Mantra 13
Rishi: Vājasaneyin tradition
Devata: Rudra as Śiva (appeased, auspicious)
Chandas: Yajus-formula with strong ṛgvedic diction
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒व॒तत्य॒ धनु॒ष्ट्वᳪ सह॑स्राक्ष॒ शते॑षुधे । नि॒शीर्य॑ श॒ल्यानां॒ मुखा॑ शि॒वो न॑: सु॒मना॑ भव
Transliteration
avátatya dhánus tváṁ sahasrākṣa śáteṣudhe | níśīrya śalyā́nāṁ múkhā śivó naḥ sumánā bhava
Translation
ഹേ സഹസ്രാക്ഷ, ഹേ ശതേഷുധേ, നീ നിന്റെ ധനുസ്സിനെ താഴ്ത്തി (ഢീലയാക്കി) വെക്കുക. അമ്പുകളുടെ ശല്യ (അഗ്രം/മുള) പുറത്തെടുത്ത്, ഞങ്ങൾക്ക് ശിവ (മംഗളകരൻ) ആയിരിക്ക; സുമന (സദ്മനസ്സുള്ളവൻ) ആയിരിക്ക.
Padapatha (Word Analysis)
अवतत्य । धनुः । त्वम् । सहस्र-अक्ष । शत-इषुधे । नि-शीर्य । शल्यानाम् । मुखा । शिवः । नः । सु-मनाः । भव
Word by Word
अवतत्यhaving stretched (down)
अवतत्य:
— (क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
TypeVerb (absolutive)
Rootअव-√तन् (तनु-विस्तारे)
धनुःthe bow
धनुः:
कर्म (अवतत्य—‘धनुः’)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ (भव)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहस्राक्षO thousand-eyed one
सहस्राक्ष:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootसहस्र-अक्ष (बहुव्रीहि-प्रातिपदिक)
शतेषुधेO hundred-quivered / having a hundred arrow-cases
शतेषुधे:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootशत-इषुधि (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-प्रातिपदिक)
निशीर्यhaving removed / having extracted
निशीर्य:
— (क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
TypeVerb (absolutive)
Rootनि-√शीॄ/√शॄ (शॄ-हिंसागत्योः; here ‘to tear out/remove’)
शल्यानाम्of the barbs/spikes (arrow-heads)
शल्यानाम्:
अपादान/सम्बन्ध (निशीर्य—‘from/of the barbs’)
TypeNoun
Rootशल्य (प्रातिपदिक)
मुखात्from the mouth/face
मुखात्:
अपादान (निशीर्य—‘from the mouth/face’)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
शिवःauspicious, gracious
शिवः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्…भव)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (to/for us; ‘our’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुमनाःwell-minded, benevolent
सुमनाः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्…भव)
TypeAdjective
Rootसु-मनस् (बहुव्रीहि-प्रातिपदिक)
भवbe (become)
भव:
क्रिया (मुख्य विधेय)
TypeVerb
Root√भू (भवति)
Entities Mentioned
R
RudraŚ
Śiva (Rudra as auspicious)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes