Umā-caritra-prārthanā: Ṛṣayaḥ Sūtaṃ Pṛcchanti (Request for the Account of Umā)

Verse 1

मुनय ऊचुः । श्रुत्वा शंभोः कथा रम्या नानाख्यानसमन्विता । नानावतार संयुक्ता भुक्तिमुक्तिप्रदा नृणाम्

മുനികൾ പറഞ്ഞു—നാനാ ഉപാഖ്യാനങ്ങളാൽ സമന്വിതവും, അവന്റെ പല അവതാരങ്ങളാൽ സംയുക്തവുമായ ശംഭുവിന്റെ രമ്യകഥ ശ്രവിച്ചപ്പോൾ, അത് മനുഷ്യർക്കു ഭുക്തിയും മുക്തിയും ഇരണ്ടും നൽകുന്നതായി ഞങ്ങൾ കണ്ടു.

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तो ब्रह्मविदां वर । चरित्रं जगदंबाया भगवत्या मनोहरम्

ഇപ്പോൾ, ഹേ ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളിൽ നിന്നു ഭഗവതി ജഗദംബാ—വിശ്വമാതാവ്—യുടെ മനോഹരവും പവിത്രവുമായ ചരിതം ശ്രവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 3

परब्रह्म महेशस्य शक्तिराद्या सनातनी । उमा या समभिख्याता त्रैलोक्यजननी परा

ഉമാ—ഈ നാമത്താൽ തന്നെ പ്രസിദ്ധയായവൾ—പരബ്രഹ്മ മഹേശന്റെ ആദിയും സനാതനവുമായ ശക്തിയാണ്; അവൾ തന്നെയാണ് ത്രിലോകജനനി പരമ മാതാവ്.

Verse 4

सती हेमवती तस्या अवतारद्वयं श्रुतम् । अपरानवतारांस्त्वं ब्रूहि सूत् महामते

അവളുടെ രണ്ടു അവതാരങ്ങൾ—സതിയും ഹേമവതിയും—എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു. ഹേ സൂത മഹാമതേ, ദയചെയ്ത് അവളുടെ മറ്റു അവതാരങ്ങളും പറയുക.

Verse 5

को विरज्येत मतिमान् गुणश्रवणकर्मणि । श्रीमातुर्ज्ञानिनो यानि न त्यजन्ति कदाचन

ദിവ്യഗുണങ്ങൾ ശ്രവിക്കുന്ന ഈ പുണ്യകർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഏതു വിവേകിയും എങ്ങനെ വിരമിക്കും? ശ്രീമാതാവിന്റെ മഹാത്മ്യം അറിഞ്ഞ ജ്ഞാനികൾ ഈ പവിത്രാചാരം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല.

Verse 6

सूत उवाच । धन्या यूयं महात्मानः कृतकृत्याः स्थ सर्वदा । यत्पृच्छथ पराम्बाया उमायाश्चरितं महत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാത്മാക്കളേ! നിങ്ങൾ ധന്യർ, സദാ കൃതകൃത്യർ; കാരണം പരാംബയായ ഉമയുടെ മഹത്തായ പവിത്രചരിതം നിങ്ങൾ ചോദിച്ചറിയുന്നു.

Verse 7

शृण्वतां पृच्छतां चैव तथा वाचयतां च तत् । पादाम्बुजरजांस्येव तीर्थानि मुनयो विदुः

ഇത് ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും, ചോദിക്കുന്നവർക്കും, പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും—ഇത് തീർച്ചയായും തീർത്ഥമായി മാറുന്നു; ഭഗവാന്റെ പദ്മപാദരജസ്സുപോലെ എന്നു മുനിമാർ അറിയുന്നു.

Verse 8

ते धन्या कृतकृत्याः स्युर्धन्या तेषां प्रसूः कुलम् । येषां चित्तं भवेल्लीनं श्रीदेव्यां परसंविदि

അവർ ധന്യർ, കൃതകൃത്യർ; ധന്യയാണ് അവരുടെ ജനനിയും അവരുടെ കുലവും. ആരുടെ ചിത്തം ശ്രീദേവിയിൽ, പരമസംവിദിൽ, ലീനമാകുന്നുവോ.

Verse 9

ये न स्तुवन्ति देवेशीं सर्वकारणकारणाम् । मायागुणैर्मोहितास्स्युर्हतभाग्या न संशयः

ദേവേശി—സർവകാരണമുകളുടെ കാരണമായ—ദേവിയെ സ്തുതിക്കാത്തവർ മായാഗുണങ്ങളാൽ മോഹിതരാകും; അവരുടെ ഭാഗ്യം നശിക്കും, സംശയമില്ല.

Verse 10

न भजन्ति महादेवीं करुणारससागराम् । अन्धकूपे पतन्त्येते घोरे संसाररूपिणि

കരുണാരസസാഗരമായ മഹാദേവിയെ ഭജിക്കാത്തവർ, ബന്ധനരൂപമായ ഭീകരസംസാരത്തിന്റെ അന്ധകൂപത്തിൽ പതിക്കുന്നു।

Verse 11

गंगां विहाय तृप्त्यर्थं मरुवारि यथा व्रजेत् । विहाय देवीं तद्भिन्नं तथा देवान्तरं व्रजेत्

ഗംഗയെ വിട്ട് തൃപ്തിക്കായി മരുജലം തേടിപ്പോകുന്നതുപോലെ, ദേവിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് അവളിൽ നിന്ന് ഭിന്നമായ മറ്റൊരു ദേവനെ ആശ്രയിക്കുന്നതും ഭ്രമമാണ്।

Verse 12

यस्याः स्मरणमात्रेण पुरुषार्थचतुष्टयम् । अनायासेन लभते कस्त्यजेत्तां नरोत्तमः

ദേവി ഉമയെ വെറും സ്മരണ മാത്രത്താൽ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്ന നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങളും അനായാസം ലഭിക്കുന്നു; അത്തരം ദേവിയെ ഏതു നരോത്തമൻ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 13

एतत्पृष्टः पुरा मेधास्सुरथेन महात्मना । यदुक्तं मेधसा पूर्वं तच्छृणुष्व वदामि ते

ഇതേ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് പണ്ടുകാലത്ത് മഹാത്മാവായ സുരഥൻ ഋഷി മേധയെ ചോദിച്ചിരുന്നു. മേധ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുതന്നെ ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു; കേൾക്കുക.

Verse 14

स्वारोचिषेन्तरे पूर्वं विरथो नाम पार्थिवः । सुरथस्तस्य पुत्रोऽभून्महाबलपराक्रमः

സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരത്തിലെ പൂർവകാലത്ത് വിരഥൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ പുത്രൻ സുരഥൻ മഹാബലവും വീരപരാക്രമവും ഉള്ളവനായിരുന്നു.

Verse 15

दानशौण्डः सत्यवादी स्वधर्म्म कुशलः कृती । देवीभक्तो दयासिन्धुः प्रजानां परिपालकः

അവൻ ദാനത്തിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, സത്യവാദി, സ്വധർമ്മത്തിൽ നിപുണൻ, പ്രവർത്തിയിൽ കൃതീ; ദേവീഭക്തൻ, കരുണാസമുദ്രം, പ്രജകളുടെ പരിപാലകൻ।

Verse 16

पृथिवीं शासतस्तस्य पाकशासनतेजसः । बभूबुर्नव ये भूपाः पृथ्वीग्रहणतत्पराः

പാകശാസന ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ തേജസ്സുള്ള ആ രാജാവ് ഭൂമിയെ ഭരിക്കുമ്പോൾ, ഭൂമിയെ പിടിച്ചെടുക്കാൻ തത്സ്പരരായ ഒമ്പത് പുതിയ രാജാക്കന്മാർ ഉദിച്ചു।

Verse 17

कोलानाम्नीं राजधानीं रुरुधुस्तस्य भूपतेः । तैस्समन्तुमुलं युद्धं समपद्यत दारुणम्

അവർ ആ രാജാവിന്റെ ‘കോലാ’ എന്ന പേരുള്ള തലസ്ഥാനത്തെ വളഞ്ഞു; അതിൽനിന്ന് എല്ലാടവും ഭീകരവും കലഹപൂർണ്ണവുമായ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു।

Verse 18

युद्धे स निर्जितो भूपः प्रबलैस्तैर्द्विषद्गणैः । उज्जासितच्च कोलाया हृत्वा राज्यमशेषतः

യുദ്ധത്തിൽ ആ രാജാവ് ശക്തരായ ശത്രുസമൂഹങ്ങളാൽ പരാജിതനായി; അവനെ കോലയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി, അവർ രാജ്യം മുഴുവനും ശേഷിപ്പില്ലാതെ കൈവശപ്പെടുത്തി।

Verse 19

स राजा स्वपुरीमेत्याकरोद्राज्यं स्वमंत्रिभिः । तत्रापि च महःपक्षैर्विपक्षैस्स पराजितः

ആ രാജാവ് തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, മന്ത്രിമാരോടുകൂടെ രാജ്യം ക്രമപ്പെടുത്തി. എങ്കിലും അവിടെയും ശക്തമായ വിരോധപക്ഷങ്ങളും മത്സരകക്ഷികളും അവനെ പരാജയപ്പെടുത്തി.

Verse 20

दैवाच्छत्रुत्वमापन्नै रमात्यप्रमुखैर्गणैः । कोशस्थितं च यद्वित्तं तत्सर्वं चात्मसात्कृतम्

ദൈവവശാൽ ശത്രുതയിൽ പതിച്ച, രാജമന്ത്രിമാർ മുഖ്യരായ ആ കൂട്ടങ്ങൾ ഭണ്ഡാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ധനം മുഴുവനും തങ്ങളുടേതാക്കി പിടിച്ചെടുത്തു.

Verse 21

ततस्स निर्गतो राजा नगरान्मृगया छलात् । असहायोऽश्वमारुह्य जगाम गहनं वनम्

അതിനുശേഷം രാജാവ് വേട്ടയെന്ന മറവിൽ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; സഹായികളില്ലാതെ ഒറ്റയ്ക്കു കുതിര കയറി ഗഹനമായ വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 22

इतस्ततस्तत्र गच्छन्राजा मुनिवराश्रमम् । ददर्श कुसुमारामभ्राजितं सर्वतोदिशम्

ഇവിടെയും അവിടെയും സഞ്ചരിച്ച രാജാവ് ആ ശ്രേഷ്ഠ മുനിവരന്റെ ആശ്രമം കണ്ടെത്തി; അവിടെ പുഷ്പോദ്യാനങ്ങളാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ദീപ്തമായ ആ സ്ഥലം അവൻ ദർശിച്ചു.

Verse 23

वेदध्वनिसमाकीर्णं शान्तजन्तुसमाश्रितम् । शिष्यैः प्रशिष्यैस्तच्छिष्यैस्समन्तात्परिवेष्टितम्

അത് വേദപാരായണത്തിന്റെ മുഴക്കത്തോടെ നിറഞ്ഞതും ശാന്തജീവികൾ ആശ്രയിക്കുന്നതുമായിരിന്നു. ചുറ്റും ശിഷ്യന്മാർ, പ്രശിഷ്യന്മാർ, അവരുടെ ശിഷ്യന്മാർ എന്നിവരുടെ ശാസ്ത്രീയക്രമത്തിലുള്ള സംഗമം അതിനെ പരിവേഷ്ടിച്ചു.

Verse 24

व्याघ्रादयो महावीर्या अल्पवीर्यान्महामते । तदाश्रमे न बाधन्ते द्विजवर्य्यप्रभावतः

ഹേ മഹാമതേ! ആ ആശ്രമത്തിൽ വ്യാഘ്രാദി മഹാവീര്യമുള്ള ജീവികളും അല്പശക്തിയുള്ളവരെ ഉപദ്രവിക്കുകയില്ല; കാരണം ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്റെ തപഃപ്രഭാവവും പവിത്രതയും അവിടെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 25

उवास तत्र नृपतिर्महाकारुणिको बुधः । सत्कृतो मुनिनाथेन सुवचो भोजनासनैः

അവിടെ ആ രാജാവ്—ബുദ്ധിമാനും മഹാകരുണികനും—കുറച്ചുകാലം താമസിച്ചു. മുനിനാഥൻ മധുരവചനങ്ങൾ, ഭോജനാർപ്പണം, യോജ്യമായ ആസനം എന്നിവകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ സത്കരിച്ചു.

Verse 26

एकदा स महाराजश्चिंतामाप दुरत्ययाम् । अहो मे हीनभाग्यस्य दुर्बुद्धेर्हीनतेजसः

ഒരു വേള ആ മഹാരാജാവ് അതിദുരിതമായ ആശങ്കയിൽ ആകപ്പെട്ടു—“അയ്യോ! ഞാൻ അല്പഭാഗ്യൻ, കുബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ക്ഷീണതേജസ്സുള്ളവൻ.”

Verse 27

हृतं राज्यमशेषेण शत्रुवर्गैर्मदोद्धतैः । मत्पूर्वै रक्षितं राज्यं शत्रुभिर्भुज्यतेऽधुना

അഹങ്കാരത്തിൽ മദിച്ച ശത്രുസമൂഹങ്ങൾ എന്റെ രാജ്യം മുഴുവനായി കവർന്നു; എന്റെ പൂർവ്വികർ കാത്ത രാജ്യം ഇന്നത് ശത്രുക്കൾ ഭോഗിച്ച് ഭരിക്കുന്നു।

Verse 28

मादृशश्चैत्रवंशेस्मिन्न कोप्यासीन्महीपतिः । किं करोमि क्व गच्छामि कथं राज्यं लभेमहि

ഈ ചൈത്രവംശത്തിൽ എന്നെപ്പോലൊരു രാജാവ് ആരുമില്ലായിരുന്നു. ഇനി ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും, എവിടെ പോകും, രാജ്യം എങ്ങനെ തിരിച്ചുപിടിക്കും?

Verse 29

अमात्या मंत्रिणश्चैव मामका ये सनातनाः । न जाने कं च नृपतिं समासाद्याधुनासते

എന്റെ പണ്ടുമുതൽ ഉള്ള അമാത്യരും മന്ത്രിമാരും—എന്നോടൊപ്പമിരുന്നവർ—ഇപ്പോൾ ഏതോ ഒരു രാജാവിനെ സമീപിച്ച് അവിടെ ഇരിക്കുന്നു; അവർ ഏത് നൃപതിയെ ആശ്രയിച്ചെന്നു എനിക്ക് അറിയില്ല।

Verse 30

विनाश्य राज्यमधुना न जाने कां गतिं गताः । रणभूमिमहोत्साहा अरिवर्गनिकर्तनाः

ഇപ്പോൾ രാജ്യം നശിപ്പിച്ചിട്ട് അവർ ഏതു ഗതിയിലേക്കു പോയെന്നു എനിക്കറിയില്ല; യുദ്ധഭൂമിയിൽ മഹോത്സാഹികളായി ശത്രുസംഘങ്ങളെ വെട്ടിനിരത്തിയവർ അവർ തന്നെയായിരുന്നു।

Verse 31

मामका ये महाशूरा नृपमन्यं भजन्ति ते । पर्वताभा गजा अश्वा वातवद्वेगगामिनः

എന്റെ മഹാശൂരന്മാരായ വീരർ മറ്റൊരു രാജാവിനെ സേവിക്കാൻ തിരിയുകയാണെങ്കിൽ, അവരുടെ കൂടെ പർവ്വതസമാനമായ ആനകളും കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ പായുന്ന കുതിരകളും കൂടി പോകുന്നു।

Verse 32

पूर्वपूर्वार्जितः कोशः पाल्यते तैर्नवाधुना । एवं मोहवशं यातो राजा परमधार्मिकः

മുൻതലമുറകൾ സമ്പാദിച്ച നിധി ഇപ്പോൾ ആ പുതുതായി വന്നവരാൽ തന്നെ കാക്കപ്പെടുകയും നടത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ മോഹവശനായ ആ പരമധാർമ്മിക രാജാവ് അവരുടെ അധീനനായി വീണു।

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे तत्र वैश्यः कश्चित्समागतः । राजा पप्रच्छ कस्त्वं भोः किमर्थमिह चागतः

അതിനിടയിൽ അവിടെ ഒരു വൈശ്യൻ എത്തി. രാജാവ് ചോദിച്ചു—“ഭോഃ, നീ ആരാണ്? എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്?”

Verse 34

दुर्मना लक्ष्यसे कस्मादेतन्मे ब्रूहि साम्प्रतम् । इत्याकर्ण्य वचो रम्यं नरपालेन भाषितम्

“നീ എന്തുകൊണ്ട് മനസ്സുതളർന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു? ഇത് എനിക്കിപ്പോൾ തന്നെ പറയുക.” രാജാവ് പറഞ്ഞ ഈ മധുരവചനങ്ങൾ കേട്ട് അവൻ മറുപടി പറയാൻ ഒരുങ്ങി।

Verse 35

दृग्भ्यां विमुंचन्नश्रूणि समाधिर्वैश्यपुंगवः । प्रत्युवाच महीपालं प्रणयावनतो गिरम्

കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണീർ ഒഴുകവെ വൈശ്യശ്രേഷ്ഠനായ സമാധി സ്നേഹവിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു രാജാവിനോട് മൃദുവചനങ്ങളാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 36

वैश्य उवाच । समाधिर्नाम वैश्योहं धनिवंशसमुद्भवः । पुत्रदारादिभिस्त्यक्तो धनलोभान्महीपते

വൈശ്യൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ‘സമാധി’ എന്ന പേരുള്ള വൈശ്യൻ, ധനികവംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ. ഹേ മഹീപതേ, ധനലോഭം മൂലം മകൻ, ഭാര്യ മുതലായവർ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 37

स वनमभ्यागतो राजन्दुःखितः स्वेन कर्मणा । सोहं पुत्रप्रपौत्राणां कलत्राणां तथैव च

ഹേ രാജാവേ, വനത്തിലേക്ക് വന്നപ്പോൾ എന്റെ തന്നെ കർമഫലത്താൽ ഞാൻ ദുഃഖിതനായി; മക്കൾ, പ്രപൗത്രന്മാർ മുതലായവരെയും ഭാര്യയെയും കുറിച്ചും ഞാൻ വ്യാകുലനാണ്।

Verse 38

भ्रातॄणां भ्रातृपुत्राणां परेषां सुहृदां तथा । न वेद्मि कुशलं सम्यक्करुणासागर प्रभो

ഹേ പ്രഭോ, കരുണാസാഗരാ, എന്റെ സഹോദരന്മാരുടെയും സഹോദരപുത്രന്മാരുടെയും മറ്റു സുഹൃത്തുക്കളുടെയും ക്ഷേമം ഞാൻ ശരിയായി അറിയുന്നില്ല।

Verse 39

राजोवाच । निष्कासितो यैः पुत्राद्यैर्दुर्वृत्तैर्धनगर्धिभिः । तेषु किं भवता प्रीतिः क्रियते मूर्खजन्तुवत्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ധനലോഭികളായ ദുർവൃത്ത മക്കളും മറ്റും നിന്നെ പുറത്താക്കിയിട്ടും, നീ മൂഢജീവിയെപ്പോലെ അവരോടു ഇനിയും എന്തിന് സ്നേഹം കാണിക്കുന്നു?

Verse 40

वैश्य उवाच । सम्यगुक्तं त्वया राजन्वचः सारार्थबृंहितम् । तथापि स्नेहपाशेन मोह्यतेऽतीव मे मनः

വൈശ്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് ശരിയാണ്, സാരാർത്ഥം നിറഞ്ഞ വചനമാണ്. എങ്കിലും സ്നേഹപാശം കൊണ്ടു എന്റെ മനസ് അത്യന്തം മോഹിതമാകുന്നു।

Verse 41

एवं मोहाकुलौ वैश्यपार्थिवौ मुनिसत्तम । जग्मतुर्मुनिवर्यस्य मेधसः सन्निधिन्तदा

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഇങ്ങനെ മോഹത്തിൽ ആകുലരായ വൈശ്യനും രാജാവും അപ്പോൾ ശ്രേഷ്ഠ മുനി മേധസിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി।

Verse 42

स वैश्यराजसहितो नरराजः प्रतापवान् । प्रणनाम महावीरः शिरसा योगिनां वरम्

വൈശ്യരാജനോടൊപ്പം വന്ന ആ പ്രതാപശാലിയായ നരരാജൻ, ആ മഹാവീരൻ, യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനോട് ശിരസ്സു കുനിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 43

बद्ध्वाञ्जलिमिमां वाचमुवाच नृपतिर्मुनिम् । भगवन्नावयोर्मोहं छेत्तुमर्हसि साम्प्रतम्

കൈകൂപ്പി നൃപതി മുനിയോട് പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ഞങ്ങളിലുണ്ടായ മോഹം ഇപ്പോൾ ദയചെയ്ത് ഛേദിക്കണമേ।

Verse 44

अहं राजश्रिया त्यक्तो गहनं वनमाश्रितः । तथापि हृतराज्यस्य तोषो नैवाभिजायते

രാജലക്ഷ്മിയാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഞാൻ ഗഹനമായ വനത്തിൽ അഭയം തേടിയിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും രാജ്യം കവർന്നെടുത്തവന് സത്യസന്തോഷം ഒരിക്കലും ഉദിക്കുകയില്ല.

Verse 45

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मधुकैटभवधे महाकालिकावतारवर्णनं नाम पंचचत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ അഞ്ചാം ഭാഗമായ ഉമാസംഹിതയിൽ ‘മധു-കൈടഭവധവും മഹാകാളികാവതാരവർണ്ണനവും’ എന്ന പേരിലുള്ള നാൽപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 46

किमत्र कारणं ब्रूहि ज्ञानिनोरपि नो मनः । मोहेन व्याकुलं जातं महत्येषां हि मूर्खता

ഇതിലെ കാരണം പറയുക. ഞങ്ങൾ ജ്ഞാനികളായിട്ടും മോഹം മൂലം നമ്മുടെ മനസ്സുകൾ കലങ്ങിയിരിക്കുന്നു. സത്യത്തിൽ ഇത് നമ്മുടെ വലിയ മൂഢതയാണ്।

Verse 47

ऋषि उवाच । महामाया जगद्धात्री शक्तिरूपा सनातनी । सा मोहयति सर्वेषां समाकृष्य मनांसि वै

ഋഷി പറഞ്ഞു—മഹാമായാ ജഗദ്ധാത്രി, ശക്തിരൂപിണി, സനാതനിയാണ്; അവൾ എല്ലാവരുടെയും മനസ്സുകളെ തന്റെ അടുക്കൽ ആകർഷിച്ച് മോഹിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 48

ब्रह्मादयस्सुरास्सर्वे यन्मायामोहिताः प्रभो । न जानन्ति परन्तत्त्वं मनुष्याणां च का कथा

പ്രഭോ! ബ്രഹ്മാദി സർവ്വദേവന്മാരും നിങ്ങളുടെ മായയിൽ മോഹിതരായി പരമതത്ത്വം അറിയുന്നില്ല; പിന്നെ സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ കാര്യം എന്തു പറയണം?

Verse 49

सा सृजत्यखिलं विश्वं सैव पालयतीति च । सैव संहरते काले त्रिगुणा परमेश्वरी

അവളേ സമസ്ത വിശ്വവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവളേ അതിനെ പാലിക്കുന്നു; കാലം വന്നാൽ അവളേ സംഹരിക്കുന്നു. ത്രിഗുണമയിയായ ആ പരമേശ്വരി സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാത്രിയാണ്।

Verse 50

यस्योपरि प्रसन्ना सा वरदा कामरूपिणी । स एव मोहमत्येति नान्यथा नृपसत्तम

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! വരദായിനിയും ഇഷ്ടരൂപധാരിണിയുമായ ആ ദേവി ആരുടെ മേൽ പ്രസന്നയാകുന്നുവോ, അവൻ മാത്രമേ മോഹം അതിക്രമിക്കൂ; മറ്റെങ്ങനെക്കും അല്ല।

Verse 51

राजोवाच । का सा देवी महामाया या च मोहयतेऽखिलान् । कथं जाता च सा देवी कृपया वद मे मुने

രാജാവ് പറഞ്ഞു— സകലരെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന ആ മഹാമായാ ദേവി ആരാണ്? ആ ദേവി എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ഹേ മുനേ, കരുണയോടെ എനിക്ക് പറയുക।

Verse 52

ऋषिरुवाच । जगत्येकार्णवे जाते शेषमास्तीर्य योगराट् । योगनिद्रामुपाश्रित्य यदा सुष्वाप केशवः

ഋഷി പറഞ്ഞു— സർവ്വജഗത്തും ഒരൊറ്റ മഹാസമുദ്രമായപ്പോൾ, യോഗികളുടെ അധിരാജനായ കേശവൻ ശേഷനെ ശയ്യയായി വിരിച്ചു, യോഗനിദ്രയെ ആശ്രയിച്ച് ഗാഢനിദ്രയിൽ ശയിച്ചു।

Verse 53

तदा द्वावसुरौ जातौ विष्णौ कर्णमलेन वै । मधुकैटभनामानौ विख्यातौ पृथिवीतले

അപ്പോൾ വിഷ്ണുവിന്റെ കർണമലത്തിൽ നിന്നുതന്നെ രണ്ടു അസുരന്മാർ ജനിച്ചു. അവർ ഭൂമിയിൽ മധു, കൈടഭൻ എന്ന നാമങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധരായി.

Verse 54

प्रलयार्कप्रभौ घोरौ महाकायौ महाहनू । दंष्द्राकरालवदनौ भक्षयन्तौ जगन्ति वा

അവർ രണ്ടുപേരും അതിഭീകരർ; പ്രളയസൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്നവർ; മഹാകായരും മഹാഹനുവുമായിരുന്നു. ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭീകരമായ മുഖമുള്ള അവർ ലോകങ്ങളെ തന്നെ വിഴുങ്ങുമെന്നപോലെ തോന്നി.

Verse 55

तौ दृष्ट्वा भगवन्नाभिपङ्कजे कमलासनम् । हननायोद्यतावास्तां कस्त्वं भोरिति वादिनौ

ഭഗവാന്റെ നാഭിപദ്മത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന കമലാസന ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ രണ്ടുപേരും വധിക്കാനൊരുങ്ങി, “ഹേ മഹാശയാ, നീ ആരാണ്?” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 56

समालोक्यं तु तौ दैत्यौ सुरज्येष्ठो जनार्दनम् । शयानं च पयोम्भोधौ तुष्टाव परमेश्वरीम्

ആ രണ്ടു ദൈത്യരെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ജനാർദനൻ, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ശയനിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും, ദിവ്യസഹായം തേടി പരമേശ്വരീ ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 57

ब्रह्मोवाच । रक्षरक्ष महामाये शरणागतवत्सले । एताभ्यां घोररूपाभ्यां दैत्याभ्यां जगदम्बिके

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമായേ, ഹേ ശരണാഗതവത്സലേ, രക്ഷിക്കേണമേ, രക്ഷിക്കേണമേ. ഹേ ജഗദംബികേ, ഈ രണ്ടു ഘോരരൂപ ദൈത്യന്മാരിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 58

प्रणमामि महामायां योगनिद्रामुमां सतीम् । कालरात्रिं महारात्रिं मोहरात्रिं परात्पराम्

ഞാൻ മഹാമായ, യോഗനിദ്രാസ്വരൂപിണി, സതി ഉമയെ പ്രണമിക്കുന്നു. കാലരാത്രി, മഹാരാത്രി, മോഹരാത്രി—പരാത്പരാ ദേവിയെ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 59

त्रिदेवजननीं नित्यां भक्ताभीष्टफलप्रदाम् । पालिनीं सर्वदेवानां करुणावरुणालयम्

അവൾ ത്രിദേവങ്ങളുടെ നിത്യ ജനനി, ഭക്തരുടെ അഭീഷ്ടഫലദായിനി; സർവ്വദേവങ്ങളുടെ പാലിനി, കരുണാ-വരുണാലയം—കൃപാസമുദ്രം.

Verse 60

त्वत्प्रभावादहं ब्रह्मा माधवो गिरिजापतिः । सृजत्यवति संसारं काले संहरतीति च

നിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ബ്രഹ്മാ; മാധവൻ (വിഷ്ണു) ലോകചക്രത്തെ പാലിക്കുന്നു; ഗിരിജാപതി (ശിവൻ) കാലമെത്തുമ്പോൾ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം നടത്തുന്നു.

Verse 61

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्विमला मता । तुष्टिः पुष्टिस्त्वमेवाम्ब शान्तिः क्षान्तिः क्षुधा दया

നീ സ്വാഹാ, നീ സ്വധാ, നീ ഹ്രീ (ലജ്ജ); നീ വിമലബുദ്ധിയെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. അമ്മേ, തൃപ്തിയും പുഷ്ടിയും നീയേ; ശാന്തി, ക്ഷാന്തി, ക്ഷുധ, ദയയും നീയേ.

Verse 62

विष्णु माया त्वमेवाम्ब त्वमेव चेतना मता । त्वं शक्तिः परमा प्रोक्ता लज्जा तृष्णा त्वमेव च

അമ്മേ, വിഷ്ണുവിന്റെ മായയും നീയേ; നീയേ ചേതനയായി കരുതപ്പെടുന്നു. നീ പരമശക്തിയെന്നു പ്രസിദ്ധം; ലജ്ജയും തൃഷ്ണയും നീയേ.

Verse 63

भ्रान्तिस्त्वं स्मृतिरूपा त्वं मातृरूपेण संस्थिता । त्वं लक्ष्मीर्भवने पुंसां पुण्याक्षरप्रवर्तिनाम्

നീ ഭ്രാന്തിയും നീ സ്മൃതിരൂപയും—മാതൃരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിത. പുണ്യാക്ഷരങ്ങൾ (മന്ത്രജപം) പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവരുടെ ഭവനങ്ങളിൽ നീ ലക്ഷ്മിയാണ്.

Verse 64

त्वं जातिस्त्वं मता वृत्तिर्व्याप्तिरूपा त्वमेव हि । त्वमेव चित्तिरूपेण व्याप्य कृत्स्नं प्रतिष्ठिता

നീ തന്നെയാണ് ജന്മത്തിന്റെ മൂലം, നീ തന്നെയാണ് ദേഹധാരണത്തിന്റെ സത്ത; നീ തന്നെയാണ് ചിന്തയും മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തിയും. സത്യത്തിൽ സർവ്വവ്യാപ്തിയുടെ രൂപവും നീ തന്നെയാണ്. നീ തന്നെ ചൈതന്യരൂപമായി എല്ലാം വ്യാപിച്ച് സമഗ്ര ജഗത്തിന്റെ ആധാരമായി സ്ഥാപിതയാണ്.

Verse 65

सा त्वमेतौ दुराधर्षावसुरौ मोहयाम्बिके । प्रबोधय जगद्योने नारायणमजं विभुम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ അംബികേ, ഈ രണ്ടുപേരായ ദുർധർഷ അസുരന്മാരെ മോഹിപ്പിക്കണമേ. പിന്നെ, ഹേ ജഗദ്യോനീ, ദൈവോദ്ദേശം സഫലമാകുവാൻ അജനായ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു നാരായണനെ പ്രബോധിപ്പിക്കണമേ.

Verse 66

ऋषिरुवाच । ब्रह्मणा प्रार्थिता सेयं मधुकैटभनाशने । महाविद्याजगद्धात्री सर्वविद्याधिदेवता

ഋഷി പറഞ്ഞു— ഹേ മധു-കൈടഭനാശിനീ, ബ്രഹ്മാവ് ഈ ദേവിയെയായിരുന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചത്. ഇവൾ മഹാവിദ്യ, ജഗദ്ധാത്രി, സർവ്വവിദ്യകളുടെ അധിദേവതയാണ്.

Verse 67

द्वादश्यां फाल्गुनस्यैव शुक्लायां समभून्नृप । महाकालीति विख्याता शक्तिस्त्रैलोक्यमोहिनी

ഹേ രാജാവേ! ഫാൽഗുണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശിയിൽ ‘മഹാകാളി’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ ആ ശക്തി പ്രത്യക്ഷയായി—അവളുടെ ദിവ്യപ്രഭാവം ത്രിലോകത്തെയും മോഹിപ്പിക്കും.

Verse 68

ततोऽभवद्वियद्वाणी मा भैषीः कमलासन । कण्टकं नाशयाम्यद्य हत्वाजौ मधुकैटभौ

അപ്പോൾ ആകാശവാണി മുഴങ്ങി—“ഭയപ്പെടേണ്ട, ഹേ കമലാസന ബ്രഹ്മാവേ! ഇന്ന് ഞാൻ ഈ കൺടകത്തെ നീക്കും—യുദ്ധത്തിൽ മധുവിനെയും കൈടഭനെയും വധിച്ച്।”

Verse 69

इत्युक्त्वा सा महामाया नेत्रवक्त्रादितो हरेः । निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹാമായ ഹരിയുടെ കണ്ണ്, വായ് മുതലായവയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു പ്രത്യക്ഷയായി. പിന്നെ ദർശനം നൽകി അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 70

उत्तस्थौ च हृषीकेशो देवदेवो जनार्दनः । स ददर्श पुरो दैत्यो मधुकैटभसंज्ञकौ

അപ്പോൾ ഹൃഷീകേശൻ—ദേവദേവനായ ജനാർദനൻ—എഴുന്നേറ്റു. അവൻ മുന്നിൽ മധു, കൈടഭ എന്ന പേരുള്ള രണ്ടു ദൈത്യരെ കണ്ടു.

Verse 71

ताभ्यां प्रववृत्ते युद्धं विष्णोरतुलतेजसः । पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुयुद्धमभूत्तदा

അപ്പോൾ ആ രണ്ടുപേരോടും അതുലതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. അന്നേരം അഞ്ചായിരം വർഷം കൈക്കൈ (ബാഹു) യുദ്ധം തുടർന്നു.

Verse 72

महामायाप्रभावेण मोहितो दानवोत्तमौ । जजल्पतू रमाकान्तं गृहाण वरमीप्सितम्

മഹാമായയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ മോഹിതരായ ദാനവോത്തമരായ ആ രണ്ടുപേരും രമാകാന്തൻ (വിഷ്ണു)നെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം സ്വീകരിക്കൂ.”

Verse 73

नारायण उवाच । मयि प्रसन्नौ यदि वां दीयतामेष मे वरः । मम वध्यावुभौ नान्यं युवाभ्यां प्रार्थये वरम्

നാരായണൻ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്നിൽ പ്രസന്നരാണെങ്കിൽ, എനിക്ക് ഈ വരം തരുക: നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്റെ കൈയ്യാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നവരാകട്ടെ. ഇതൊഴികെ മറ്റൊരു വരം ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.”

Verse 74

ऋथिरुवाच । एकार्णवां महीं दृष्ट्वा प्रोचतुः केशवं वचः । आवां जहि न यत्रासौ धरणी पयसाऽ ऽप्लुता

ഋഥി പറഞ്ഞു—ഭൂമി ഒറ്റ മഹാസമുദ്രമായി മാറിയതു കണ്ടപ്പോൾ അവർ കേശവനോട് പറഞ്ഞു—“ഈ ധരണി ജലത്തിൽ മുങ്ങാത്തിടത്തേക്ക് ഞങ്ങളെ കൊണ്ടുപോകുക.”

Verse 75

निर्विकारादि साकारा निराकारापि देव्युमा । देवानां तापनाशार्थं प्रादुरासीद्युगेयुगे

ദേവി ഉമ അനാദിയും നിർവികാരിണിയും ആകുന്നു; സത്യത്തിൽ നിരാകാരിണിയായിട്ടും അവൾ സാകാരരൂപം ധരിക്കുന്നു. ദേവന്മാരുടെ താപനാശത്തിനായി അവൾ യുഗം യുഗമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

Verse 76

एवन्ते कथितो राजन्कालिकायास्समुद्भवः । महालक्ष्म्यास्तथोत्पत्तिं निशामय महामते

ഹേ രാജാവേ, ഇങ്ങനെ ഞാൻ കാലികയുടെ സമുദ്ഭവം നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി, ഹേ മഹാമതേ, മഹാലക്ഷ്മിയുടെ പ്രാദുർഭാവവും ശ്രവിക്കൂ.

Verse 78

यदिच्छावैभवं सर्वं तस्या देहग्रहः स्मृतः । लीलया सापि भक्तानां गुणवर्णनहेतवे

ഇതൊക്കെയും അവളുടെ ഇച്ഛാവൈഭവമാണ്; അതുകൊണ്ട് അവളുടെ ദേഹഗ്രഹണം അങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നു. ആ രൂപധാരണവും അവളുടെ ലീലയിൽ ഭക്തർക്കായി—അവളുടെ ഗുണങ്ങളെ വർണ്ണിക്കാനും ധ്യാനിക്കാനും വേണ്ടി.