Mantra 42
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Vāta as Gandharva; Āpaḥ as Apsarases (Ūrj-name)
Chandas: Yajus
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒षि॒रो वि॒श्वव्य॑चा॒ वातो॑ गन्ध॒र्वस्तस्यापो॑ अप्स॒रस॒ ऊर्जो॒ नाम॑ । स न॑ इ॒दं ब्रह्म॑ क्ष॒त्रं पा॑तु॒ तस्मै॒ स्वाहा॒ वाट् ताभ्य॒: स्वाहा॑
Transliteration
iṣiró viśvá-vyācā́ vātó gandharvás tásyā́po apsárasa ūŕjo nā́ma | sá na idáṁ bráhma kṣatráṁ pātu tásmai svā́hā vā́ṭ tā́bhyaḥ svā́hā
Translation
വേഗവാനും സർവ്വവ്യാപിയും ആയ വാതൻ; അവൻ ഗന്ധർവൻ. അവന്റെ ആപഃ (ജലങ്ങൾ) അപ്സരസ്സുകൾ—‘ഊർജാ’ എന്ന നാമത്തിൽ. അവൻ ഞങ്ങൾക്ക് ഈ ബ്രഹ്മവും ക്ഷത്രവും കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ. അവനു സ്വാഹാ! വാട്! അവർക്കു സ്വാഹാ!
Padapatha (Word Analysis)
इ॒षि॒रः । वि॒श्व-व्य॑चा । वातः॑ । गन्ध॒र्वः । तस्य॑ । आपः॑ । अ॒प्स॒रसः॑ । ऊर्जः॑ । नाम॑ । सः । नः॑ । इ॒दम् । ब्रह्म॑ । क्ष॒त्रम् । पा॒तु॒ । तस्मै॑ । स्वाहा॑ । वाट् । ताभ्यः॑ । स्वाहा॑
Word by Word
इषिरःvigorous, strong
इषिरः:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootइषिर (प्रातिपदिक)
विश्वव्यचाall-pervading
विश्वव्यचा:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootविश्वव्यचस् (प्रातिपदिक)
वातःWind (Vāta)
वातः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
गन्धर्वःGandharva
गन्धर्वः:
कर्तृ (सम्बन्ध-वाक्ये)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
तस्यof him/its
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
आपःthe Waters
आपः:
कर्तृ (सम्बन्ध-वाक्ये)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अप्सरसःApsarases
अप्सरसः:
कर्तृ (सम्बन्ध-वाक्ये)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
ऊर्जःof nourishment/strength
ऊर्जः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऊर्ज् (प्रातिपदिक)
नाम(is) named
नाम:
विशेषण-भाव (नाम-निर्देश)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
नःour
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
इदम्this
इदम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
ब्रह्मsacred power / brahman
ब्रह्म:
कर्म (पा-धातोः)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
क्षत्रम्kṣatra, royal power
क्षत्रम्:
कर्म (पा-धातोः)
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
पातुmay (he) protect
पातु:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (धातु)
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
यज्ञीय-उद्गार
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात)
वाट्vāṭ (ritual exclamation)
वाट्:
यज्ञीय-उद्गार
TypeIndeclinable
Rootवाट् (निपात/उद्गार)
ताभ्यःto them
ताभ्यः:
सम्प्रदान (अप्सरसः/आपः प्रति)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
यज्ञीय-उद्गार
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात)
Entities Mentioned
V
Vāta (as Gandharva)Ā
Āpaḥ / Apsarases (Ūrjāḥ)Y
Yajña (Bhujyu/Suparṇa, as Gandharva)D
Dakṣiṇā (as Apsaras, Stāvāḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes