Mantra 19
Rishi: Viśvakarman tradition (index-dependent)
Devata: Viśvakarman / ‘Devá ékaḥ’ (the One divine fashioner)
Chandas: Triṣṭubh (probable; to be confirmed)
Samhita Patha (Devanagari)
वि॒श्वत॑श्चक्षुरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो वि॒श्वतो॑बाहुरु॒त वि॒श्वत॑स्पात् । सं बा॒हुभ्यां॒ धम॑ति॒ सं पत॑त्रै॒र्द्यावा॒भूमी॑ ज॒नय॑न् दे॒व एक॑:
Transliteration
viśvátas cakṣur utá viśvátomukho viśvátobāhur utá viśvátaspāt | sáṃ bāhúbhyāṃ dhámati sáṃ patátrair dyā́vābhū́mī janáyan devá ékaḥ ||
Translation
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും കണ്ണുള്ളവൻ, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും മുഖമുള്ളവൻ, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ഭുജങ്ങളുള്ളവൻ, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പാദങ്ങളുള്ളവൻ—ഏകനായ ദേവൻ, ദ്യാവാ-ഭൂമിയെ ജനിപ്പിക്കുമ്പോൾ, തന്റെ ഭുജങ്ങളാലും തന്റെ ചിറകുകളാലും അവയെ ഒന്നിച്ചു ഊതിച്ചേർക്കുന്നു.
Padapatha (Word Analysis)
विश्वतः चक्षुः । उत विश्वतः मुखः । विश्वतः बाहुः । उत विश्वतः पात् । सम् बाहुभ्याम् धमति । सम् पतत्रैः । द्यावा-भूमी जनयन् । देवः एकः ।
Word by Word
विश्वतःon all sides
विश्वतः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
Kartā
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
विश्वतःon all sides
विश्वतः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
मुखःface; mouth
मुखः:
Kartā
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
विश्वतःon all sides
विश्वतः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
बाहुःarm
बाहुः:
Kartā
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
विश्वतःon all sides
विश्वतः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
पात्may (he) protect
पात्:
—
TypeVerb
Rootपा (धातु) "रक्षणे"
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम्
बाहुभ्याम्with (his) two arms
बाहुभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
धमतिblows; drives
धमति:
—
TypeVerb
Rootध्मा (धातु) "ध्माने/प्रेरणे"
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम्
पतत्रैःwith wings
पतत्रैः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपतत्र (प्रातिपदिक)
द्यावाheaven (and)
द्यावा:
Karma
TypeNoun
Rootद्याव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
भूमीearth (and)
भूमी:
Karma
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
जनयन्generating; producing
जनयन्:
Kartā
TypeVerb
Rootजन् (धातु) "जनने"
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
एकःone; single
एकः:
Kartā
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanD
Devá ékaḥ (the One God)D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes