Mantra 13
Rishi: Āṅgirasa/Agneya tradition (hymnic provenance ultimately Ṛgvedic)
Devata: Agni
Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable; requires metrical verification against pada-count)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वं नो॑ अग्ने॒ तव॑ देव पा॒युभि॑र्म॒घोनो॑ रक्ष त॒न्व॒श्च वन्द्य । त्रा॒ता तो॒कस्य॒ तन॑ये॒ गवा॑म॒स्यनि॑मेष॒ᳪ रक्ष॑माण॒स्तव॑ व्र॒ते
Transliteration
tvaṃ no agne tava deva pāyúbhir maghóno rakṣa tanváś ca vandya | trātā tokásya tanáye gávām asyánimeṣaṃ rakṣamāṇas tava vraté
Translation
ഹേ അഗ്നേ, ഹേ ദേവാ, നിന്റെ രക്ഷാശക്തികളാൽ ഞങ്ങളെ—ദാനശീലനായ യജമാനനെയും—ഞങ്ങളുടെ ദേഹങ്ങളെയും, ഹേ വന്ദനീയനേ, കാത്തുകൊൾക. നീ കുഞ്ഞിന്റെയും സന്താനത്തിന്റെയും പശുക്കളുടെയും ത്രാതാവാണ്; അനിമേഷ ജാഗ്രതയോടെ ഞങ്ങളെ രക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, നിന്റെ സ്വന്തം വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനായി നിലകൊൾക.
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । नः । अग्ने । तव । देव । पायुभिः । मघोनः । रक्ष । तन्वः । च । वन्द्य । त्राता । तोकस्य । तनये । गवाम् । अस्य-निमेषम् । रक्षमानः । तव । व्रते
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
नःof us / our
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
तवyour
तव:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पायुभिःwith (your) protections / guardians
पायुभिः:
करण
TypeNoun
Rootपायु (प्रातिपदिक)
मघोनःof the bountiful one (patron)
मघोनः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootमघवन् (प्रातिपदिक)
रक्षprotect
रक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
तन्वःof the body / person
तन्वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
वन्द्यO worthy of praise
वन्द्य:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootवन्द्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वन्द्)
त्राता(you) the protector
त्राता:
कर्तृ (विशेषणरूपेण त्वम्/अग्निः)
TypeNoun
Rootतृ (धातु) → त्रातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
तोकस्यof offspring / children
तोकस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootतोक (प्रातिपदिक)
तनयेin/for the son (progeny)
तनये:
अधिकारण
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
गवाम्of cows
गवाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
अनिमेषम्unblinking; without respite
अनिमेषम्:
कर्म/क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootअनिमेष (प्रातिपदिक)
रक्षमानःprotecting
रक्षमानः:
कर्तृ (त्वम्/अग्निः)
TypeParticiple
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षमान (शतृ/शानच् कृदन्त)
तवyour
तव:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
व्रतेin (your) ordinance / vow / sacred order
व्रते:
अधिकारण
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes