Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution for the Saṃhitā corpus)
Devata: Multiple (Indra, Bṛhaspati, Agni, Pūṣan, Aśvins, Rudra; plus creature-classes as bandhu terms)
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the ṛc-sense)

म॒शका॒न् केशै॒रिन्द्र॒ᳪ स्वप॑सा॒ वहे॑न॒ बृह॒स्पति॑ᳪ शकुनिसा॒देन॑ कू॒र्माञ्छ॒फैरा॒क्रम॑णᳪ स्थू॒राभ्या॑मृ॒क्षला॑भिः क॒पिञ्ज॑लाञ्ज॒वं जङ्घा॑भ्या॒मध्वा॑नं बा॒हुभ्यां॒ जाम्बी॑ले॒नार॑ण्यम॒ग्निम॑ति॒रुग्भ्यां॑ पू॒षणं॑ दो॒र्भ्याम॒श्विना॒वᳪसा॑भ्याᳪ रु॒द्रᳪ रोरा॑भ्याम्

maśakā́n keśaír índraṃ svápasā váhena bṛ́haspátiṃ śakuní-sā́dena kūrmā́ñ chapháir ā́kramaṇaṃ sthūrā́bhyām ṛ́kṣa-lā́bhiḥ kapíñjalāñ jávaṃ jaṅghā́bhyām ádhvānaṃ bāhúbhyāṃ jāmbī́lena áraṇyam agním atír úgbhyāṃ pū́ṣaṇaṃ dórbhyām aśvínāv áṃsā́bhyāṃ rudráṃ rórābhyām

കേശങ്ങളാൽ മശകങ്ങളെ (കടിയുന്ന കീടങ്ങളെ) നിയോഗിക്കുന്നു; സ്വപസാ (സ്വശക്തിയാൽ) ഇന്ദ്രനെ; വഹേന (വാഹകൻ/വഹിക്കുന്നതാൽ) ബൃഹസ്പതിയെ; ശകുനിസാദേന (പക്ഷിയുടെ ഇരിപ്പു/ആസനം) കൊണ്ടു കൂർമങ്ങളെ; ശഫൈഃ (ഖുരങ്ങളാൽ) ആക്രമണം (പാദചലനം/പടിയേറ്റം); സ്ഥൂരാഭ്യാം (രണ്ടു സ്ഥൂലഭാഗങ്ങളാൽ) ഋക്ഷലാഭിഃ (കരടിയുടെ ലാഭം/പ്രാപ്തി); ജങ്ഘാഭ്യാം (പിണ്ഡളികളാൽ) കപിഞ്ജലാൻ (തിത്തിരികൾ) കൂടെ ജവം (വേഗം); ബാഹുഭ്യാം (ബാഹുക്കളാൽ) അധ്വാനം (മാർഗം); ജാംബീലേന (ജാംബീല) കൊണ്ടു അരണ്യം (വനം); അതിരുഗ്ഭ്യാം (അതിരുക്) കൊണ്ടു അഗ്നിയെ; ദോർഭ്യാം (ഭുജങ്ങളാൽ) പൂഷണനെ; അംസാഭ്യാം (തോളുകളാൽ) അശ്വിനൗയെ; രോരാഭ്യാം (ഗർജ്ജന/ധ്വനി) കൊണ്ടു രുദ്രനെ.

मशकान् । केशैः । इन्द्रम् । स्वपसा । वह॑ेन । बृहस्पतिम् । शकुनि-सादेन । कूर्मान् । शफैः । आ-क्रमणम् । स्थूराभ्याम् । ऋक्ष-लाभिः । कपिञ्जलान् । जवम् । जङ्घाभ्याम् । अध्वानम् । बाहुभ्याम् । जाम्बीलेन । अरण्यम् । अग्निम् । अतिः । ऋग्भ्याम् । पूषणम् । दोर्भ्याम् । अश्विनौ । अंसाभ्याम् । रुद्रम् । रोरा॑भ्याम्

मशकान्mosquitoes
मशकान्:
कर्म
TypeNoun
Rootमशक (प्रातिपदिक)
केशैःwith (his) hairs
केशैः:
करण
TypeNoun
Rootकेश (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
स्वपसाby (his) own power/energy
स्वपसा:
करण
TypeNoun
Rootस्वपस् (प्रातिपदिक)
वहेनby carrying/transport
वहेन:
करण
TypeNoun (action-noun)
Rootवह् (धातु) + ल्युट् → वहन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
बृहस्पतिम्Bṛhaspati
बृहस्पतिम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
शकुनिसादेनby the perching/sitting of a bird
शकुनिसादेन:
करण
TypeNoun
Rootशकुनि-साद (समास-प्रातिपदिक)
कूर्मान्tortoises
कूर्मान्:
कर्म
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
छफैःwith hooves
छफैः:
करण
TypeNoun
Rootछफ (प्रातिपदिक)
आक्रमणम्a stepping/stride
आक्रमणम्:
कर्म
TypeNoun (action-noun)
Rootआ-क्रम् (धातु) + ल्युट् → आक्रमण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
स्थूराभ्याम्with the two thick (ones)
स्थूराभ्याम्:
करण
TypeAdjective
Rootस्थूर (प्रातिपदिक)
ऋक्षलाभिःwith the bear(-like) ones / ṛkṣalā-s
ऋक्षलाभिः:
करण
TypeNoun
Rootऋक्षला (प्रातिपदिक)
कपिञ्जलान्francolins/partridges
कपिञ्जलान्:
कर्म
TypeNoun
Rootकपिञ्जल (प्रातिपदिक)
जवम्speed
जवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजव (प्रातिपदिक)
जङ्घाभ्याम्with the two shanks/legs
जङ्घाभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootजङ्घा (प्रातिपदिक)
अध्वानम्path, journey
अध्वानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
बाहुभ्याम्with the two arms
बाहुभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
जाम्बीलेनwith jambul/acid (jāmbīla)
जाम्बीलेन:
करण
TypeNoun
Rootजाम्बील (प्रातिपदिक)
अरण्यम्wilderness/forest
अरण्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अतिःAti (a being/name)
अतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअति (प्रातिपदिक)
रुग्भ्याम्with the two diseases/ailments
रुग्भ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootरुग् (प्रातिपदिक)
पूषणम्Pūṣan
पूषणम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
दोर्भ्याम्with the two forearms
दोर्भ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootदोर्/दोस् (प्रातिपदिक)
अश्विनौthe Aśvins
अश्विनौ:
कर्म
TypeNoun (dual proper)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
अंसाभ्याम्with the two shoulders
अंसाभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootअंस (प्रातिपदिक)
रुद्रम्Rudra
रुद्रम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
रोराभ्याम्with the two ‘rorā’ (crying/howling ones; name of instruments/parts)
रोराभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootरोरा (प्रातिपदिक)
I
Indra
B
Bṛhaspati
A
Agni
P
Pūṣan
A
Aśvins
R
Rudra