Mantra 87
Rishi: Vājasaneyin school attribution.
Devata: Pitṛs (by svadhā), with implement-bandhu focus.
Chandas: Irregular/mixed (requires metrical audit).
Samhita Patha (Devanagari)
कु॒म्भो व॑नि॒ष्ठुर्ज॑नि॒ता शची॑भि॒र्यस्मि॒न्नग्रे॒ योन्यां॒ गर्भो॑ अ॒न्तः । प्ला॒शिर्व्य॑क्तः श॒तधा॑र॒ उत्सो॑ दु॒हे न कु॒म्भी स्व॒धां पि॒तृभ्य॑:
Transliteration
kúmbho vaniṣṭhúr janitā́ śacī́bhir yásminn ágre yónyāṃ gárbho antáḥ | plāśír vyàktaḥ śatádhāra útsó duhè ná kúmbhī svadhā́ṃ pitṛ́bhyaḥ
Translation
കുംഭവും വനിഷ്ഠുവും (മരത്താങ്ങ്)—ശചീശക്തികളാൽ ജനിത—അതിൽ ആദ്യം യോനിയിൽ ഗർഭം അകത്ത് അടഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പ്രകടമായ പ്ലാശി (പലാശക്കരണ്ടി), ശതധാരയുള്ള ഉത്സംപോലെ, ദോഹിക്കുന്നു—കുംഭി ദോഹുന്നതുപോലെ—പിതൃകൾക്കായി സ്വധാ.
Padapatha (Word Analysis)
कुम्भः । वनिष्ठुः । जनिता । शचीभिः । यस्मिन् । अग्रे । योन्याम् । गर्भः । अन्तः । प्लाशिः । व्यक्तः । शतधारः । उत्सः । दुहे । न । कुम्भी । स्वधाम् । पितृभ्यः
Word by Word
कुम्भःthe pot; jar
कुम्भः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक)
वनिष्ठुःthe most-desired/most-pleasant one (epithet)
वनिष्ठुः:
कर्तृ (कुम्भः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootवनिष्ठु (प्रातिपदिक)
जनिताbegetter; producer
जनिता:
कर्तृ (कुम्भः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootजन् (धातु) → जनितृ/जनिता (कृदन्त-प्रातिपदिक)
शचीभिःwith powers/skills (energies)
शचीभिः:
करण
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्रेat first; in the beginning
अग्रे:
अधिकरण (काल/अवस्था)
TypeIndeclinable (adverbial loc.)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
योन्याम्in the womb/source
योन्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
गर्भःthe embryo; germ
गर्भः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
अन्तःinside; within
अन्तः:
अधिकरण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootअन्तर्/अन्तः (अव्यय)
प्लाशिः(the) ladle/wooden vessel (plāśi-)
प्लाशिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootप्लाशि (प्रातिपदिक)
व्यक्तःmanifest; clearly distinguished
व्यक्तः:
कर्तृ-विशेषण (प्लाशिः इत्यस्य)
TypeAdjective/Participle
Rootवि + अञ्ज्/व्यज् (धातु) → व्यक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
शतधारःhaving a hundred streams
शतधारः:
कर्तृ-विशेषण (उत्सः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootशत + धार (समास-प्रातिपदिक)
उत्सःspring; fountain
उत्सः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउत्स (प्रातिपदिक)
दुहेmilks; yields
दुहे:
क्रिया
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
नas; like (comparative particle)
न:
सम्बन्ध/निषेध-निपात (उपमा-वाक्ये)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
कुम्भीa pot (fem.); pot-vessel
कुम्भी:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootकुम्भी (प्रातिपदिक)
स्वधाम्svadhā-offering; ancestral nourishment
स्वधाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
पितृभ्यःto the Fathers (ancestors)
पितृभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
Pitṛs (Fathers)S
Svadhā (as offering-power)S
Sacrificial implements as bandhu (kumbha, stand, palāśa-ladle)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes