Mantra 5
Rishi: Traditionally associated with the Yājñavalkya transmission (White Yajurveda school lineage).
Devata: Agni (with Mitra as invoked principle).
Chandas: Mixed prose/triṣṭubh-like cadence (Yajus-style formula with metrical cola).
Samhita Patha (Devanagari)
क्ष॒त्रेणा॑ग्ने॒ स्वायु॒: सᳪ र॑भस्व मि॒त्रेणा॑ग्ने मित्र॒धेये॑ यतस्व । स॒जा॒तानां॑ मध्यम॒स्था ए॑धि॒ राज्ञा॑मग्ने विह॒व्यो॒ दीदिही॒ह
Transliteration
kṣa̱tréṇā́gne svā́yuḥ sáṃ rabh-asva mitréṇā́gne mitra̱dhéye yat-asva | sa̱jā̱tā́nāṃ madhyamá-sthā́ edhi rā́jñām agne vi̱havyó dīdihīhá ||
Translation
ക്ഷത്രത്താൽ, ഹേ അഗ്നേ, സ്വായുഃ (ആരോഗ്യമായ ആയുസ്സ്) ദൃഢമായി പിടിക്ക; മിത്രത്താൽ, ഹേ അഗ്നേ, മിത്രധേയ (മിത്രന്റെ സ്ഥാപിത നിയമം)ത്തിൽ പരിശ്രമിക്ക. സഹജാതന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ നിലകൊൾക; രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ, ഹേ അഗ്നേ, വിഹവ്യ (വിവിധമായി ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുന്നവൻ) ആയി ഇവിടെ ജ്വലിക്ക.
Padapatha (Word Analysis)
क्ष॒त्रेण॑ । अ॒ग्ने॒ । सु॒ऽआ॒युः॑ । सम् । र॒भ॒स्व॒ । मि॒त्रेण॑ । अ॒ग्ने॒ । मि॒त्र॒ऽधेये॑ । य॒त॒स्व॒ । स॒ऽजा॒तानाम्॑ । म॒ध्य॒म॒ऽस्थाः । ए॒धि॒ । राज्ञा॑म् । अ॒ग्ने॒ । वि॒ऽह॒व्यः॑ । दी॒दि॒ही॒ह॒ ।
Word by Word
क्षत्रेणby/with sovereignty, by royal power
क्षत्रेण:
करण
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
स्वायुःhaving good life/strength; of good vital power
स्वायुः:
कर्तृ (आज्ञार्थे विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootस्वायु (प्रातिपदिक)
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
रभस्वgrasp/lay hold (firmly); take up
रभस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootरभ् (धातु) + सम्
मित्रेणby/with Mitra; by friendship/contract
मित्रेण:
करण
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मित्रधेयेin/at the Mitra-ordinance; in the sphere of Mitra’s law
मित्रधेये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमित्रधेय (प्रातिपदिक)
यतस्वstrive; exert yourself; be intent
यतस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootयत् (धातु)
सजातानाम्of the kindred-born; of those born together
सजातानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootसजात (प्रातिपदिक; सह-जात)
मध्यमस्थाःstanding in the middle; being the mediator
मध्यमस्थाः:
कर्तृ (आज्ञार्थे विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootमध्यमस्थ (प्रातिपदिक)
एधिkindle; grow; prosper
एधि:
क्रिया
TypeVerb
Rootइध् (धातु)
राज्ञाम्of kings; of rulers
राज्ञाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
विहव्यःwidely-invoked; much-called upon
विहव्यः:
कर्तृ (आज्ञार्थे विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootविहव्य (प्रातिपदिक; वि-हव्य)
दीदिहिshine forth; blaze
दीदिहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootदीदिहि (धातु: दीदिह्/दीदीह्—intensive of दिह्/दिह् ‘to shine/burn’ as Vedic usage)
इहhere
इह:
अधिकरण (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Entities Mentioned
A
AgniM
MitraK
Kṣatra (Royal Might)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes