Mantra 36

Rishi: Yājñavalkya-tradition (general Śukla-Yajus attribution)
Devata: Aśvins; Sarasvatī; Indra
Chandas: Yajus-formulaic (non-fixed metre)

होता॑ यक्ष॒द्दैव्या॒ होता॑रा भि॒षजा॒ऽश्विनेन्द्रं॒ न जागृ॑वि॒ दिवा॒ नक्तं॒ न भे॑ष॒जै: शूष॒ᳪ सर॑स्वती भि॒षक् सीसे॑न दुह इन्द्रि॒यं पय॒: सोम॑: परि॒स्रुता॑ घृ॒तं मधु॒ व्यन्त्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑

hótā yákṣad daívyā hótārā bhiṣájā’śvinéndraṃ ná jā́gṛvi divā́ náktaṃ ná bheṣajáiḥ śū́ṣaṃ sárasvatī bhiṣák sī́sena duha indríyaṃ páyaḥ sómaḥ parisrutā́ ghṛtáṃ mádhu vyàntu ā́jyasya hótar yája

ഹോതൃ യജിക്കട്ടെ: ദൈവ്യ ഹോതാരന്മാരായ—ഭിഷജരായ അശ്വിന്മാർ; അവർ ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി ജാഗ്രതനായവനെപ്പോലെ ഇരിക്കട്ടെ—പകലും രാത്രിയും—ഭേഷജങ്ങളാൽ. ഭിഷക് സർസ്വതി, സീസംകൊണ്ട്, ഇന്ദ്രിയബലം പാലുപോലെ ദോഹിക്കുന്നു. പാൽ, നന്നായി പരിസ്രുതമായ സോമം, ഘൃതവും മധുവും—ആജ്യത്തിനായി ഒഴുകട്ടെ; ഹോതൃ, യജ.

होता । यक्षत् । दैव्यौ । होतारौ । भिषजा । अश्विना । इन्द्रम् । न । जागृवि । दिवा । नक्तम् । न । भेषजैः । शूषम् । सरस्वती । भिषक् । सीसेन । दुह । इन्द्रियम् । पयः । सोमः । परि-स्रुताः । घृतम् । मधु । व्यन्तु । आज्यस्य । होतः । यज ।

होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) < √हु (जुहोति)
यक्षत्let him worship / perform the sacrifice
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यक्षति)
दैव्याdivine
दैव्या:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक) < देव
होतॄन्the Hotṛ-priests
होतॄन्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) < √हु
भिषजाas/with the healer
भिषजा:
करण
TypeNoun
Rootभिषज् (प्रातिपदिक)
अश्विनाthe two Aśvins
अश्विना:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Root
जागृविbeing awake / wakefully
जागृवि:
क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Root√जागृ (जागर्ति) / जागृवस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
दिवाby day
दिवा:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootदिवा
नक्तम्by night
नक्तम्:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootनक्तम्
not
:
TypeIndeclinable
Root
भेषजैःwith medicines / remedies
भेषजैः:
करण
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
शूषम्drying-up, wasting (affliction)
शूषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशूष (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
भिषक्the healer
भिषक्:
कर्तृ (अपि/सम्बोधनवत्)
TypeNoun
Rootभिषज् (प्रातिपदिक)
सीसेनwith lead (metal)
सीसेन:
करण
TypeNoun
Rootसीस (प्रातिपदिक)
दुहेmilks / draws out
दुहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√दुह् (दोग्धि)
इन्द्रियम्vital power, vigor
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
पयःmilk; nourishing sap
पयः:
कर्म (अपादान/उपमेयार्थेऽपि)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
परिस्रुताःflowing around; well-filtered
परिस्रुताः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरि-√स्रु (स्रवति) → परिस्रुत (कृदन्त)
घृतम्ghee
घृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
मधुhoney; sweetness
मधु:
कर्म
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them pervade / spread
व्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि-√अन् (अनति) / √वा? (व्यन्ति इति वैदिक-रूप)
आज्यस्यof the ghee-offering
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
होतरीin/at the Hotṛ (priest)
होतरी:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यजworship! / perform the sacrifice!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यजति)
A
Aśvins (Divine Hotṛs)
I
Indra
S
Sarasvatī