

ഈ തീർത്ഥം സമ്പൂർണ്ണ ശുദ്ധി നൽകുകയും മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യർക്കു മഹാശാന്തി പ്രദാനം ചെയ്ത് എല്ലാ അഭീഷ്ടങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നു॥

Verse 53

मम प्रसादजननं विष्णुप्रीतिकरं तथा । एतत्तीर्थद्वयसमं न भूतं न भविष्यति

ഇത് എന്റെ പ്രസാദം ജനിപ്പിക്കുകയും വിഷ്ണുവിനെ പ്രസന്നനാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തീർത്ഥദ്വയത്തിന് തുല്യം ഭൂതകാലത്തും ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഭാവിയിലും ഉണ്ടാകില്ല॥

Verse 54

अत्र स्नानाद्धि सर्वेषां सर्वाभीष्टं भविष्यति । इदं कुंडद्वयं लोके भवतीभ्यां कृतं महत्

നിശ്ചയമായും ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ എല്ലാവർക്കും എല്ലാ അഭീഷ്ടങ്ങളും ലഭിക്കും. ലോകത്തിൽ ഈ മഹത്തായ കുണ്ടദ്വയം നിങ്ങൾ ഇരുദേവിമാർ സ്ഥാപിച്ചതാണ്॥

Verse 55

युष्मन्नाम्ना प्रसिद्धं च भविष्यति विमुक्तिदम् । गायत्र्युपास्तिरहिता वेदाभ्यासविवर्जिताः

ഇത് നിങ്ങളുടെ നാമങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധമായി, വിമുക്തി നൽകുന്നതായിരിക്കും. ഗായത്രി ഉപാസനയില്ലാത്തവരും വേദാഭ്യാസം വിട്ടവരും—

Verse 56

औपासनविहीनाश्च पंचयज्ञविवर्जिताः । युष्मत्कुंडद्वये स्नानात्तत्त त्फलमवाप्नुयुः

ഔപാസന (ഗൃഹ്യാഗ്നി നിത്യകർമ്മം) ഇല്ലാത്തവരും പഞ്ചമഹായജ്ഞങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവരും—നിങ്ങളുടെ കുണ്ടദ്വയത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്‌താൽ അതത് കർമങ്ങളുടെ ഫലം പ്രാപിക്കും॥

Verse 57

अन्ये च ये पातकिनो नित्यानुष्ठानवर्जिताः । स्नात्वा कुंडद्वये तत्र शुद्धाः स्युर्द्विजसत्तमाः

നിത്യാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച മറ്റു പാപികളും അവിടെ ആ ഇരുകുണ്ഡങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ശുദ്ധരാകുന്നു.

Verse 58

सरस्वतीं च गाय त्रीमेवमुक्त्वा महेश्वरः । क्षणादंतरधात्तत्र सर्वेषामेव पश्यताम्

ഇങ്ങനെ സരസ്വതിയെയും ഗായത്രിയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്ത് മഹേശ്വരൻ, എല്ലാവരും നോക്കിനിൽക്കേ, ക്ഷണത്തിൽ അവിടെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 59

पतिं लब्ध्वाऽथ गायत्रीसरस्वत्यौ मुदान्विते । तेन साकं ब्रह्मलोकं जग्म तुर्द्विजसत्तमाः

പതിയെ ലഭിച്ചതിന്റെ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവനോടൊപ്പം ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 60

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्रा गंधमादनपर्वते । संनिधानं सरस्वत्या गायत्र्याश्च सहेतुकम्

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ സരസ്വതിയുടെയും ഗായത്രിയുടെയും സന്നിധാനത്തിന്റെ കാരണസഹിതമായ വിവരണം ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 61

यः शृणोतीममध्यायं पठते वा सभक्तिकम् । एतत्तीर्थद्वयस्नानफलमाप्नोत्यसंशयः

ഈ അധ്യായം ആരെങ്കിലും ശ്രവിക്കുകയോ ഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ സംശയമില്ലാതെ ഈ ഇരുതീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.