Mantra 87
Rishi: Vedic tradition (RV-parallel attribution)
Devata: Mitra-Varuṇa
Chandas: Triṣṭubh (provisional; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋध॑गि॒त्था स मर्त्य॑: शश॒मे दे॒वता॑तये । यो नू॒नं मि॒त्रावरु॑णाव॒भिष्ट॑य आच॒क्रे ह॒व्यदा॑तये
Transliteration
ṛ́dhag itthā́ sá mártyaḥ śaśamé devátātataye | yó nūnáṃ mitrā́varuṇāv abhíṣṭaya ācakré havyádātaye
Translation
ഇങ്ങനെ, യഥാക്രമമായി, ആ മർത്ത്യൻ ദേവതാപ്രാപ്തിക്കായി ശമനം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇപ്പോൾ മിത്ര-വരുണന്മാർക്കായി, അവരുടെ അഭിഷ്ടി (രക്ഷ)ക്കായി, ഹവ്യത്തിന്റെ യഥോചിത ദാനത്തിനായി ഈ കർമ്മം നിർവഹിച്ചവൻ.
Padapatha (Word Analysis)
ऋध॑क् । इत्था॑ । सः । मर्त्यः॑ । श॒श॒मे । दे॒वता॑तये । यः । नू॒नम् । मि॒त्रा-वरु॑णौ । अ॒भिष्ट॑ये । आ॒च॒क्रे । ह॒व्य-दा॑तये
Word by Word
ऋधक्separately; in due order; distinctly
ऋधक्:
Adhikaraṇa (रीतौ/प्रकारे)
TypeIndeclinable
Rootऋधक् (अव्यय-प्रातिपदिक) अथवा ऋधग् (निपात) रूप
इत्थाthus; in this manner
इत्था:
Adhikaraṇa (रीतौ)
TypeIndeclinable
Rootइत्था (अव्यय)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मर्त्यःmortal (man)
मर्त्यः:
Kartā (सः इति सह-अधिकारः)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
शशमेhas become calm; has found rest/peace
शशमे:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootशम् (धातु) / शमुँ उपशमे
देवतायतयेfor (the sake of) reaching/attaining the deity; for divine purpose
देवतायतये:
Sampradāna (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootदेवतायतय (प्रातिपदिक) = देवता + आयतय (उद्देश्य/प्रयोजन-भाव)
यःwho
यः:
Kartā (उपवाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नूनम्now; indeed
नूनम्:
Adhikaraṇa (काल/निश्चयार्थे)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
मित्रावरुणौMitra and Varuṇa
मित्रावरुणौ:
Kartā (आचक्रे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमित्रावरुण (द्वन्द्व-प्रातिपदिक)
अभिष्टयःhelps; protections; succours
अभिष्टयः:
Kartā (आचक्रे इत्यस्य; ‘अभिष्टयः’ = सहायताः)
TypeNoun
Rootअभिष्टि (प्रातिपदिक)
आचक्रेhas made; has brought about; has set in motion
आचक्रे:
Kriyā (उपवाक्ये)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) / डुकृञ् करणे, उपसर्गः आ-
हव्यदातयेfor the giving of oblations; for offering (havis)
हव्यदातये:
Sampradāna (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootहव्यदाति (प्रातिपदिक) = हव्य + दाति (दान/दाता-भाव)
Entities Mentioned
M
MitraV
VaruṇaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes