Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 42

Rishi: Agnicayana mantra-stream (Anukramaṇī details not provided)
Devata: Agni (as addressed), with Vāta/Varuṇa as invoked powers
Chandas: Triṣṭubh

वात॑स्य जू॒तिं वरु॑णस्य॒ नाभि॒मश्वं॑ जज्ञा॒नᳪ स॑रि॒रस्य॒ मध्ये॑ । शिशुं॑ न॒दीना॒ᳪ ह॒रि॒मद्रि॑बुध्न॒मग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन्

vātásya jūtíṃ váruṇasya nā́bhim áśvaṃ jajñānáṃ śarīrásya mádhye | śíśuṃ nadī́nāṃ harím ádribudhnam agne mā́ hiṃsīḥ paramé vyòman

വാതത്തിന്റെ ജൂതി (വേഗം), വരുണന്റെ നാഭി—ശരീരത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ ജനിച്ച അശ്വം; നദികളുടെ ശിശുവിനെപ്പോലെ, ഹരിതവർണ്ണം, അദ്രിബുധ്നം (ശിലാ-ആധാരമുള്ളത്): ഹേ അഗ്നേ, പരമ വ്യോമത്തിൽ അതിനെ ഹിംസിക്കരുതേ.

वातस्य । जूतिम् । वरुणस्य । नाभिम् । अश्वम् । जज्ञानम् । शरीरस्य । मध्ये । शिशुम् । नदीनाम् । हरिम् । अद्रि-बुध्नम् । अग्ने । मा । हिंसीः । परमे । व्योमन्

वातस्यof the wind
वातस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) / सम्बन्ध-निर्देश
TypeNoun
Rootवात
जूतिम्impulse; speed; driving-force
जूतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजूति
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) / सम्बन्ध-निर्देश
TypeNoun
Rootवरुण
नाभिम्navel; hub; centre
नाभिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनाभि
अश्वम्horse
अश्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व
जज्ञानम्born; produced
जज्ञानम्:
विशेषण (कर्म-विशेषण)
TypeVerb (Participle)
Root√जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) → जज्ञा- (परस्मैपद) / कृदन्त-रूप
सरीरस्यof the body
सरीरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसरीर
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकारण
TypeNoun (locative used adverbially)
Rootमध्य
शिशुम्infant; young one
शिशुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशिशु
नदीनाम्of the rivers
नदीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनदी
हरिम्tawny; golden; Hari (tawny one)
हरिम्:
कर्म (शिशुम्/अश्वम्-विशेषण)
TypeAdjective/Noun
Rootहरि
अद्रिबुध्नम्having rock/stone as its base; rock-based
अद्रिबुध्नम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective (compound)
Rootअद्रि + बुध्न (समास) → अद्रिबुध्न
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
हिंसीः(you) should harm
हिंसीः:
क्रिया
TypeVerb
Root√हिंस् (हिंसँ हिंसायाम्)
परमेin the highest
परमे:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootपरम
व्योमन्in the sky; in the firmament
व्योमन्:
अधिकारण
TypeNoun
Rootव्योमन्
A
Agni
V
Vāta (Wind)
V
Varuṇa