Mantra 69
Rishi: Vājasaneyin tradition
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (battle-hymn cadence; metrical confirmation recommended)
Samhita Patha (Devanagari)
स॒हदा॑नुं पुरुहूत क्षि॒यन्त॑मह॒स्तमि॑न्द्र॒ सं पि॑ण॒क् कुणा॑रुम् । अ॒भि वृ॒त्रं वर्ध॑मानं॒ पिया॑रुम॒पाद॑मिन्द्र त॒वसा॑ जघन्थ
Transliteration
sahádānuṃ puruhūta kṣiyántaṃ ahástam indra sáṃ piṇak kuṇā́rum | abhí vr̥tráṃ várdhamānaṃ piyā́rum apā́dam indra távasā jaghantha ||
Translation
ഹേ പുരുഹൂത (അനേകർ വിളിച്ചപേക്ഷിക്കുന്ന) ഇന്ദ്രാ! നീ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന, കൈകളില്ലാത്ത കുണാരുവിനെ ഒരുമിച്ച് തകർത്തു. ഹേ ഇന്ദ്രാ! നീ നിന്റെ തവസ്സ്/പരാക്രമംകൊണ്ട് വളർന്നു വീർപ്പിച്ചിരുന്ന, പാദങ്ങളില്ലാത്ത വൃത്രനെ വധിച്ചു.
Padapatha (Word Analysis)
सहदानुम् । पुरुहूत । क्षियन्तम् । अहस्तम् । इन्द्र । सम् । पिणक् । कुणारुम् । अभि । वृत्रम् । वर्धमानम् । पियारुम् । अपादम् । इन्द्र । तवसा । जघन्थ
Word by Word
सहदानुम्the ‘Sahadānu’ (name/epithet; the one with/overcoming Dānu)
सहदानुम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootसहदानु (प्रातिपदिक; सह + दानु)
पुरुहूतO much-invoked one
पुरुहूत:
सम्बोधन
TypeNoun/Adjective
Rootपुरुहूत (प्रातिपदिक; पुरु + हूत)
क्षियन्तम्dwelling/abiding
क्षियन्तम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (participle)
Rootक्षि (धातु) → क्षियन्त् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)
अहस्तम्handless
अहस्तम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअ-हस्त (प्रातिपदिक; नञ्-समास)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
पिणक्crush/strike (thou didst crush)
पिणक्:
क्रिया
TypeVerb
Rootपिणच्/पिणक् (धातु; ‘to crush/beat/strike’)
कुणारुम्Kūṇāru (a foe/demon-name)
कुणारुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकुणारु (प्रातिपदिक; नाम)
अभिagainst, upon
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
वृत्रम्Vṛtra
वृत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
वर्धमानम्growing, increasing
वर्धमानम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (participle)
Rootवृध् (धातु) → वर्धमान (वर्तमान कृदन्त/शानच्)
पियारुम्Piyāru (a foe/demon-name)
पियारुम्:
कर्म (वृत्रस्य सह-अप्पोजिशन्/अन्यकर्म)
TypeNoun
Rootपियारु (प्रातिपदिक; नाम)
अपादम्footless
अपादम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअ-पाद (प्रातिपदिक; नञ्-समास)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तवसाby (thy) might
तवसा:
करण
TypeNoun
Rootतवस् (प्रातिपदिक)
जघन्थthou hast slain
जघन्थ:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु) → जघन्थ
Entities Mentioned
I
IndraV
VṛtraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes