Garbha-sthiti, Deha-pariṇāma, and Vairāgya-upadeśa (Embryonic Condition, Bodily Transformation, and Instruction in Detachment)
ഈ അധ്യായത്തിൽ വ്യാസൻ സനത്കുമാരനോട് ജീവന്റെ ജനനത്തെക്കുറിച്ചും ഗർഭാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചും ചോദിക്കുന്നു. വൈരാഗ്യം വളർത്തുന്നതിനായി ശരീരത്തിന്റെ അശുദ്ധിയെയും ദഹനപ്രക്രിയയെയും കുറിച്ച് സനത്കുമാരൻ വിവരിക്കുന്നു, ഇത് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരെ ഭൗതികതയിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്നു.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । विधिं तात वदेदानीं जीव जन्मविधानतः । गर्भे स्थितिं च तस्यापि वैराग्यार्थं मुनीश्वर
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ താതാ, ഹേ മുനീശ്വരാ! ഇപ്പോൾ ജീവൻ ജന്മം എടുക്കുന്ന വിധി പറയുക; കൂടാതെ ഗർഭത്തിൽ പാർക്കുന്ന സമയത്തെ അവന്റെ അവസ്ഥയും വിവരിക്കുക, വൈരാഗ്യം ഉദിക്കേണ്ടതിന്।
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास समासेन शास्त्रसारमशेषतः । वदिष्यामि सुवैराग्यं मुमुक्षोर्भवबंधकृत्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വ്യാസാ, സംക്ഷേപമായിട്ടെങ്കിലും സമഗ്രമായി ശാസ്ത്രസാരം കേൾക്കുക. മുമുക്ഷുവിന്റെ ഭവബന്ധം മുറിക്കുന്ന സത്യമായ സുവൈരാഗ്യം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും।
Verse 3
पाकपात्रस्य मध्ये तु पृथगन्नं पृथग्जलम् । अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्यं तदन्नं च जलोपरि
പാചകപാത്രത്തിന്റെ നടുവിൽ അന്നവും ജലവും വേർതിരിച്ച് വയ്ക്കണം. അഗ്നിയുടെ മുകളിലായി ജലം സ്ഥാപിച്ച്, ആ ജലത്തിന്റെ മുകളിലായി ആ അന്നം വയ്ക്കണം।
Verse 4
जलस्याधस्स चाग्निर्हि स्थितोऽग्निं धमते शनैः । वायुनाधम्यमानोऽग्निरत्युष्णं कुरुते जलम्
ജലത്തിന്റെ അടിയിൽ അഗ്നി നിശ്ചയമായി നിലകൊള്ളുന്നു; അത് മന്ദമായി അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. ആ അഗ്നി വായുവാൽ കൂടുതൽ ഊതപ്പെടുമ്പോൾ ജലം അത്യന്തം ഉഷ്ണമാക്കുന്നു.
Verse 5
तदन्नमुष्णतोयेन समन्तात्पच्यते पुनः । द्विधा भवति तत्पक्वं पृथक्किट्टं पृथग्रसः
ആ ആഹാരം ഉള്ളിലെ ഉഷ്ണദ്രവങ്ങളാൽ ചുറ്റുമെല്ലാം വീണ്ടും പാകപ്പെടുന്നു. പചിച്ചതിനുശേഷം അത് രണ്ടായി വേർപെടുന്നു—ഒന്ന് കിറ്റ്ടം (മലഭാഗം), മറ്റൊന്ന് രസം (പോഷകസാരം).
Verse 6
मलैर्द्वादशभिः किट्टं भिन्नं देहाद्बहिर्भवेत् । रसस्तु देहे सरति स पुष्टस्तेन जायते
പന്ത്രണ്ടു മലതത്ത്വങ്ങളാൽ കിറ്റ്ടം (മലഭാഗം) വേർപെട്ട് ദേഹത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു. എന്നാൽ രസം ദേഹത്തിനുള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതാൽ പുഷ്ടി പ്രാപിച്ച് ശരീരവളർച്ചയും ബലവും ജനിക്കുന്നു.
Verse 7
कर्णाक्षिनासिका जिह्वा दन्ताः शिश्नो गुदं नखाः । मलाश्रयः कफः स्वेदो विण्मूत्रं द्वादश स्मृताः
ചെവി, കണ്ണ്, മൂക്ക്, നാവ്, പല്ലുകൾ, ശിശ്നം, ഗുദം, നഖങ്ങൾ; കൂടാതെ മലാശ്രയം, കഫം, സ്വേദം, വിണ്, മൂത്രം—ഇവയെ പന്ത്രണ്ടു മലസംബന്ധ ഘടകങ്ങളായി സ്മരിക്കുന്നു.
Verse 8
हृत्पद्मे प्रतिबद्धाश्च सर्वनाड्यस्समंततः । ज्ञेया रसप्रवाहिन्यस्तत्प्रकारं ब्रुवे मुने
ഹൃദയപദ്മത്തിൽ ചുറ്റുമെല്ലാം എല്ലാ നാഡികളും ബന്ധിതങ്ങളായിരിക്കുന്നു; അവ ദേഹത്തിലെ പ്രാണ-രസാദി സാരങ്ങളെ ഒഴുക്കുന്ന പ്രവാഹിനികളാണെന്ന് അറിയുക. ഹേ മുനേ, അവയുടെ ക്രമവും സ്വഭാവവും ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു.
Verse 9
तासां मुखेषु तं सूक्ष्मं प्राणस्स्थापयेत् रसम् । रसेन तेन नाडीस्ताः प्राणं पूरयते पुनः
ആ സൂക്ഷ്മ നാഡികളുടെ മുഖങ്ങളിൽ ആ സൂക്ഷ്മ പ്രാണരസം സ്ഥാപിക്കണം. ആ രസത്താൽ തന്നേ ആ നാഡികൾ വീണ്ടും പ്രാണവായുവാൽ നിറയുന്നു.
Verse 10
पुनः प्रयांति संपूर्णास्ताश्च देहं समंततः । ततस्स नाडीमध्यस्थश्शरीरेणात्मना रसः
വീണ്ടും അവ പൂർണ്ണമായാൽ, എല്ലാ ദിക്കുകളിലുമായി ശരീരമൊട്ടാകെ വ്യാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് നാഡികളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന പ്രാണരസം ആത്മസ്വരൂപമായി ദേഹമൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ച് ദേഹിയുടെ അന്തഃസാരമാകുന്നു.
Verse 11
पच्यते पच्यमानाच्च भवेत्पाकद्वयं पुनः । त्वक् तया वेष्ट्यते पूर्वं रुधिरं च प्रजायते
പരിപാകം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, ആ പരിപാകപ്രക്രിയയിൽ നിന്നുതന്നെ വീണ്ടും ദ്വിവിധ പരിണാമം ഉണ്ടാകുന്നു. ആദ്യം ത്വക്ക് രൂപപ്പെട്ടു അതിനെ പൊതിയുന്നു; പിന്നെ രക്തം ജനിക്കുന്നു.
Verse 12
रक्ताल्लोमानि मांसं च केशाः स्नायुश्च मांसतः । स्नायुतश्च तथास्थीनि नखा मज्जास्थिसंभवाः
രക്തത്തിൽ നിന്ന് രോമങ്ങളും മാംസവും ഉത്ഭവിക്കുന്നു; മാംസത്തിൽ നിന്ന് കേശവും സ്നായുവും ജനിക്കുന്നു. സ്നായുവിൽ നിന്ന് അസ്ഥികൾ, മജ്ജയും അസ്ഥിയും നിന്നു നഖങ്ങൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
Verse 13
मज्जाकारणवैकल्यं शुक्रं हि प्रसवात्मकम् । इति द्वादशधान्नस्य परिणामः प्रकीर्तिताः
മജ്ജയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരിണാമത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ശുക്രം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; അത് പ്രസവസ്വഭാവമുള്ളതാണ്. ഇങ്ങനെ അന്നത്തിന്റെ ദ്വാദശവിധ പരിണാമങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 14
शुक्रोऽन्नाज्जायते शुक्राद्दिव्यदेहस्य संभवः । ऋतुकाले यदा शुक्रं निर्दोषं योनिसंस्थितम्
ശുക്രം അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; ശുക്രത്തിൽ നിന്നാണ് ദിവ്യദേഹത്തിന്റെ സാധ്യത ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഋതുകാലത്ത് ദോഷരഹിതമായ ശുക്രം യോനിയിൽ സ്ഥാപിതമാകുമ്പോൾ.
Verse 15
तद्वा तद्वायुसंस्पृष्टं स्त्रीरक्तेनैकतां व्रजेत् । विसर्गकाले शुक्रस्य जीवः कारणसंयुतः
അല്ലെങ്കിൽ അത് (ശുക്രം) ആ വായുവിന്റെ സ്പർശത്താൽ സ്ത്രീരക്തവുമായി ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. ശുക്രവിസർഗ്ഗ സമയത്ത് കാരണങ്ങളോട് സംയുക്തനായ ജീവൻ അതിൽ പ്രവേശിച്ച് ബന്ധപ്പെടുന്നു.
Verse 17
पंचरात्रेण कलिलं बुद्बुदाकारतां व्रजेत् । बुद्बुदस्सप्तरात्रेण मांसपेशी भवेत्पुनः
അഞ്ചു രാത്രികളിൽ കലിലം ബുദ്ബുദാകാരമാകുന്നു. പിന്നെ ഏഴ് രാത്രികളിൽ ആ ബുദ്ബുദം വീണ്ടും മാംസപേശി—മാംസപിണ്ഡം—ആയിത്തീരും.
Verse 18
ग्रीवा शिरश्च स्कंधौ च पृष्ठवंशस्तथोदरम् । पाणिपादन्तथा पार्श्वे कटिर्गात्रं तथैव च
കഴുത്ത്, തല, തോളുകൾ; പൃഷ്ഠവംശം (നട്ടെല്ല്)യും ഉദരവും; കൈ‑കാൽ; പാർശ്വം, കടി, മറ്റ് അവയവങ്ങൾ—ഇങ്ങനെ തന്നെ ഗ്രഹിക്കണം।
Verse 19
द्विमासाभ्यन्तरेणैव क्रमशस्संभवेदिह । त्रिभिर्मासैः प्रजायंते सर्वे ह्यंकुरसंधयः
ഇവിടെ രണ്ട് മാസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ക്രമമായി വികാസം പ്രകടമാകുന്നു; മൂന്ന് മാസത്തിൽ ഭ്രൂണത്തിലെ മുളച്ച അവയവങ്ങളുടെ എല്ലാ സന്ധികളും ജനിക്കുന്നു।
Verse 20
मासैश्चतुर्भिरंगुल्यः प्रजायंते यथाक्रमम् । मुखं नासा च कर्णौ मासैः पंचभिरेव च
നാലാം മാസത്തിൽ ക്രമമായി വിരലുകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. അഞ്ചാം മാസത്തിൽ മുഖം, മൂക്ക്, ഇരുകാതുകളും കൂടി പ്രകടമാകുന്നു.
Verse 21
दन्तपंक्तिस्तथा गुह्यं जायंते च नखाः पुनः । कर्णयोस्तु भवेच्छिद्रं षण्मासाभ्यंतरेण तु
പിന്നീട് പല്ലുകളുടെ നിര, ഗുഹ്യേന്ദ്രിയം (ജനനേന്ദ്രിയം) കൂടാതെ വീണ്ടും നഖങ്ങളും പ്രകടമാകുന്നു; ആറുമാസത്തിനുള്ളിൽ ഇരുകാതുകളിലും ദ്വാരങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു.
Verse 22
पायुर्मेहमुपस्थं च नाभिश्चाभ्युपजायते । संधयो ये च गात्रेषु मासैर्जायंति सप्तभिः
ഗുദം, മൂത്രേന്ദ്രിയം, ഉപസ്ഥം (ജനനേന്ദ്രിയം) കൂടാതെ നാഭിയും പ്രകടമാകുന്നു; അവയവങ്ങളിലെ സന്ധികൾ ഏഴു മാസത്തിനുള്ളിൽ രൂപപ്പെടുന്നു.
