Pitṛbhakti and Śrāddha: The Classification of Pitṛs and the Superiority of Pitṛ-kārya

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । सप्त ते तपतां श्रेष्ठ स्वर्गे पितृगणास्स्मृताः । चत्वारो मूर्त्तिमंतो वै त्रयश्चैव ह्यमूर्तयः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ തപസ്വികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ പിതൃഗണങ്ങൾ ഏഴെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു; അവയിൽ നാല് മൂർത്തിമന്തർ (രൂപമുള്ളവർ), മൂന്ന് അമൂർത്തർ (രൂപരഹിതർ) ആകുന്നു.

Verse 2

तान्यजंते देवगणा आद्या विप्रादयस्तथा । आप्याययंति ते पूर्वं सोमं योगबलेन वै

ആ കർമങ്ങൾ ദേവഗണങ്ങളും ആദി ഋഷിമാർ—വിപ്രാദികൾ—നിർവഹിക്കുന്നു; അവർ ആദ്യം യോഗബലത്താൽ സോമനെ പുഷ്ടിപ്പെടുത്തി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 3

तस्माच्छ्राद्धानि देयानि योगिनां तु विशेषतः । सर्वेषां राजतं पात्रमथ वा रजतान्वितम्

അതുകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധദാനം നിർബന്ധമായി നൽകണം—പ്രത്യേകിച്ച് യോഗികൾക്ക്. ഈ കർമങ്ങളിലൊക്കെയും വെള്ളിപ്പാത്രം അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളിയോടുകൂടിയ പാത്രം ഉപയോഗിക്കണം।

Verse 4

दत्तं स्वधां पुरोधाय श्राद्धे प्रीणाति वै पितॄन् । वह्नेराप्यायनं कृत्वा सोमस्य तु यमस्य वै

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ‘സ്വധാ’യെ മുൻപിൽ വെച്ച് അർപ്പിക്കുന്ന ദാനം പിതൃകളെ പ്രസന്നമാക്കുന്നു. അതിലൂടെ അഗ്നി പോഷിതനായി, സോമനും യമനും തൃപ്തരാകുന്നു।

Verse 5

उदगायनमप्यग्नावग्न्यभावेऽप्सु वा पुनः । पितॄन्प्रीणाति यो भक्त्या पितरः प्रीणयंति तम्

സൂര്യന്റെ ഉത്തരായണത്തിൽ ചെയ്ത കർമ്മം—അഗ്നിയിൽ, അഗ്നി ഇല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും ജലത്തിൽ—ഭക്തിയോടെ പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവനോട് പിതൃകൾ പ്രസന്നരായി അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു।

Verse 6

यच्छंति पितरः पुष्टिं प्रजाश्च विपुलास्तथा । स्वर्गमारोग्यवृद्धिं च यदन्यदपि चेप्सितम्

പിതൃകൾ പുഷ്ടിയും ക്ഷേമവും നൽകുന്നു; സമൃദ്ധമായ സന്തതിയും ദയപാലിക്കുന്നു। സ്വർഗ്ഗം, ആരോഗ്യം, സമൃദ്ധി—കൂടാതെ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം സിദ്ധിക്കുന്നു।

Verse 7

देवकार्यादपि मुने पितृकार्य्यं विशिष्यते । पितृभक्तोऽसि विप्रर्षे तेन त्वमजरामरः

ഹേ മുനേ, ദേവകാര്യത്തേക്കാളും പിതൃകാര്യമാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, നീ പിതൃഭക്തൻ; അതിനാൽ നീ ജരയും മരണവും അതീതനാകുന്നു.

Verse 8

न योगेन गतिस्सा तु पितृभक्तस्य या मुने । पितृभक्तिर्विशेषेण तस्मात्कार्या महामुने

ഓ മുനേ, പിതൃഭക്തന് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യമയമായ ഗതി വെറും യോഗസാധനയാൽ മാത്രം ലഭ്യമല്ല. അതിനാൽ ഓ മഹാമുനേ, പിതൃഭക്തി പ്രത്യേക നിഷ്ഠയോടെ ആചരിക്കണം.

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच । एवमुक्त्वाऽऽशु देवेशो देवानामपि दुर्लभम् । चक्षुर्दत्त्वा सविज्ञानं जगाम यौगिकीं गतिम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവേശ്വരൻ ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായ ദിവ്യനേത്രവും സത്യമായ അന്തർവിചാരബോധവും വേഗത്തിൽ ദാനം ചെയ്തു; പിന്നെ യോഗമയ പരമസ്ഥിതിയിൽ പ്രവേശിച്ച് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു.

Verse 10

शृणु भीष्म पुरा भूयो भारद्वाजात्मजा द्विजाः । योगधर्ममनुप्राप्य भ्रष्टा दुश्चरितेन वै

ഓ ഭീഷ്മാ, കേൾക്കുക— പുരാതനകാലത്ത് ഭാരദ്വാജന്റെ ദ്വിജപുത്രന്മാർ യോഗധർമ്മം പ്രാപിച്ചു; എന്നാൽ ദുഷ്ചരിതം മൂലം അവർ ആ യോഗമാർഗത്തിൽ നിന്ന് തീർച്ചയായും പതിച്ചു.

Verse 11

वाग्दुष्टः क्रोधनो हिंस्रः पिशुनः कविरेव च । स्वसृषः पितृवर्ती च नामभिः कर्मभिस्तथा

വാക്കിൽ ദുഷ്ടതയുള്ളവൻ, ക്രോധി, ഹിംസകൻ, പരനിന്ദകൻ, വഞ്ചകനും; അതുപോലെ സ്വന്തം സഹോദരിയോട് ആസക്തനും പിതാവിന്റെ വഴിപാട് പിന്തുടരുന്നവനും— ഇത്തരത്തിലുള്ള പേരുകളാലും ഇത്തരത്തിലുള്ള കർമങ്ങളാലും അവൻ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 12

कौशिकस्य सुतास्तात शिष्या गर्गस्य चाभवन् । पितर्युपरते सर्वे प्रवसंतस्तदाभवन्

വത്സാ, കൗശികന്റെ പുത്രന്മാർ ഗർഗന്റെ ശിഷ്യരായി. പിതാവ് പരലോകഗതനായ ശേഷം അവർ എല്ലാവരും പ്രവാസികളായി ദൂരദേശങ്ങളിൽ പാർത്തു.

Verse 13

विनियोगाद्गुरोस्तस्य गां दोग्ध्रीं समकालयन् । समानवत्सां कपिलां सर्वेऽन्यायागतास्तदा

ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞയും നിയോഗവും പ്രകാരം അവർ ആ പശുവിനെ കറക്കാൻ ക്രമപ്പെടുത്തി. അപ്പോൾ അവകാശമില്ലാതെ അന്യായമായി വന്ന എല്ലാവരും, കിടാവോടുകൂടിയ കപിലാ (താമ്രവർണ്ണ) പശുവിനെ ചുറ്റി കൂടി നിന്നു.

Verse 14

तेषां पथि क्षुधार्तानां बाल्यान्मोहाच्च भारत । क्रूरा बुद्धिस्समुत्पन्ना तां गां तै हिंसितुं तदा

ഹേ ഭാരതാ! വഴിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവർ വിശപ്പാൽ പീഡിതരും ബാല്യസഹജമായ മോഹത്തിൽ മുങ്ങിയവരുമായിരുന്നു; അപ്പോൾ ആ പശുവിനെ ഹിംസിക്കാനുള്ള ക്രൂരബുദ്ധി അവരിൽ ഉദിച്ചു.

Verse 15

तां कविसस्वसृपश्चैव याचेते नैति वै तदा । न चाशक्यास्तु ताभ्यां वा तदा वारयितुं निजाः

അപ്പോൾ കവി കൂടിയും അവളുടെ സഹോദരിയുടെ പുത്രനും അവളോട് അപേക്ഷിച്ചു; എന്നാൽ അവൾ പോയില്ല. ആ സമയത്ത് ആ രണ്ടുപേരുടെ വഴിയിലും അവളുടെ സ്വന്തം ആളുകൾക്ക് അവളെ തടയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 16

पितृवर्ती तु यस्तेषां नित्यं श्राद्धाह्निको द्विजः । स सर्वानब्रवीत्कोपात्पितृभक्तिसमन्वितः

എന്നാൽ അവരുടെ ഇടയിൽ പിതൃമാർഗ്ഗത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ള, നിത്യ ആഹ്നികവും ശ്രാദ്ധവും അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ഒരു ദ്വിജൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. പിതൃഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ അവൻ കോപത്തോടെ എല്ലാവരെയും ശാസിച്ചു.

Verse 17

यद्यशक्यं प्रकर्तव्यं पितॄनुद्दिश्य साध्यताम् । प्रकुर्वंतो हि श्राद्धं तु सर्व एव समाहिताः

പൂർണ്ണവിധി ചെയ്യാൻ പ്രയാസമായാലും, പിതൃകളെ ഉദ്ദേശിച്ച് സാധ്യമായത് നിർബന്ധമായി നിർവഹിക്കണം. ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ എല്ലാവരും ഏകാഗ്രവും ശ്രദ്ധാഭരിതവുമായ മനസ്സോടെ അതു ചെയ്യുന്നു.

Verse 18

एवमेषा च गौर्धर्मं प्राप्स्यते नात्र संशयः । पितॄनभ्यर्च्य धर्मेण नाधर्मो नो भविष्यति

ഇങ്ങനെ ഈ പശു നിശ്ചയമായും ധർമ്മം പ്രാപിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ധർമ്മപ്രകാരം പിതൃകളെ ആരാധിച്ചാൽ ഞങ്ങൾക്ക് അധർമ്മം ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 19

एवमुक्ताश्च ते सर्वे प्रोक्षयित्वा च गां तदा । पितृभ्यः कल्पयित्वा तु ह्युपायुंजत भारत

ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട അവർ എല്ലാവരും അപ്പോൾ പശുവിന് മേൽ പവിത്രജലം പ്രോക്ഷിച്ചു. പിന്നെ പിതൃകൾക്കുള്ള അർപ്പണമായി അതിനെ നിശ്ചയിച്ച്, ഹേ ഭാരതാ, അതിനെ ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 20

उपयुज्य च गां सर्वे गुरोस्तस्य न्यवेदयन् । शार्दूलेन हता धेनुर्वत्सा वै गृह्यतामिति

പശുവിന്റെ സേവനം ഉപയോഗിച്ച ശേഷം അവർ എല്ലാവരും ഗുരുവിനോട് അറിയിച്ചു—“കടുവ ധേനുവിനെ കൊന്നു; അതിനാൽ കിടാവിനെ വീട്ടിൽ എടുത്ത് പരിപാലിക്കണം.”

Verse 21

आर्तवत्स तु तं वत्सं प्रतिजग्राह वै द्विजः । मिथ्योपचारतः पापमभूत्तेषां च गोघ्नताम्

ആർത്തമായ വാത്സല്യത്തോടെ ആ ദ്വിജൻ ആ കിടാവിനെ സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ കള്ളന്യായം കൊണ്ടുള്ള ഇടപാടായതിനാൽ അവർക്കു പാപം ഉണ്ടായി; ‘ഗോഹത്യ’യുടെ കളങ്കവും പതിഞ്ഞു.

Verse 22

ततः कालेन कियता कालधर्ममुपागताः । ते सप्त भ्रातरस्तात बभूवुस्स्वायुषःक्षये

പിന്നീട് കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ കാലധർമ്മം (മരണം) പ്രാപിച്ചു. ഹേ താത, ആ ഏഴ് സഹോദരന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആയുസ്സിന്റെ ക്ഷയത്തിൽ അന്ത്യം പ്രാപിച്ചു।

Verse 23

ते वै क्रूरतया हैंस्त्र्यात्स्वानार्य्यत्वाद्गुरोस्तथा । उग्रहिंसाविहाराश्च जातास्सप्त सहोदराः

അവർ ക്രൂരതയും സ്വന്തം അനാര്യസ്വഭാവവും മൂലം ഗുരുവിനെയും വധിക്കുന്നവരായി. ഉഗ്രഹിംസാചരണത്തിൽ രമിക്കുന്ന ഏഴ് സഹോദരന്മാർ അങ്ങനെ ജനിച്ചു.

Verse 24

लुब्धकस्य सुतास्तावद्बलवंतो मनस्विनः । जाता व्याधा दशार्णेषु सप्त धर्मविचक्षणाः

ആ വേട്ടക്കാരന്റെ പുത്രന്മാർ ബലവാന്മാരും ധീരമനസ്സുള്ളവരുമായിരുന്നു. ദശാർണദേശത്ത് അവർ ധർമ്മവിചക്ഷണരായ ഏഴ് വ്യാധന്മാരായി ജനിച്ചു.

Verse 25

स्वधर्मनिरतास्सर्वे मृगा मोहविवर्जिताः । आसन्नुद्वेगसंविग्ना रम्ये कालंजरे गिरौ

രമണീയമായ കാലഞ്ജരപർവതത്തിൽ ആ മൃഗങ്ങൾ എല്ലാം സ്വധർമ്മത്തിൽ നിഷ്ഠയോടെ, മോഹരഹിതരായി ഉണ്ടായിരുന്നു. അവർ ഉത്കണ്ഠയും ഭയവും ഇല്ലാതെ ശാന്തമായി നിർവ്യാകുലമായി വസിച്ചു.

Verse 26

तमेवार्थमनुध्याय ज्ञानं मरणसंभवम् । आसन्वनचराः क्षांता निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः

ആ പരമതത്ത്വത്തെയേ ധ്യാനിച്ച്, മരണസ്മരണയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന മോക്ഷദായകജ്ഞാനം അവർ അഭ്യസിച്ചു. അവർ വനവാസികളായി, ക്ഷമാശീലരായി, ദ്വന്ദ്വാതീതരായി, നിഷ്പരിഗ്രഹികളായി ജീവിച്ചു.

Verse 27

ते सर्वे शुभकर्माणस्सद्धर्माणो वनेचराः । विधर्माचरणैर्हीना जातिस्मरणसिद्धयः

അവർ എല്ലാവരും വനവാസികൾ; ശുഭകർമ്മങ്ങളിൽ നിരതരും സദ്ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതരുമായിരുന്നു. അധർമ്മാചരണം ഇല്ലാത്തവർ ആയി, മുൻജന്മസ്മരണ എന്ന സിദ്ധി അവർ പ്രാപിച്ചിരുന്നു।

Verse 28

पूर्वजातिषु यो धर्मः श्रुतो गुरुकुलेषु वै । तथैव चास्थिता बुद्धौ संसारेऽप्य निवर्तने

മുൻജന്മങ്ങളിൽ ഗുരുകുലങ്ങളിൽ ശ്രവിച്ച ധർമ്മം അതേപടി ബുദ്ധിയിൽ സ്ഥാപിതമായി നിലകൊള്ളുന്നു; സംസാരത്തിനിടയിലും അത് പിൻമാറാതെ മാർഗ്ഗദർശിയായി പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 29

गिरिमध्ये जहुः प्राणांल्लब्धाहारास्तपस्विनः । तेषां तु पतितानां च यानि स्थानानि भारत

ഹേ ഭാരതാ, പർവ്വതമദ്ധ്യേ ആ തപസ്വികൾ ആഹാരം ലഭിച്ച ശേഷം പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിച്ചു. അവരുടെ പതിച്ച ദേഹങ്ങൾ കിടന്ന ഇടങ്ങൾ പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 30

तथैवाद्यापि दृश्यंते गिरौ कालञ्जरे नृप । कर्मणा तेन ते जाताः शुभाशुभविवर्जकाः

ഹേ നൃപാ, ഇന്നും അവർ കാലഞ്ജരഗിരിയിൽ ദൃശ്യമാകുന്നു. ആ കർമഫലത്താൽ അവർ ശുഭാശുഭ രണ്ടിലും നിന്നു വിമുക്തരായി, ദ്വന്ദ്വാതീതരായി।

Verse 31

शुभाऽशुभतरां योनिं चक्रवाकत्वमागताः । शुभे देशे शरद्वीपे सप्तैवासञ्जलौकसः

ശുഭവും അതിലധികം അശുഭവും കലർന്ന ഗതി പ്രാപിച്ച് അവർ ചക്രവാകപ്പക്ഷികളായി ജനിച്ചു. ശുഭദേശമായ ശരദ്വീപിൽ അവരിൽ ഏഴുപേർ ജലവാസികളായി.

Verse 32

त्यक्त्वा सहचरीधर्मं मुनयो धर्मधारिणः । निस्संगा निर्ममाश्शांता निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः

ലൗകികസഹചാര്യബന്ധിതമായ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച്, ധർമ്മധാരികളായ മുനിമാർ നിസ്സംഗരായി, നിർമമരായി, ശാന്തരായി, ദ്വന്ദ്വാതീതരായി, നിഷ്പരിഗ്രഹികളായി മാറി.

Verse 33

निवृत्तिनिर्वृताश्चैव शकुना नामतः स्मृताः । ते ब्रह्मचारिणस्सर्वे शकुना धर्मधारिणः

അവർ ‘ശകുനാ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—നിവൃത്തിയിലും നിർവൃതിയിലും സ്ഥാപിതർ. അവർ എല്ലാവരും ബ്രഹ്മചാരികൾ, ധർമ്മധാരികൾ, ധർമ്മത്തിൽ അചഞ്ചലമായ ശകുനകൾ.

Verse 34

जातिस्मरास्सुसंवृद्धास्सप्तैव ब्रह्मचारिणः । स्थिता एकत्र सद्धर्मा विकाररहितास्सदा

പൂർവജന്മസ്മൃതിയുള്ള, ശാസനയിൽ പക്വരായ ഏഴ് ബ്രഹ്മചാരികൾ ഒരിടത്ത് വസിച്ചു. അവർ സദാ സദ്ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതരും അന്തർവികാരരഹിതരുമായിരുന്നു.

Verse 35

विप्रयोनौ तु यन्मोहान्मिथ्यापचरितं गुरौ । तिर्य्यग्योनौ तथा जन्म श्राद्धाज्ज्ञानं च लेभिरे

ബ്രാഹ്മണവംശത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും മോഹവശാൽ ഗുരുവിനോടു മിഥ്യാചരണം ചെയ്തു. അതിനാൽ അവർ തിര്യക്-യോണിയിൽ ജനിച്ചു; എങ്കിലും ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ വീണ്ടും സമ്യക് ജ്ഞാനം ലഭിച്ചു.

Verse 36

तथा तु पितृकार्य्यार्थं कृतं श्राद्धं व्यवस्थितैः । तदा ज्ञानं च जातिं च क्रमात्प्राप्तं गुणोत्तरम्

അതുപോലെ പിതൃകാര്യാർത്ഥം നിയമസ്ഥർ വിധിപൂർവം ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു. തുടർന്ന് ക്രമമായി അവർ ഗുണോത്തര ഉന്നതിയെ—സമ്യക് ജ്ഞാനവും ഉന്നത ജന്മസ്ഥിതിയും—പ്രാപിച്ചു.

Verse 37

पूर्वजादिषु यद्ब्रह्म श्रुतं गुरुकुलेषु वै । तथैव संस्थितज्ञानं तस्माज्ज्ञानं समभ्यसेत्

പൂർവ്വജനങ്ങളിൽ നിന്നും ഗുരുകുലത്തിലും ശ്രവിച്ച ബ്രഹ്മജ്ഞാനം, അതേവിധം അഭ്യാസത്തിലൂടെ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാകുന്നു. അതിനാൽ ആ മോക്ഷദായക ജ്ഞാനം നിരന്തരം അഭ്യസിക്കണം.

Verse 38

सुमनाश्च सुवाक्छुद्धः पञ्चमश्छिद्रदर्शकः । स्वतंत्रश्च सुयज्ञश्च कुलीना नामतः स्मृताः

നാമത്താൽ ‘കുലീനർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവർ—സുമനാ, സുവാക്ശുദ്ധ, അഞ്ചാമൻ ഛിദ്രദർശക, സ്വതന്ത്ര, സുയജ്ഞൻ.

Verse 39

तेषां तत्र विहंगानां चरतां धर्मचारिणाम् । सुवृत्तमभवत्तत्र तच्छृणुष्व महामुने

അവിടെ ധർമ്മചരികളായി സഞ്ചരിച്ച ആ പക്ഷികളിൽ ശുഭവും മാതൃകാപരവുമായ ആചാരം ഉദിച്ചു. മഹാമുനേ, അത് ശ്രവിക്കൂ.

Verse 40

नीपानामीश्वरो राजा प्रभावेण समन्वितः । श्रीमानन्तःपुरवृतो वनं तत्राविवेश ह

അപ്പോൾ നീപന്മാരുടെ അധിപനായ രാജാവ്, പ്രഭാവസമ്പന്നനായി, ശ്രീമാനായി, അന്തഃപുരവൃന്ദത്തോടുകൂടെ, ആ വനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 41

स्वतंत्रश्चक्रवाकस्सस्पृहयामास तं नृपम् । दृष्ट्वा यांतं सुखोपेतं राज्यशोभासमन्वितम्

സ്വതന്ത്രമായി വിഹരിക്കുന്ന ചക്രവാകപ്പക്ഷി, സുഖസഹിതമായി രാജശോഭയാൽ അലങ്കൃതനായി മുന്നേ പോകുന്ന ആ രാജാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവനെ ആഗ്രഹിക്കുവാൻ തുടങ്ങി।

Verse 42

यद्यस्ति सुकृतं किंचित्तपो वा नियमोऽपि वा । खिन्नोहमुपवासेन तपसा निश्चलेन च

എന്നിൽ അല്പമെങ്കിലും പുണ്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ—സത്കർമ്മം കൊണ്ടോ, തപസ്സുകൊണ്ടോ, നിയമാചരണത്തിലൂടെയോ—എങ്കിലും ഉപവാസവും അചലമായ തപസ്സും എന്നെ അത്യന്തം ക്ഷീണിപ്പിച്ചു।

Verse 43

तस्य सर्वस्य पूर्णेन फलेनापि कृतेन हि । सर्वसौभाग्यपात्रश्च भवेयमहमीदृशः

അവയൊക്കെയുടെയും പൂർണ്ണഫലം പോലും സിദ്ധിച്ചാൽ, ഞാൻ ഇങ്ങനെ—സകല സൗഭാഗ്യവും സ്വീകരിക്കാൻ യോഗ്യനായ പാത്രനാകട്ടെ।

Verse 44

मार्कण्डेय उवाच । ततस्तु चक्रवाकौ द्वावासतुस्सहचारिणौ । आवां वै सचिवौ स्याव तव प्रियहितैषिणौ

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ രണ്ടു ചക്രവാക പക്ഷികൾ സഹചാരികളായി ഒരുമിച്ച് താമസിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു—‘നിനക്കു പ്രിയവും ഹിതവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന സേവകർ (സചിവർ) ഞങ്ങൾ ആകും।’

Verse 45

तथेत्युक्त्वा तु तस्यासीत्तदा योगात्मनो गतिः । एवं तौ चक्रवाकौ च स्ववाक्यं प्रत्यभाषताम्

‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞതുമാത്രത്തിൽ, ആ യോഗാത്മാവിന്റെ ഗതി അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ സംഭവിച്ചു (അവൻ യോഗസ്ഥിതിയിൽ പ്രവേശിച്ച് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു). അതുപോലെ ആ രണ്ടു ചക്രവാകങ്ങളും തങ്ങളുടെ വാക്കിനനുസരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 46

यस्मात्कर्मब्रुवाणस्वं योगधर्ममवाप्य तम् । एवं वरं प्रार्थयसे तस्माद्वाक्यं निबोध मे

നീ കർമത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചാലും, അതേ യോഗധർമ്മം നീ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഇത്തരമൊരു വരം അപേക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ വാക്ക് ഗ്രഹിക്കൂ।

Verse 47

राजा त्वं भविता तात कांपिल्ये नगरोत्तमे । एतौ ते सचिवौ स्यातां व्यभिचारप्रधर्षितौ

വത്സാ, നഗരോത്തമമായ കാംപില്യത്തിൽ നീ രാജാവാകും. ഇവർ ഇരുവരും നിന്റെ മന്ത്രിമാരാകും—സ്വന്തം വ്യഭിചാരത്താൽ അപമാനിതരായി തകർന്നവർ.

Verse 48

न तानूचुस्त्रयो राज्यं चतुरस्सहचारिणः । सप्रसादं पुनश्चक्रे तन्मध्ये सुमनाब्रवीत्

ആ മൂന്നുപേരും ആ നാലു സഹചാരികളോട് രാജ്യത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. പിന്നെ അവൻ വീണ്ടും പ്രസന്നനായി; അവരുടെ മദ്ധ്യേ സുമന പറഞ്ഞു.

Verse 49

अंतर्वो भविता शापः पुनर्योगमवाप्स्यथ । सर्वसत्त्वः सुयज्ञश्च स्वतंत्रोऽयं भविष्यति

നിങ്ങളിലേക്കുള്ള ഈ ശാപം അന്തർഭാഗത്തേക്ക് മാത്രം പരിമിതമായിരിക്കും; പിന്നെ നിങ്ങൾ വീണ്ടും യോഗം (സംയോഗം) പ്രാപിക്കും. ഇവൻ സർവ്വസദ്ഗുണസമ്പന്നൻ, സുയജ്ഞകർതാവും, തീർച്ചയായും സ്വതന്ത്രനാകും.

Verse 50

पितृप्रसादाद्युष्माभिस्संप्राप्तं सुकृतं भवेत् । गां प्रोक्षयित्वा धर्मेण पितृभ्यश्चोपकल्पिताः

പിതൃപ്രസാദത്താൽ നിങ്ങൾ നേടിയ പുണ്യം ഫലപ്രദമാകും. ധർമ്മപ്രകാരം പശുവിനെ പവിത്രജലത്തോടെ പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്കായി വിധിപൂർവ്വം സമർപ്പിക്കൂ.

Verse 51

अस्माकं ज्ञानसंयोगस्सर्वेषां योगसाधनम् । इदं च कार्यं संरब्धं श्लोकमेकमुदाहृतम्

സത്യജ്ഞാനത്തോടുള്ള ഞങ്ങളുടെ സംയോഗം തന്നെയാണ് എല്ലാവർക്കും യോഗസിദ്ധിയുടെ ഉപായം. ഈ ലക്ഷ്യം ദൃഢമായി ഏറ്റെടുത്ത് ഒരു ശ്ലോകം ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 52

पुरुषान्तरितं श्रुत्वा ततो योगमवाप्स्यथ । इत्युक्त्वा स तु मौनोभूद्विहंगस्सुमना बुधः

അന്തര്നിവാസിയായ പുരുഷൻ (അന്തരാത്മാവ്) സംബന്ധിച്ച ഉപദേശം ശ്രവിച്ചാൽ പിന്നെ നിങ്ങൾ യോഗം പ്രാപിക്കും. എന്ന് പറഞ്ഞ് ആ ജ്ഞാനി, ശാന്തചിത്തനായ വിഹംഗസമ മুনি മൗനമായി।

Verse 53

मार्कण्डेय उवाच । लोकानां स्वस्तये तात शन्तनुप्रवरात्मज । इत्युक्तं तच्चरित्रं मे किं भूयश्श्रोतुमिच्छसि

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയനേ, ശന്തനുവിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ വംശജാ! ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ഞാൻ ഇതു പറഞ്ഞു. ഈ പുണ്യചരിതം ഞാൻ വിവരിച്ചു; ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?