Mantra 74
Rishi: Kaṇva is explicitly named as paradigmatic seer in the mantra’s exemplum.
Devata: Savitṛ (primary); prosperity/abundance imagery via the ‘cow’ bandhu.
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like (ṛc-style), though transmitted in VS as yajus.
Samhita Patha (Devanagari)
ताᳪ स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यस्य चि॒त्रामाऽहं वृ॑णे सुम॒तिं वि॒श्वज॑न्याम् । याम॑स्य॒ कण्वो॒ अदु॑ह॒त्प्रपी॑नाᳪ स॒हस्र॑धारां॒ पय॑सा म॒हीं गाम्
Transliteration
tā́m savitúr váreṇyasya citrā́m ā́haṃ vṛṇe sumatíṃ viśvájanyām | yā́m asyá káṇvo áduhat prápīnām sahásra-dhārāṃ páyasā mahī́ṃ gā́m
Translation
സവിതൃയുടെ വരണീയമായ ദീപ്തമായ കൃപയെ—സർവ്വജനങ്ങൾക്കും പൊതുവായ അവന്റെ സുമതിയെ—ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. കണ്വൻ കറന്നെടുത്ത അവളെ—പൂർണ്ണപോഷിതയായ മഹാഗോവിനെ—പാൽരൂപത്തിൽ സഹസ്രധാരകളായി ഒഴുകുന്നവളെ.
Padapatha (Word Analysis)
ताम् । स॒वि॒तुḥ । वरे॑ण्यस्य । चि॒त्राम् । आ । अहम् । वृ॒णे । सु॒-मतिम् । वि॒श्व-ज॑न्याम् । याम् । अ॒स्य॒ । कण्वः॑ । अ॒दु॑हत् । प्र-पी॑नाम् । स॒हस्र॑-धाराम् । पय॑सा । म॒हीं । गाम्
Word by Word
ताम्her/that (one)
ताम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध (genitive) / विशेषण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
वरेण्यस्यof the most excellent/choice-worthy
वरेण्यस्य:
सम्बन्ध (genitive) / विशेषण
TypeAdjective
Rootवरेण्य (प्रातिपदिक; √वृ ‘to choose’ → ‘worthy of choosing’)
चित्राम्bright, splendid
चित्राम्:
कर्म (ताम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्) / कर्म
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
आtowards, unto (prefix)
आ:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृणेchoose, accept
वृणे:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृ (वृञ्) ‘to choose’
सुमतिम्good thought, good counsel, благessing (good-mindedness)
सुमतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसुमति (प्रातिपदिक; सु- + मति)
विश्वजन्याम्universal, belonging to all people
विश्वजन्याम्:
कर्म (सुमतिम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविश्वजन्य (प्रातिपदिक; विश्व + जन्य ‘belonging to all people’)
याम्which (her/that)
याम्:
कर्म (अदुहत् इत्यस्य) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अमस्यof Ama (a person/lineage-name)
अमस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअम (प्रातिपदिक)
कण्वःKaṇva (seer)
कण्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकण्व (प्रातिपदिक)
अदुहत्milked
अदुहत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√दुह् ‘to milk’
प्रपीनाम्full, well-filled
प्रपीनाम्:
कर्म (याम्/गाम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रपीन (प्रातिपदिक; ‘full, abundant’, from √प्याय्/√पी ‘to swell, be full’)
सहस्रधाराम्having a thousand streams
सहस्रधाराम्:
कर्म (गाम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसहस्रधार (प्रातिपदिक; सहस्र + धारा)
पयसाwith milk
पयसा:
करण
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
महीम्great
महीम्:
कर्म (गाम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमही (प्रातिपदिक) / महत्-स्त्री (विशेषणार्थ)
गाम्cow
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SavitṛG
Go/Puṣṭi (the ‘Mighty Cow’ as bandhu)K
Kaṇva (ṛṣi exemplar)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes