Mantra 53
Rishi: Soma-related tradition (variable)
Devata: Soma/Indu (with śyena imagery)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इन्दु॒र्दक्ष॑ः श्ये॒न ऋ॒तावा॒ हिर॑ण्यपक्षः शकु॒नो भु॑र॒ण्युः । म॒हान्त्स॒धस्थे॑ ध्रु॒व आ निष॑त्तो॒ नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिᳪसीः ॥
Transliteration
índur dákṣaḥ śyená r̥tā́vā híraṇyapakṣaḥ śakunó bhuraṇyúḥ | mahā́n sadhásthe dhruvá ā́ níṣatto námas te astu mā́ mā́ hiṃsīḥ ||
Translation
സോമൻ—ദക്ഷൻ, ശ്യേനൻ, ഋതം പാലിക്കുന്നവൻ, സ്വർണ്ണചിറകുള്ള ശകുനം, അതിവേഗവാൻ—യജ്ഞസ്ഥാനത്തിൽ മഹാൻ, ധ്രുവമായി സ്ഥിരമായി ആസീനനായിരിക്കുന്നു. നിനക്കു നമസ്കാരം; എന്നെ ഹിംസിക്കരുതേ.
Padapatha (Word Analysis)
इन्दुः । दक्षः । श्ये॒नः । ऋ॒तावा॒ । हिर॑ण्य-पक्षः । शकु॒नः । भु॑र॒ण्युः । म॒हान् । स॒धस्थे॑ । ध्रु॒वः । आ । निष॑त्तः । नमः । ते॒ । अ॒स्तु॒ । मा । मा॒ । हिᳪसीः ।
Word by Word
इन्दुःthe Indu (Soma; bright drop)
इन्दुः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
दक्षःskilful, capable
दक्षः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
श्येनःfalcon, hawk
श्येनः:
Kartā
TypeNoun
Rootश्येन (प्रातिपदिक)
ऋतावाpossessing ṛta; truthful/ordered
ऋतावा:
Kartā
TypeAdjective
Rootऋतावन् (प्रातिपदिक)
हिरण्यपक्षःgolden-winged
हिरण्यपक्षः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootहिरण्य-पक्ष (समास-प्रातिपदिक)
शकुनःbird
शकुनः:
Kartā
TypeNoun
Rootशकुन (प्रातिपदिक)
भुरण्युःswift, roaming/impetuous
भुरण्युः:
Kartā
TypeAdjective
Rootभुरण्यु (प्रातिपदिक)
महान्great
महान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
सधस्थेin the seat/abode (common place)
सधस्थे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसधस्थ (प्रातिपदिक)
ध्रुवःfirm, fixed
ध्रुवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
निषत्तःseated down, settled
निषत्तः:
Kartā
TypeParticiple
Rootनि-√सद् (धातु: सद् ‘सीदति’) → निषण्ण/निषत्त (कृदन्त)
नमःobeisance, salutation
नमः:
Karma
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
तेto you / your
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अस्तुmay it be
अस्तु:
—
TypeVerb
Root√अस् (भू)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
माme
मा:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
हिᳪसीः(you) injure
हिᳪसीः:
—
TypeVerb
Root√हिंस् (हिंस)
Entities Mentioned
I
Indu/SomaṚ
Ṛta (cosmic order)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes