Śumbha–Niśumbha’s Mobilization After Devī’s Victories (Battle Muster and Omens)

Verse 1

राजोवाच । धूम्राक्षं चण्डमुण्डं च रक्तबीजासुरन्तथा । भगवन्निहतन्देव्या श्रुत्वा शुम्भः सुरार्दनः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! ദേവി ധൂമ്രാക്ഷനെയും ചണ്ഡ-മുണ്ഡരെയും രക്തബീജാസുരനെയും വധിച്ചതായി കേട്ടപ്പോൾ, ദേവന്മാരെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന ശുംഭൻ പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 2

किमकार्षीत्ततो ब्रह्मन्नेतन्मे ब्रूहि साम्प्रतम् । शुश्रूषवे जगद्योनेश्चरित्रं पापनाशनम्

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! അതിന് ശേഷം അവൻ എന്തു ചെയ്തു? ഇത് എനിക്ക് ഇപ്പോൾ പറയുക. ഞാൻ ശ്രവിക്കാൻ ആകാംക്ഷയുള്ളവൻ; ജഗദ്യോനി പരമേശ്വരന്റെ പാപനാശകമായ പവിത്രചരിതം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 3

ऋषिरुवाच । हतानेमान्दैत्यवरान्महासुरो निशम्य राजन्महनीयविक्रमः । अजिज्ञपत्स्वीयगणान्दुरासदान्रणाभिधोच्चारणज्जातसंमदान्

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ആ ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യവർഗ്ഗം വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ, മഹാവിക്രമശാലിയായ മഹാസുരൻ ‘രണ’ എന്ന നാമോച്ചാരണമാത്രത്തിൽ തന്നെ ഉന്മത്തരായ, സമീപിക്കാനാകാത്ത തന്റെ ഗണങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 4

बलान्वितास्संमिलिता ममाज्ञया जयाशया कालकवंशसंभवाः । सकालकेयासुरमौर्य्यदौर्हृदास्तथा परेप्याशु प्रयाणयन्तु ते

എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഒന്നിച്ചുകൂടി, ജയാശയത്തോടെ, കാലകവംശത്തിൽ ജനിച്ച ആ ബലവാന്മാർ—കാലകേയ അസുരർ, മൗര്യർ, ദൗർഹൃദർ എന്നിവരും മറ്റു എല്ലാവരും—ഉടൻ പുറപ്പെടട്ടെ।

Verse 5

निशुंभशुंभौ दितिजान्निदेश्य तान्रथाधिरूढौ निरयां बभूवतुः । बलान्यनूखुर्बलिनोस्तयोर्धराद्विनाशवन्तः शलभा इवोत्थिताः

ദിതിജ ദൈത്യന്മാർക്ക് ആജ്ഞ നൽകി നിശുംബനും ശുംബനും രഥാരൂഢരായി, നരകത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുപോകുന്നവരെപ്പോലെ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു കുതിച്ചു. അവരുടെ ബലവാന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് നാശനിശ്ചിതമായി, ജ്വാലയിലേക്കുയരുന്ന ശലഭങ്ങളെപ്പോലെ പൊങ്ങിപ്പുറപ്പെട്ടു।

Verse 6

प्रसादयामास मृदंगमर्दलं सभेरिकाडिण्डिमझर्झरानकम् । रणस्थले संजहृषू रणप्रिया असुप्रियाः संगरतः पराययुः

രണഭൂമിയിൽ ഭേരി, മൃദംഗം, മർദലം, നാഗാരങ്ങൾ, ഡിണ്ഡിമം, ഝർഝരം, ആനകം എന്നിവ ഹർഷത്തോടെ മുഴങ്ങി. യുദ്ധപ്രിയർ ആഹ്ലാദിച്ചു; പ്രാണപ്രിയർ (മരണഭീതർ) സംഘർഷത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറി ഓടി.

Verse 7

भटाश्च ते युद्धपटावृतास्तदा रणस्थलीं मापुरपापविग्रहाः । गृहीतशस्त्रास्त्रचया जिगीषया परस्परं विग्रहयन्त उल्बणम्

അപ്പോൾ ആ ഭടന്മാർ യുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ചു, പാപംകൊണ്ട് കഠിനമായ ദേഹങ്ങളോടെ, രണഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ആയുധങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം കൈവശമാക്കി, ജയലാലസയോടെ അവർ പരസ്പരം ഭീകരമായി ഏറ്റുമുട്ടി।

Verse 8

गजाधिरूढास्तुरगाधिरोहिणो रथाधिरूढाश्च तथापरेऽसुराः । अलक्षयन्तः स्वपराञ्जनान्मुदाऽसुरेशसंगे समरेऽभिरेभिरे

ചില അസുരർ ഗജാരൂഢരായി, ചിലർ തുരഗാരൂഢരായി, മറ്റുചിലർ രഥാരൂഢരായി നിന്നു. കലഹക്കൊലാഹലത്തിൽ സ്വന്തം-പരൻ തിരിച്ചറിയാതെ, അസുരേശനോടൊപ്പം ചേർന്ന ആ സമരത്തിൽ അവർ ആനന്ദത്തോടെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും പാഞ്ഞു.

Verse 9

ध्वनिः शतघ्नी जनितो मुहुर्मुहुर्बभूव तेन त्रिदशाः समेजिताः । महान्धकारः समपद्यताम्बरे विलोक्यते नो रथमण्डलं रवेः

വീണ്ടും വീണ്ടും ശതഘ്നീ ആയുധം ജനിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഭയങ്കര ധ്വനി ഉയർന്നു; അതാൽ ത്രിദശ ദേവഗണം വിറച്ചു. ആകാശത്ത് മഹാന്ധകാരം പരന്നു; രവിയുടെ രഥമണ്ഡലം കാണാനായില്ല.

Verse 10

पदातयो निर्व वजुर्हि कोटिशः प्रभूतमाना विजयाभिलाषिणः । रथाश्वगा वारणगा अथापरेऽसुरा निरीयुः कति कोटिशो मुदा

കോടിക്കണക്കിന് പാദാതികൾ പാഞ്ഞിറങ്ങി—അഹങ്കാരത്തിൽ പുകഞ്ഞ്, വിജയാഭിലാഷത്തോടെ. മറ്റു അസുരരും ആനന്ദത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു; ചിലർ രഥ-അശ്വാരൂഢർ, ചിലർ മഹാഗജാരൂഢർ.

Verse 11

अशुक्ल शैला एव मत्तवारणा अतानिषुश्चीत्कृतिशब्दमाहवे । क्रमेलकाश्चापि गलद्गलध्वनिं वितन्वते क्षुद्रमहीधरोपमाः

ഇരുണ്ട പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെ മദോന്മത്ത ആനകൾ യുദ്ധത്തിൽ കുത്തനെ കൂകി വിളിച്ചു. ചെറുകുന്നുകളെപ്പോലെ തോന്നുന്ന ഒട്ടകങ്ങളും ചുറ്റുമെങ്ങും ‘ഗലദ്-ഗലദ്’ എന്ന ഗർജ്ജനം പരത്തി.

Verse 12

हयाश्च ह्रेषन्त उदग्रभूमिजा विशालकण्ठाभरणा गतेर्विदः । पदानि दन्तावलमूर्ध्नि बिभ्रतः सुडिड्यिरे व्योमपथा यथाऽवयः

ഉദഗ്രമായി, ഉയർന്ന ചുവടുകളോടെ നടക്കുന്ന കുതിരകൾ ഉച്ചത്തിൽ ഹ്രേഷിച്ചു; വിശാല കണ്ഠാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി, വേഗഗമനത്തിൽ നിപുണരായിരുന്നു. ആനക്കൂട്ടത്തിന്റെ മസ്തകങ്ങളിൽ കുളമ്പടയാളങ്ങൾ ധരിച്ചുകൊണ്ട്, പക്ഷികളെപ്പോലെ ആകാശപഥത്തിലൂടെ പാഞ്ഞുപോയി.

Verse 13

समीक्ष्य शत्रोर्बलमित्थमापतच्चकार सज्यं धनुरम्बिका तदा । ननाद घण्टां रिपुसाददायिनी जगर्ज सिंहोऽपि सटां विधूनयन्

ശത്രുബലം ഇങ്ങനെ മുന്നേറുന്നതു കണ്ട അംബിക ഉടൻ ധനുസ്സിൽ ജ്യാ കെട്ടി. ശത്രുനാശദായിനിയായ അവളുടെ ഘണ്ട നാദിച്ചു; കേശരം കുലുക്കി അവളുടെ സിംഹവും ഗർജിച്ചു.

Verse 14

ततो निशुंभस्तुहिनाचलस्थितां विलोक्य रम्याभरणायुधां शिवाम् । गिरं बभाषे रसनिर्भरां परां विलासनीभावविचक्षणो यथा

അപ്പോൾ നിശുംബൻ ഹിമാലയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, മനോഹരാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയും ദീപ്തായുധധാരിണിയുമായ ശിവാദേവിയെ കണ്ടു, പ്രണയനൈപുണ്യമുള്ളവനെന്നപോലെ രസനിറഞ്ഞ ഉന്നത വാക്കുകളിൽ അവളോടു സംസാരിച്ചു।

Verse 15

भवादृशीनां रमणीयविग्रहे दुनोति कीर्णं खलु मालतीदलम् । कथं करालाहवमातनोष्यसे महेशि तेनैव मनोज्ञवर्ष्मणा

ഹേ മഹേശീ! നിനക്കുപോലെയുള്ള സുന്ദരിയുടെ മനോഹര ദേഹത്തിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന മല്ലിക (മുല്ല) ദളവും വേദനിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; അങ്ങനെ ഇരിക്കെ അതേ മനോഹര രൂപത്തോടെയെങ്ങനെ നീ ഭീകരയുദ്ധം ആരംഭിക്കും?

Verse 16

इतीरयित्वा वचनं महासुरो बभूव मौनी तमुवाच चंडिका । वृथा किमात्थासुर मूढ संगरं कुरुष्व नागालयमन्यथा व्रज

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാസുരൻ മൗനമായി. അപ്പോൾ ചണ്ഡിക അവനോടു പറഞ്ഞു—“ഹേ മൂഢ അസുരാ! വ്യർത്ഥമായി എന്തിന് പുച്ഛം പറയുന്നു? യുദ്ധത്തിന് ഒരുക്കമാകുക; അല്ലെങ്കിൽ നാഗാലയം—മരണധാമം—വരെ പോകുക.”

Verse 17

ततोतिरुष्टः समरे महारथश्चकार बाणावलिवृष्टिमद्भुताम् । घनाघनाः संववृषुर्यथोदकं रणस्थले प्रावृडिवागता तदा

പിന്നീട് യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ ആ മഹാരഥൻ അത്ഭുതകരമായ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്ത്തു. रणഭൂമിയിൽ അത് ഘനമേഘങ്ങളിൽ നിന്ന് വെള്ളം പെയ്യുന്നതുപോലെ—മഴക്കാലം വന്നതുപോലെ—പെയ്തു വീണു।

Verse 18

शरैश्शितैश्शूलपरश्वधायुधैः सभिन्दिपालैः परिघैश्शरासनैः । भुशुण्डिकाप्रासक्षुरप्रसंज्ञकैर्महासिभिः संयुयुधे मदोद्धतैः

അഹങ്കാരമദത്തിൽ ഉന്മത്തരായി അവർ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ, ശൂലം-പരശു മുതലായ ആയുധങ്ങൾ; ഭിന്ദിപാലം, പരിഘം, ധനുസ്സ്; കൂടാതെ ഭുശുണ്ഡിക, പ്രാസം, ക്ഷുരധാര ശസ്ത്രങ്ങൾ, മഹാവാളുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 19

विवभ्रमुस्तत्समरे महागजा विभिन्नकुंभाअसिताद्रिसन्निभाः । चलद्बलाकाधवला विकेतवो विसेतवः शुंभनिशुंभकेतवः

ആ യുദ്ധത്തിൽ, കറുത്ത പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള വലിയ ആനകൾ, അവയുടെ മസ്തകങ്ങൾ പിളർന്ന് പതറിപ്പോയി. ശുംഭനിശുംഭന്മാരുടെ കൊടികൾ, പറക്കുന്ന കൊക്കുകളെപ്പോലെ വെളുത്തവ, ഇളകി ചിതറിപ്പോയി.

Verse 20

विभिन्नदेहा दितिजा झषोपमा विकन्धरा वाजिगणा भयंकराः । परासवः कालिकया कृता रणे मृगारिणा चाशिषतापरेऽसुरा

ആ യുദ്ധത്തിൽ കാളികാ ദേവി അസുരന്മാരുടെ ജീവൻ അപഹരിച്ചു; ചിലരുടെ ശരീരങ്ങൾ ചിന്നിച്ചിതറി, ചിലർ മത്സ്യങ്ങളെപ്പോലെയും ചിലർ തലയില്ലാത്തവരുമായിരുന്നു. മറ്റു അസുരന്മാർ ശിവനെ (മൃഗാരി) ശരണം പ്രാപിച്ച് അനുഗ്രഹം തേടി.

Verse 21

विसुस्रुवू रक्तवहास्तदन्तरे सरिच्च यास्तत्र विपुप्लुवे हतैः । कचा भटानां जलनीलिकोपमास्तदुत्तरीयं सितफेनसंनिभम्

അവിടെ രക്തപ്പുഴകൾ ഒഴുകി, ആ നദി കൊല്ലപ്പെട്ട യോദ്ധാക്കളെക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു. യോദ്ധാക്കളുടെ മുടി ജലത്തിലെ പായൽ പോലെയും അവരുടെ ഉത്തരീയം വെളുത്ത നുര പോലെയും തോന്നിപ്പിച്ചു.

Verse 22

तुरंगसादी तुरगाधिरोहिणं गजस्थितानभ्यपतन्गजारुहः । रथी रथेशं खलु पत्तिरङ्घ्रिगान्समप्रतिद्वन्द्विकलिर्महानभूत्

കുതിരപ്പടയാളി കുതിരപ്പടയാളിയെ നേരിട്ടു, ആനപ്പുറത്തുള്ള യോദ്ധാവ് ആനപ്പുറത്തുള്ളവനെ ആക്രമിച്ചു. രഥി രഥിയോടും കാലാൾപ്പടയാളി കാലാൾപ്പടയാളിയോടും യുദ്ധം ചെയ്തു. ഇപ്രകാരം തുല്യരായ എതിരാളികൾ തമ്മിൽ വലിയ യുദ്ധം നടന്നു.

Verse 23

ततो निशुंभो हृदये व्यचिन्तयत्करालकालोयमुपागतोऽधुना । भवेद्दरिद्रोऽपि महाधनो महाधनो दरिद्रो विपरीतकालतः

അപ്പോൾ നിശുംബൻ ഹൃദയത്തിൽ ചിന്തിച്ചു— “ഇപ്പോൾ ഈ ഭയങ്കര കാലപരിവർത്തനം വന്നെത്തി. വിധിയുടെ മറിച്ചുപോകലാൽ ദരിദ്രനും മഹാധനവാനാകാം; മഹാധനവാനും ദരിദ്രനാകാം।”

Verse 24

जडो भवेत्स्फीतमतिर्महामतिर्जडो नृशंसो बहुमन्तु संस्तुतः । पराजयं याति रणे महाबला जयंति संग्राममुखे च दुर्बलाः

ജഡബുദ്ധിയുള്ളവനും സമൃദ്ധബുദ്ധിയുള്ളവനായി തോന്നി ‘മഹാമതി’ എന്നു പുകഴ്ത്തപ്പെടാം; ക്രൂരനും നിർദയനും പലരാൽ ആദരിക്കപ്പെടാം. എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ മഹാബലന്മാർ തോൽക്കും; ദുർബലന്മാർ യുദ്ധമുഖത്ത് ജയിക്കും।

Verse 25

जयोऽजयो वा परमेश्वरेच्छया भवत्यनायासत एव देहिनाम् । न कालमुल्लंघ्य शशाक जीवितुं महेश्वरः पद्मजनी रमापतिः

ദേഹികള്ക്ക് ജയം അല്ലെങ്കിൽ അജയം പരമേശ്വരന്റെ ഇച്ഛയാൽ അനായാസം സംഭവിക്കുന്നു. കാലത്തെ അതിക്രമിച്ച് ആരും ജീവിച്ചിട്ടില്ല—മഹേശ്വരനും അല്ല, പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവും അല്ല, രമാപതിയായ വിഷ്ണുവും അല്ല।

Verse 26

उपेत्य संग्राममुखं पलायनं न साधुवीरा हृदयेऽनुमन्वते । परंतु युद्धे कथमेतया जयो विनाशितं मे सकलं बलं यथा

സംഗ്രാമമുഖത്ത് എത്തി സദ്വീരന്മാർ ഹൃദയത്തിൽ പിന്മാറ്റം അംഗീകരിക്കാറില്ല. എങ്കിലും ഈ യുദ്ധത്തിൽ അവൾക്കേ ജയം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു, അതിനാൽ എന്റെ മുഴുവൻ ബലവും നശിച്ചുപോയല്ലോ?

Verse 27

इयं हि नूनं सुरकर्म साधितुं समागता दैत्यबलं च बाधितुम् । पुराणमूर्तिः प्रकृतिः परा शिवा न लौकिकीयं वनिता कदापि वा

നിശ്ചയമായും അവൾ ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി, ദൈത്യബലത്തെ തടയാനായി വന്നിരിക്കുന്നു. അവൾ പുരാതനമൂർത്തി—സ്വയം പ്രകൃതി—പരാശിവ; അവൾ ഒരിക്കലും വെറും ലൗകിക സ്ത്രീയല്ല।

Verse 28

वधोऽपि नारीविहितोऽयशस्करः प्रगीयते युद्धरसं लिलिक्षुभिः । तथाप्यकृत्वा समरं कथं मुखं प्रदर्शयामोऽसुरराजसन्निधौ

സ്ത്രീയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ചെയ്ത വധവും അപകീർത്തികരമെന്നു യുദ്ധരസം ആസ്വദിക്കുന്നവർ പാടുന്നു. എങ്കിലും യുദ്ധം തന്നെ ചെയ്യാതിരുന്നാൽ അസുരരാജന്റെ സന്നിധിയിൽ മുഖം എങ്ങനെ കാണിക്കും?

Verse 29

विचारयित्वेति महारथो रथं महान्तमध्यास्य नियन्तृचोदितम् । ययौ द्रुतं यत्र महेश्वरांगना सुरांगनाप्रार्थितयौवनोद्गमा

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച മഹാരഥൻ സാരഥിയുടെ പ്രേരണയാൽ മഹാരഥത്തിൽ കയറി വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; ദേവാംഗനമാർ പ്രാർത്ഥിച്ച യൗവനദീപ്തിയോടെ മഹേശ്വരന്റെ അർദ്ധാംഗിനി വസിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ചെന്നു.

Verse 30

अवोचदेनां स महेशि किं भवेदेभिर्हतैर्वेतनजीविभिर्भटैः । तवास्ति कांक्षा यदि योद्धुमावयोस्तदा रणः स्याद्धृतयुद्धसत्पटैः

അവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹേശീ, വേതനത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ഈ ഭടന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? നീ സത്യമായി ഞങ്ങളിരുവരോടും യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ധൃതയുദ്ധവ്രതികളായ സത്വീരന്മാരുടെ ഇടയിൽ തന്നെ രണം നടക്കട്ടെ।

Verse 31

उवाच कालीं प्रति कौशिकी तदा समीक्ष्यतामेष दुराग्रहोऽनयोः । करोति कालो विपदागमे मतिं विभिन्नवृत्तिं सदसत्प्रवर्तकः

അപ്പോൾ കൗശികീ കാളിയോടു പറഞ്ഞു—ഇവരുടെ ഈ ദുരാഗ്രഹം സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കണം. വിപത്ത് അടുത്തുവരുമ്പോൾ കാലം മനസ്സിനെ കലക്കി, വ്യത്യസ്ത വഴികളിലേക്കു തള്ളുകയും സത്-അസത് രണ്ടിലേക്കും പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 32

ततो निशुंभोऽभिजघान चण्डिकां शरैस्सहस्रैश्च तथैव कालिकाम् । बिभेद बाणानसुरप्रचोदितान्सहस्रखण्डं स्वशरोत्करैः शिवा

പിന്നീട് നിശുംബൻ ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകളാൽ ചണ്ഡികയെയും അതുപോലെ കാളികയെയും പ്രഹരിച്ചു. എന്നാൽ ശിവാസ്വരൂപിണിയായ ദേവി തന്റെ അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് അസുരപ്രചോദിതമായ ആ ബാണങ്ങളെ ആയിരം ഖണ്ഡങ്ങളാക്കി തകർത്തു।

Verse 33

ततः समुत्थाय कृपाणमुज्ज्वलं स चर्म्म कण्ठीरवमूर्ध्न्यताडयत् । बिभेद तं चापि महासिनाम्बिका यथा कुठारेण तरुं तरुश्छिदः

അപ്പോൾ അവൻ എഴുന്നേറ്റ് ജ്വലിക്കുന്ന കൃപാണം കൊണ്ട് സിംഹചർമ്മ കവചത്തെ തലയിൽ അടിച്ചു. എന്നാൽ അംബിക മഹാഖഡ്ഗം കൊണ്ട് അവനെ പിളർത്തി; വൃക്ഷച്ഛേദകൻ കൊടാലിയാൽ വൃക്ഷം വെട്ടുന്നതുപോലെ।

Verse 34

स भिन्नखड्गो निचखान मार्गणं पराम्बिका वक्षसि सोऽपि चिच्छिदे । पुनस्त्रिशूलं हृदयेऽक्षिपत्तदप्यचूर्ण यन्मुष्टिनिपातनेन सा

വാൾ ഒടിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ പരാംബികയുടെ വക്ഷസ്സിലേക്ക് അസ്ത്രമയച്ചു, അത് അവൾ മുറിച്ചുമാറ്റി. വീണ്ടും ത്രിശൂലം എറിഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ മുഷ്ടിപ്രഹരത്താൽ അത് പൊടിയാക്കി.

Verse 35

ततोऽट्टहासं जगदम्बिका करोद्वितत्रसुस्तेन सुरारयोऽखिलाः । जयेति शब्दं जगदुस्तदा सुरा यदाम्बिकोवाच रणे स्थिरो भव

അപ്പോൾ ജഗദംബിക അട്ടഹാസം മുഴക്കി, അതിനാൽ അസുരന്മാർ ഭയചകിതരായി. ദേവന്മാർ 'ജയ' എന്ന് ഘോഷിച്ചു. അംബിക "യുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കൂ" എന്ന് കൽപ്പിച്ചു.

Verse 36

ततोम्बिका भीमभुजंगमोपमैस्सुरद्विषां शोणितचूषणोचितैः । निशुम्भमात्मीयशिलीमुखै श्शितैर्निहत्य भूमीमनयद्विषोक्षितैः

പിന്നീട് അംബിക ഭയങ്കര സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള തീക്ഷ്ണമായ അസ്ത്രങ്ങളാൽ, ശത്രുരക്തം കുടിക്കാൻ പ്രാപ്തിയുള്ളവയാൽ നിശുംഭനെ വധിച്ചു രക്തം പുരണ്ട ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി.

Verse 37

निपातितेऽमानबलेऽसुरप्रभुः कनीयसि भ्रातरि रोषपूरितः । रथस्थितो बाहुभिरष्ट भिर्वृतो जगाम यत्र प्रमदा महेशितुः

അനുജൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ അസുരരാജാവ് കോപാകുലനായി രഥത്തിലേറി എട്ടു കൈകളോടുകൂടി മഹേശ്വരന്റെ പ്രിയതമ ഇരിക്കുന്നിടത്തേക്ക് പോയി.

Verse 38

अवादयच्छंखमरिन्दमं तदा धनुस्स्वनं चापि चकार दुःसहम् । ननाद सिंहोऽपि सटां विधूनयन्बभूव नादत्रयनादितन्नभः

അപ്പോൾ ശത്രുനിഗ്രാഹകൻ ശംഖം മുഴക്കി; ധനുസ്സിന്റെ അസഹ്യമായ ടങ്കാരവും ഉയർത്തി. സിംഹവും കേശരം കുലുക്കി ഗർജിച്ചു; ആ ത്രിവിധ നാദം കൊണ്ട് ആകാശം മുഴങ്ങിപ്പൊങ്ങി.

Verse 40

दैत्यराजो महतीं ज्वलच्छिखां मुमोच शक्तिं निहता च सोल्कया । बिभेद शुंभप्रहिताञ्छराच्छिवा शिवेरितान्सोपि सहस्रधा शरान्

ദൈത്യരാജൻ ജ്വലിക്കുന്ന ശിഖയോടുകൂടിയ മഹാശക്തി എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ അത് ദേവിയുടെ ഗദയാൽ തകർത്തു വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ശിവാ ശുംബൻ അയച്ച അമ്പുകളെ ഭേദിച്ചു; ശിവപ്രേരിത അമ്പുകളെയും അവൻ ആയിരം കഷണങ്ങളാക്കി ചിതറിച്ചു.

Verse 41

त्रिशूलमुत्क्षिप्य जघान चण्डिका महासुरं तं स पपात मूर्च्छितः । विभिन्नपक्षो हरिणा यथा नगः प्रकंपयन् द्यां वसुधां स वारिधिम्

ത്രിശൂലം ഉയർത്തി ചണ്ഡിക ആ മഹാസുരനെ പ്രഹരിച്ചു; അവൻ മൂർച്ചിച്ച് വീണു. ഹരിയാൽ ചിറകുകൾ തകർന്ന പർവ്വതം പോലെ, ആകാശവും ഭൂമിയും സമുദ്രവും കുലുക്കി അവൻ തകർന്നു വീണു.

Verse 42

ततो मृषित्वा त्रिशिखोद्भवां व्यथां विधाय बाहूनयुतं महाबलः । स कालिकां सिंहयुतां महेश्वरीं जघान चक्रैरमरक्षयंकरैः

പിന്നീട് ത്രിശൂലത്തിൽ നിന്നുയർന്ന വേദന സഹിച്ച് ആ മഹാബലൻ അനവധി ഭുജങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. തുടർന്ന് സിംഹവാഹിനിയായ മഹേശ്വരി കാലികയെ, അമരസൈന്യത്തെയും നശിപ്പിക്കുന്ന ചക്രായുധങ്ങളാൽ അവൻ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 43