Verse 23
अंगप्रत्यंगसंपूर्णः परिपक्वस्स तिष्ठति । उदरे मातुराच्छन्नो जरायौ मुनि सत्तम
ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ശിശു അങ്ങപ്രത്യങ്ങങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണനായി പരിപക്വനായി അവിടെ തന്നെ വസിക്കുന്നു; മാതാവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ജരായു-ആവരണത്തിൽ മറഞ്ഞ്.
Verse 24
मातुराहारचौर्य्येण षड्विधेन रसेन तु । नाभिनालनिबद्धेन वर्द्धते स दिनेदिने
മാതാവിന്റെ ആറുതരം രസങ്ങളുള്ള ആഹാരം (ഒരു തരത്തിൽ) മോഷ്ടിച്ചും പൊക്കിൾക്കൊടിയാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടും ഭ്രൂണം ദിവസം തോറും വളരുന്നു.
Verse 25
ततस्मृतिं लभेज्जीवस्संपूर्णेऽस्मिञ्शरीरके । सुखं दुःखं विजानाति निद्रास्वप्नं पुराकृतम्
പിന്നീട് ഈ ശരീരത്തിൽ പൂർണ്ണമായി നിലയുറപ്പിച്ച ജീവൻ സ്മൃതി വീണ്ടെടുക്കുന്നു; സുഖദുഃഖങ്ങളും നിദ്രയും സ്വപ്നവും അത് അറിയുന്നു—ഇവയെല്ലാം അതിന്റെ പൂർവ്വ കർമ്മങ്ങളാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട അനുഭവങ്ങളാണ്.
Verse 26
मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः । नानायोनिसहस्राणि मया दृष्टानि जायता
ഞാൻ മരിച്ച് വീണ്ടും ജനിച്ചു; ജനിച്ച് വീണ്ടും മരിച്ചു. ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ഞാൻ ആയിരക്കണക്കിന് വ്യത്യസ്ത യോനികളും നിലനില്പിന്റെ രൂപങ്ങളും കണ്ടിട്ടുണ്ട്।
Verse 27
अधुना जातमात्रोऽहं प्राप्तसंस्कार एव च । श्रेयोऽमुना करिष्यामि येन गर्भे न संभवः
ഇപ്പോൾ ഞാൻ പുതുതായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു; ശുദ്ധീകരണസംസ്കാരങ്ങളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ തന്നെ ഞാൻ പരമ ശ്രേയസ് നേടും; ഇനി ഗർഭപ്രവേശം (പുനർജന്മം) ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ।
Verse 28
गर्भस्थश्चिंतयत्येवमहं गर्भाद्विनिस्सृतः । अन्वेष्यामि शिवज्ञानं संसारविनिवर्तकम्
ഗർഭസ്ഥനായ সাধകൻ ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്നു—‘ഞാൻ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നാൽ, സംസാരനിവർത്തകമായ ശിവജ്ഞാനം അന്വേഷിക്കും।’
Verse 29
एवं स गर्भदुःखेन महता परिपीडितः । जीवः कर्मवशादास्ते मोक्षोपायं विचिंतयन्
ഇങ്ങനെ ഗർഭദുഃഖത്തിന്റെ മഹാപീഡയിൽ അത്യന്തം ഞെരുങ്ങിയ ജീവൻ, സ്വന്തം കർമ്മവശത്താൽ അവിടെ തന്നെ പാർത്തു, മോക്ഷോപായത്തെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 30
यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति । तथा जरायुणा देही दुःखं तिष्ठति वेष्टितः
എങ്ങനെ മഹാപർവതത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ ഞെരുങ്ങിയ ഒരാൾ ദുഃഖത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതുപോലെ ജരായുവാൽ പൊതിഞ്ഞ ദേഹി ജീവൻ ദുഃഖത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു।
Verse 31
संवृतः प्रविशेद्योनिं कर्मभिस्स्वैर्नियोजितः । तच्छुक्ररक्तमेकस्थमेकाहात्कलिलं भवेत्
സ്വകർമ്മങ്ങളാൽ നിയുക്തനായി, സൂക്ഷ്മാവരണങ്ങളാൽ സംവൃതനായ ജീവൻ യോനിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ ശുക്രവും രക്തവും ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ചുകൂടി, ഒരു ദിവസത്തിനകം ‘കലില’ എന്ന ഭ്രൂണപിണ്ഡമായി മാറുന്നു।
Verse 32
लोहकुंभे यथा न्यस्तः पच्यते कश्चिदग्निना । गर्भकुंभे तथा क्षिप्तः पच्यते जठराग्निना
ഇരുമ്പുകുംഭത്തിൽ വെച്ച വസ്തു ബാഹ്യാഗ്നിയാൽ എങ്ങനെ പാകമാകുന്നുവോ, അതുപോലെ ഗർഭകുംഭത്തിൽ നിക്ഷിപ്തനായ ജീവൻ ജഠരാഗ്നിയാൽ ‘പാകപ്പെട്ടു’—പരിപക്വനായി രൂപം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 33
सूचीभिरग्निवर्णाभिनिर्भिन्नस्य निरंतरम् । यद्दुःखं जायते तस्य तत्र संस्थस्य चाधिकम्
അഗ്നിവർണ്ണമായ സൂചികളാൽ നിരന്തരം കുത്തിപ്പൊളിക്കപ്പെടുന്നവന് ഉണ്ടാകുന്ന വേദനയെക്കാൾ, അതേ അവസ്ഥയിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളേണ്ടവന്റെ ദുഃഖം കൂടുതൽ അതിക്രമിക്കുന്നു।
Verse 34
गर्भावासात्परं दुःखं कष्टं नैवास्ति कुत्रचित् । देहिनां दुःखबहुलं सुघोरमतिसंकटम्
ഗർഭവാസത്തിന്റെ ദുഃഖത്തെക്കാൾ വലിയ കഷ്ടം എവിടെയും ഇല്ല. ദേഹികൾക്കു ആ അവസ്ഥ ദുഃഖസമൃദ്ധവും അതിഭീകരവും അത്യന്തം ചുരുങ്ങിയതുമാണ്।
Verse 35
इत्येतत्सुमहद्दुःखं पापिनां परिकीर्तितम् । केवलं धर्मबुदीनां सप्तमासैर्भवस्सदा
ഇങ്ങനെ പാപികളുടെ അതിമഹത്തായ ദുഃഖം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ധർമ്മത്തിൽ മാത്രം സ്ഥാപിതമായ ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് ഭവബന്ധം എപ്പോഴും ഏഴ് മാസത്തോളം മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ; അതിലധികമല്ല।
Verse 36
गर्भात्सुदुर्लभं दुःखं योनियंत्रनिपीडनात् । भवेत्पापात्मनां व्यास न हि धर्मयुतात्मनाम्
ഹേ വ്യാസാ! ഗർഭത്തിൽ യോനി‑യന്ത്രത്തിന്റെ ഞെരുക്കം മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന അത്യന്തം ദുര്ബഹമായ ദുഃഖം പാപസ്വഭാവമുള്ളവർക്കാണ്; ധർമ്മയുതാത്മാക്കൾക്ക് അല്ല।
Verse 37
इक्षुवत्पीड्यमानस्य यंत्रेणैव समंततः । शिरसा ताड्यमानस्य पाप मुद्गरकेण च
അവൻ കരിമ്പ് പിഴിയുന്ന യന്ത്രത്തിൽപോലെ എല്ലാടവും ചതഞ്ഞുപോകുന്നു; പാപത്തിന്റെ മുദ്ഗരത്തോടെ അവന്റെ തല വീണ്ടും വീണ്ടും അടിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 38
यंत्रेण पीडिता यद्वन्निस्सारा स्स्युस्तिलाः क्षणात् । तथा शरीरं निस्सारं योनियंत्रनिपीडनात्
യന്ത്രത്തിൽ ഞെരുക്കപ്പെട്ട എള്ള് ക്ഷണത്തിൽ സാരരഹിതമാകുന്നതുപോലെ, യോനി‑യന്ത്രത്തിന്റെ നിപീഡനത്താൽ ഈ ശരീരവും സാരരഹിതമാകുന്നു।
Verse 39
अस्थिपादतुलास्तंभं स्नायुबन्धेन यंत्रितम् । रक्तमांसमृदालिप्तं विण्मूत्रद्रव्यभाजनम्
ഈ ദേഹം അസ്ഥികളുടെ ഘടകം—പാദം, തൂൺ, സ്തംഭംപോലെ—സ്നായുബന്ധനത്തിന്റെ കയറുകളാൽ ബന്ധിതം; രക്ത‑മാംസ മണ്ണാൽ ലിപ്തം, മല‑മൂത്രദ്രവ്യങ്ങളുടെ പാത്രം മാത്രമത്രേ।
Verse 40
केशरोमनखच्छन्नं रोगायतनमातुरम् । वदनैकमहाद्वारं गवाक्षाष्टकभूषितम्
കേശം, രോമം, നഖം എന്നിവകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട ഈ ദേഹം രോഗങ്ങളുടെ ആലയം, സദാ വ്യാകുലം; ഇതിന് ഒരു മഹാദ്വാരം വായ്, എട്ട് ഗവാക്ഷങ്ങൾ (ഇന്ദ്രിയരന്ധ്രങ്ങൾ) അലങ്കാരമായി നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 41
ओष्ठद्वयकपाटं च तथा जिह्वार्गलान्वितम् । भोगतृष्णातुरं मूढं रागद्वेषवशानुगम्
രണ്ടു അധരങ്ങൾ വാതിൽപ്പാളികളായി, നാവ് കതകുപൂട്ടായി; മോഹഗ്രസ്തനായ ദേഹധാരി ജീവൻ ഭോഗതൃഷ്ണയിൽ പീഡിതനായി രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ വശത്തിൽ ഒഴുകുന്നു.
Verse 42
संवर्तितांगप्रत्यंगं जरायुपरिवेष्टितम् । संकटेनाविविक्तेन योनिमार्गेण निर्गतम्
അംഗോപാംഗങ്ങൾ ചുരുങ്ങി, ഗർഭഝില്ല (ജരായു) കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ്, ഇടുങ്ങിയ അശുദ്ധ യോനിമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ അവൻ പുറത്തേക്ക് വരുന്നു.
Verse 43
विण्मूत्ररक्तसिक्तांगं विकोशिकसमुद्भवम् । अस्थिपञ्जरविख्यातमस्मिञ्ज्ञेयं कलेवरम्
ഈ ശരീരം മലമൂത്രരക്തം കൊണ്ട് നനഞ്ഞ അവയവങ്ങളുള്ളത്; അശുദ്ധ ദ്രവങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ചത്; അസ്ഥികളുടെ കൂട്ടെന്നു പ്രസിദ്ധമായത്—ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഈ കലെവരം അറിയേണ്ടത്.
Verse 44
शतत्रयं षष्ट्यधिकं पंचपेशीशतानि च । सार्द्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः
ഇതിൽ മൂന്നു നൂറ്റി അറുപത് (അസ്ഥികൾ)യും അഞ്ചു നൂറ്റി പേശികളും ഉണ്ട്; കൂടാതെ സാഡെ മൂന്നു കോടി രോമങ്ങളാൽ ഇത് എല്ലാടവും മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 45
शरीरं स्थूलसूक्ष्माभिर्दृश्याऽदृश्या हि तास्स्मृताः । एतावतीभिर्नाडीभिः कोटिभिस्तत्समंततः
ശരീരം സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവും, ദൃശ്യവും അദൃശ്യവും ആയ നാഡികളാൽ വ്യാപിച്ചതായി സ്മൃതികൾ പറയുന്നു; കോടി എണ്ണത്തിലുള്ള ആ നാഡികൾ ഇതിനെ എല്ലാടവും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
Verse 46
अस्वेदमधुभिर्याभिरंतस्थः स्रवते बहिः । द्वात्रिंशद्दशनाः प्रोक्ता विंशतिश्च नखाः स्मृताः
അന്തരസ്ഥമായ രസം സ്വേദവും മധുസദൃശ സ്രാവങ്ങളും കൂടെ പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്ന നാളികൾ/രന്ധ്രങ്ങൾ വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദന്തങ്ങൾ മുപ്പത്തിരണ്ട് എന്നും നഖങ്ങൾ ഇരുപത് എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 47
पित्तस्य कुडवं ज्ञेयं कफस्याथाढकं स्मृतम् । वसायाश्च पलं विंशत्तदर्धं कपिलस्य च
പിത്തത്തിന്റെ അളവ് കുടവം എന്നു അറിയണം; കഫത്തിന്റെ അളവ് ആഢകം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. വസാ (കൊഴുപ്പ്) ഇരുപത് പലം; അതിന്റെ പകുതി കപില (താമ്രവർണ്ണ)ത്തിനുള്ള അളവാണ്.
Verse 48
पंचार्द्धं तु तुला ज्ञेया पलानि दश मेदसः । पलत्रयं महारक्तं मज्जायाश्च चतुर्गुणम्
തുലാ എന്ന അളവ് അഞ്ചു അർദ്ധമാണെന്ന് അറിയുക; മേദസ് പത്ത് പലം. മഹാരക്തം മൂന്ന് പലം; മജ്ജ അതിന്റെ നാലിരട്ടി.
Verse 49
शुक्रोर्द्धं कुडवं ज्ञेयं तद्बीजं देहिनां बलम् । मांसस्य चैकपिंडेन पलसाहस्रमुच्यते
ശുക്രത്തിന് അർദ്ധ കുഡവമാണ് അളവെന്ന് അറിയുക; അതേ ദേഹികളുടെ ബീജവും ബലവും. മാംസത്തിന്റെ ഒരു പിണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ആയിരം പലം (ഭാരം) ഉണ്ടാകുമെന്ന് പറയുന്നു.
Verse 50
रक्तं पलशतं ज्ञेयं विण्मूत्रं यत्प्रमाणत । अंजलयश्च चत्वारश्चत्वारो मुनिसत्तम
മുനിശ്രേഷ്ഠാ, രക്തത്തിന്റെ അളവ് നൂറ് പലം എന്നു അറിയുക; വിണ്-മൂത്രങ്ങളുടെ മാനപ്രമാണം നാലു അഞ്ജലി (കൈ നിറ) എന്നു പറയുന്നു.
Verse 51
इति देहगृहं ह्येतन्नित्यस्यानित्यमात्मनः । अविशुद्धं विशुद्धस्य कर्मबंधाद्विनिर्मितम्
ഇങ്ങനെ ഈ ‘ദേഹഗൃഹം’ നിത്യമായ ആത്മാവിനുള്ളതെങ്കിലും, അത് സ്വയം അനിത്യം. ആത്മാവ് സ്വഭാവത്തിൽ ശുദ്ധമായിട്ടും, കർമബന്ധത്തിൽ നിന്നു നിർമ്മിതമായതിനാൽ ഈ ദേഹം അശുദ്ധമാണ്.
Frequently Asked Questions
The chapter argues for detachment by demonstrating the constructed nature of embodiment: birth and bodily continuity are explained as processes of transformation (food/water → rasa and kiṭṭa) governed by heat and circulation, thereby weakening identification with the body and strengthening mumukṣutva.
Rasa/kiṭṭa functions as a symbolic and analytic device to show that the body is sustained by impermanent transformations and impurities, while the nāḍī/prāṇa schema maps the subtle infrastructure that animates the body—together serving as a contemplative framework for dispassion and self-inquiry rather than sensual self-investment.
No distinct iconographic manifestation is foregrounded in the sampled material; the chapter is primarily instructional and anthropological, using embodied analysis to support Śaiva soteriology (movement toward liberation) rather than narrating a particular Śiva/Umā līlā or form.