तदस्तचक्राणि विभिद्य लीलया त्रिशूलमुद्गूर्य्य जघान सासुरम् । शिवा जगत्पावनपाणिपङ्कजादुपात्तमृत्यू परमं पदं गतौ

അപ്പോൾ ജഗത്പാവനിയായ ശിവാ ലീലാഭാവത്തിൽ തനിക്കെതിരേ എറിഞ്ഞ ബാണ-ചക്രാദി അസ്ത്രങ്ങളെ ഭേദിച്ച്, ത്രിശൂലം ഉയർത്തി ആ അസുരനെ വധിച്ചു. ദേവിയുടെ പാവന കരപദ്മത്തിൽ നിന്നു മരണം ലഭിച്ച ആ ഇരുവരും പരമപദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 44

हते तस्मिन्महावीर्य्ये निशुंभे भीमविक्रमे । शुंभे च सकला दैत्या विविशुर्बलिसद्मनि

ആ മഹാവീര്യനും ഭീമവിക്രമിയുമായ നിശുംബൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ശുംബനോടുകൂടി എല്ലാ ദൈത്യരും ബലിയുടെ സദ്മത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു (ശരണം തേടി)।

Verse 45

भक्षिता अपरे कालीसिंहाद्यैरमरद्विषः । पलायितास्तथान्ये च दशदिक्षु भयाकुलाः

ദേവദ്വേഷികളിൽ ചിലരെ കാളിയും സിംഹസദൃശ അനുചരന്മാരും ഭക്ഷിച്ചു; മറ്റുള്ളവർ ഭയാകുലരായി പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 46

बभूवुर्मार्गवाहिन्यस्सरितः स्वच्छपाथसः । ववुर्वाताः सुखस्पर्शा निर्मलत्वं ययौ नभः

നദികൾ തെളിഞ്ഞ ജലധാരകളോടെ തത്തത്തം പാതകളിലൂടെ ഒഴുകിത്തുടങ്ങി; സുഖസ്പർശമുള്ള കാറ്റുകൾ വീശി, ആകാശം പൂർണ്ണമായി നിർമ്മലമായി।

Verse 47

पुनर्यागः समारेभे देवैर्ब्रह्मर्षिभिस्तथा । सुखिनश्चाभवन्सर्वे महेन्द्राद्या दिवौकसः

അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മർഷിമാരും വീണ്ടും യാഗം ആരംഭിച്ചു. മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ എല്ലാ സ്വർഗവാസികളും വീണ്ടും സന്തോഷിച്ചു।

Verse 48

पवित्रं परमं पुण्यमुमायाश्चरितं प्रभो । दैत्यराजवधोपेतं श्रद्धया यः समभ्य सेत्

ഹേ പ്രഭോ, ആരെങ്കിലും ശ്രദ്ധയോടെ ഉമയുടെ ഈ പരമ പവിത്രവും പുണ്യവുമായ ചരിത്രം, ദൈത്യരാജാവിന്റെ വധത്തോടൊപ്പം പഠിക്കുന്നുവോ, അവർ പവിത്രതയും പുണ്യവും നേടുന്നു.

Verse 49

स भुक्त्वेहाखिलान्भोगांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान् । परत्रोमालयं गच्छेन्महामायाप्रसादतः

അവൻ ഇവിടെ ത്രിദശദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായ എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച്, മഹാമായയുടെ പ്രസാദത്താൽ പരലോകത്തിൽ ഉമയുടെ ധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 50

ऋषिरुवाच । एवन्देवी समुत्पन्ना शुंभासुरनिबर्हिणी । प्रोक्ता सरस्वती साक्षादुमांशाविर्भवा नृप

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആ ദേവി ഉദ്ഭവിച്ചു, ശുംഭാസുരനെ നിബർഹിക്കുന്നവൾ. ഹേ രാജാവേ! അവൾ ഉമയുടെ അംശത്തിൽ നിന്നു അവതീർണ്ണയായ സാക്ഷാൽ സരസ്വതിയെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു।