Lokapramāṇa–Grahamaṇḍala–Dhruvaloka-vyavasthā (Cosmic Measures and the Arrangement of the Heavenly Spheres)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । रविचन्द्रमसोर्यावन्मयूखा भासयंति हि । तावत्प्रमाणा पृथिवी भूलोकस्स तु गीयते

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുടെ കിരണങ്ങൾ എത്ര ദൂരത്തോളം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നുവോ, അത്രത്തോളമാണ് ഭൂമിയുടെ പരിധി; ആ പ്രദേശം ‘ഭൂലോകം’ എന്നു പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 2

भूमेर्योजनलक्षे तु संस्थितं रविमण्डलम् । योजनानां सहस्राणि सदैव परिसंख्यया

ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഒരു ലക്ഷം യോജന ദൂരത്ത് സൂര്യമണ്ഡലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ വ്യാപ്തി എപ്പോഴും ആയിരക്കണക്കിന് യോജനകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 3

शशिनस्तु प्रमाणाय जगतः परिचक्षते । रवेरूर्ध्वं शशी तस्थौ लक्षयोजनसंख्यया

അവർ ചന്ദ്രനെ ലോകക്രമം അളക്കുന്ന മാനദണ്ഡമായി പറയുന്നു; സൂര്യന്റെ മുകളിൽ ചന്ദ്രൻ ഒരു ലക്ഷം യോജന അകലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നും പറയുന്നു।

Verse 4

ग्रहाणां मण्डलं कृत्स्नं शशेरुपरि संस्थितम् । सनक्षत्रं सहस्राणि दशैव परितोपरि

ചന്ദ്രന്റെ മുകളിലായി സമസ്ത ഗ്രഹമണ്ഡലവും സ്ഥാപിതമാണ്; അതിനുമേൽ ചുറ്റുമെങ്ങും ദശസഹസ്ര നക്ഷത്രസമൂഹം വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 5

बुधस्तस्मादथो काव्यस्तस्माद्भौमस्य मण्डलम् । बृहस्पतिस्तदूर्ध्वं तु तस्योपरि शनैश्चरः

ബുധന്റെ മുകളിലായി ശുക്രൻ; ശുക്രന്റെ മുകളിലായി ഭൗമൻ (ചൊവ്വ) എന്ന ഗ്രഹമണ്ഡലം. അതിനുമേൽ ബൃഹസ്പതി, ബൃഹസ്പതിയുടെ മുകളിലായി ശനൈശ്ചരൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 6

सप्तर्षिमण्डलं तस्माल्लक्षेणैकेन संस्थितम् । ऋषिभ्य तु सहस्राणां शतादूर्ध्वं ध्रुवः स्थितः

ആ പ്രദേശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ലക്ഷം യോജന ദൂരത്ത് സപ്തർഷിമണ്ഡലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ ഋഷിമാരിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ലക്ഷം യോജന മുകളിലായി ധ്രുവൻ ജഗദ്ധുരിപോലെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 7

मेढीभूतस्स यस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः । भूर्भुवःस्वरिति ज्ञेयं भुव ऊर्ध्वं ध्रुवादवाक्

ആ ജ്യോതിശ്ചക്രത്തിന്റെ മേഢിയായി (അക്ഷസ്തംഭമായി) രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുതന്നെ അതിന്റെ സ്ഥിരധ്രുവം. ഇതിനെ ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ എന്ന ത്രിലോകമായി അറിയണം; ഭുവർലോകം ധ്രുവത്തിന്റെ താഴെയും മുകളിലും വിന്യസിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 8

एकयोजनकोटिस्तु यत्र ते कल्पवासिनः । ध्रुवादूर्ध्वं महर्लोकस्सप्तैते ब्रह्मणस्सुताः

ഒരു കോടി യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള അവിടത്ത് കല്പകാലം മുഴുവൻ വസിക്കുന്ന ജീവികൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ധ്രുവന്റെ മുകളിലായി മഹർലോകം; അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഏഴ് പുത്രന്മാർ വസിക്കുന്നു.

Verse 9

सनकश्च सनन्दश्च तृतीयश्च सनातनः । कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पंचशिखस्तथा

സനകൻ, സനന്ദനൻ, മൂന്നാമനായ സനത്കുമാരൻ, സനാതനൻ; കപിലനും ആസുരിയും; കൂടാതെ വോഢുവും പഞ്ചശിഖനും—ഇവർ എല്ലാവരും ഈ ഉപദേശത്തിൽ സ്മരണീയരായ പൂജ്യ ഋഷിമാരാണ്.

Verse 10

उपरिष्टात्ततश्शुक्रो द्विलक्षाभ्यंतरे स्थितः । द्विलक्षयोजनं तस्मादधः सोमसुतः स्मृतः

അതിന്റെ മുകളിലായി രണ്ട് ലക്ഷം യോജനയുടെ പരിധിക്കുള്ളിൽ ശുക്രൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിൽ നിന്ന് രണ്ട് ലക്ഷം യോജന താഴെ സോമപുത്രൻ ബുധൻ എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 11

द्विलक्षयोजनं तस्मादूर्ध्वं भौमस्स्थितो मुने । द्विलक्षयोजनं तस्मादूर्ध्वं जीवः स्थितो गुरु

ഹേ മുനേ, അതിൽ നിന്ന് രണ്ട് ലക്ഷം യോജന മുകളിലേക്ക് ഭൗമൻ (മംഗളം) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിൽ നിന്ന് രണ്ട് ലക്ഷം യോജന മുകളിലേക്ക് ഗുരു ജീവൻ (ബൃഹസ്പതി) വസിക്കുന്നു.

Verse 12

द्विलक्षयोजनं जीवादूर्ध्वं सौरिर्व्यवस्थितः । एते सप्तग्रहाः प्रोक्तास्स्वस्वराशिव्यवस्थिता

ജീവൻ (ബൃഹസ്പതി) മുതൽ രണ്ട് ലക്ഷം യോജന മുകളിലേക്ക് സൗരി (ശനി) സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവരാണ് ഏഴ് ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നു പ്രസ്താവിതം; ഓരോരുത്തനും താന്താന്റെ രാശിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 13

रुद्रलक्षैर्योजनतस्सप्तोर्ध्वमृषयः स्थिताः । विश्वलक्षैर्योजनतो ध्रुवस्थितिरुदाहृता

രുദ്രലക്ഷം (ഒരു ലക്ഷം) യോജന ഉയരത്തിൽ മുകളിലായി സപ്തഋഷികൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. വിശ്വലക്ഷം (പത്ത് ലക്ഷം) യോജന ഉയരത്തിൽ ധ്രുവന്റെ സ്ഥാനം എന്നു പ്രഖ്യാപിതം.

Verse 14

चतुर्गुणोत्तरे चार्द्धे जनलोकात्तपः स्मृतम् । वैराजा यत्र देवा वै स्थिता दाहविवर्जिताः

ജനലോകത്തേക്കാൾ നാലിരട്ടി ഉയർന്ന മേലാർദ്ധത്തിൽ തപോലോകം എന്നു പറയുന്നു. അവിടെ വൈരാജന്മാരായ ദേവന്മാർ ദാഹ-താപക്ലേശമില്ലാതെ സ്ഥിരമായി വസിക്കുന്നു।

Verse 15

षड्गुणेन तपोलोकात्सत्यलोको व्यवस्थितः । ब्रह्मलोकः स विज्ञेयो वसंत्यमलचेतसः

തപോലോകത്തേക്കാൾ ആറിരട്ടി ശ്രേഷ്ഠമായി സത്യലോകം സ്ഥാപിതമാണ്. അതേ ബ്രഹ്മലോകം എന്നു അറിയണം; അവിടെ അമലചിത്തർ വസിക്കുന്നു।

Verse 16

सत्यधर्मरताश्चैव ज्ञानिनो ब्रह्मचारिणः । यद्गामिनोऽथ भूलोकान्निवसंति हि मानवाः

ഭൂലോകത്തിൽ സത്യധർമ്മത്തിൽ രമിക്കുന്ന മനുഷ്യർ വസിക്കുന്നു—ജ്ഞാനികൾ, ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ സ്ഥിരരായവർ—അവരുടെ ജീവിതഗതി ആ (ഉന്നത) മാർഗ്ഗലക്ഷ്യത്തോടു ചേർന്നതാണ്।

Verse 17

भुवर्लोके तु संसिद्धा मुनयो देवरूपिणः । स्वर्गलोके सुरादित्या मरुतो वसवोऽश्विनौ

ഭുവർലോകത്തിൽ ദേവരൂപികളായ സംസിദ്ധ മുനിമാർ വസിക്കുന്നു. സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ദേവഗണം—ആദിത്യർ, മരുതർ, വസുക്കൾ, അശ്വിനീദ്വയം—വസിക്കുന്നു।

Verse 18

विश्वेदेवास्तथा रुद्रास्साध्या नागाः खगादयः । नवग्रहास्ततस्तत्र ऋषयो वीतकल्मषाः

അവിടെ വിശ്വേദേവന്മാരും, രുദ്രന്മാരും, സാധ്യന്മാരും, നാഗന്മാരും, ഖഗാദികളും സന്നിഹിതരായിരുന്നു. അവിടെ നവഗ്രഹങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; കല്മഷരഹിതരായ ഋഷിമാരും സമവേതരായി നിന്നിരുന്നു।

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां लोकवर्णनंनामैकोनविंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ പഞ്ചമ ഭാഗമായ ഉമാസംഹിതയിൽ “ലോകവർണന” എന്ന പേരിലുള്ള പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 20

दधिवृक्षफलं यद्वद्वृत्तिश्चोर्ध्वमधस्तथा । एतदंडकटाहेन सर्वतो वै समावृतम्

ദധിവൃക്ഷഫലം പോലെ വൃത്താകാരമായി, അതിന്റെ വളവ് മുകളിലും താഴെയും വ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ (ലോകവ്യവസ്ഥ) ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ കടായസദൃശമായ പുറംചട്ടകൊണ്ട് എല്ലാടവും പൂർണ്ണമായി പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 21

दशगुणेन पयसा सर्वतस्तत्समावृतम् । वह्निना वायुना चापि नभसा तमसा तथा

ആ (ബ്രഹ്മാണ്ഡവ്യാപ്തി) പത്തിരട്ടിയായി വർധിച്ച ജലത്താൽ എല്ലാടവും പൊതിഞ്ഞിരുന്നു; അതുപോലെ അഗ്നി, വായു, ആകാശം, തമസ് (അന്ധകാരം) എന്നിവകൊണ്ടും മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 22

भूतादिनापि महता दिग्गुणोत्तरवेष्टितः । महांतं च समावृत्य प्रधानं पुरुषः स्थितः

ഭൂതാദിയായി ആരംഭിക്കുന്ന മഹത്തത്ത്വത്താലും ദിക്കുകളുടെ ഗുണങ്ങളുടെ ഉന്നതാവരണത്താലും പൊതിഞ്ഞ്, മഹത്തിനെപ്പോലും മൂടിക്കൊണ്ട്, പുരുഷൻ പ്രധാനം (ആദിപ്രകൃതി) മേൽ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 23

अनंतस्य न तस्यास्ति संख्यापि परमात्मनः । तेनानंत इति ख्यातः प्रमाणं नास्ति वै यतः

ആ പരമാത്മാവിന് സംഖ്യയുമില്ല, പരിമാണവുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം ‘അനന്തൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; കാരണം അവനെ അളക്കാൻ യാതൊരു പ്രമാണവും ഇല്ല।

Verse 24

हेतुभूतस्समस्तस्य प्रकृतिस्सा परा मुने । अंडानां तु सहस्राणां सहस्राण्ययुतानि च

ഹേ മുനേ, ആ പരാപ്രകൃതി സമസ്തത്തിന്റെയും കാരണഭൂതയാണ്. അവളിൽ നിന്നാണ് അനന്തമായ അണ്ഡങ്ങൾ (ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ) ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്—ആയിരങ്ങൾക്കുമേൽ ആയിരങ്ങൾ, പത്തായിരങ്ങളും കൂടി।

Verse 25

ईदृशानां प्रभूतानि तस्मादव्यक्तजन्मनः । दारुण्यग्निस्तिले तैलं पयस्सु च यथा घृतम्

അവ്യക്തജന്മനായ ആ പരമതത്ത്വത്തിൽ നിന്നു അനവധി പ്രകടരൂപങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—മരത്തിൽ അഗ്നി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, എള്ളിൽ എണ്ണയും പാലിൽ നെയ്യും ഉള്ളതുപോലെ।

Verse 26

तथासौ परमात्मा वै सर्वं व्याप्यात्मवेदनः । आदिबीजात्प्रसुवते ततस्तेभ्यः परेण्डजाः

ഇങ്ങനെ ആ പരമാത്മാവ്—സ്വയംപ്രകാശമായ ചൈതന്യസ്വരൂപൻ—സകലത്തെയും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു। ആദിബീജത്തിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിയെ പ്രസവിപ്പിക്കുന്നു; പിന്നെ അവയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന അണ്ഡജ ജീവികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 27

तेभ्यः पुत्रास्तथान्येषां बीजान्यन्यानि वै ततः । महदादयो विशेषांतास्तद्भवंति सुरादयः

അവരിൽ നിന്ന് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; പിന്നെ മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ ബീജ-തത്ത്വങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു. ആ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നുതന്നെ മഹത് മുതലായവ മുതൽ വിശേഷാന്തം വരെ വികാരങ്ങളും, ദേവഗണാദി ജീവികളും പ്രകടമാകുന്നു।

Verse 28

बीजाद्वृक्षप्ररोहेण यथा नापचयस्तरोः । सूर्य्यकांतमणेः सूर्य्याद्यद्वद्वह्निः प्रजायते

ബീജത്തിൽ നിന്ന് മുള പൊട്ടിയാലും വൃക്ഷത്തിന് ക്ഷയം വരാത്തതുപോലെ, സൂര്യകാന്തമണിയിൽ നിന്ന് സൂര്യകിരണങ്ങളാൽ അഗ്നി ജനിക്കുന്നതുപോലെ; പരമേശ്വരനിൽ നിന്ന് പ്രാപ്തമായ പ്രകടനം ഭഗവാൻ ശിവനെ യാതൊന്നിലും കുറയ്ക്കുന്നില്ല।

Verse 29

तद्वत्संजायते सृष्टिः शिवस्तत्रः न कामयेत् । शिवशक्तिसमायोगे देवाद्याः प्रभवंति हि

അങ്ങനെ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; ശിവൻ തനിച്ചായി അതിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ശിവ-ശക്തികളുടെ സമയോഗത്തിലൂടെയാണ് ദേവാദികളും സർവ്വ ജീവികളും സത്യമായി ജനിക്കുന്നത്.

Verse 30

तथा स्वकर्मणैकेन प्ररोहमुपयांति वै । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्राश्च स शिवः परिगीयते

അതുപോലെ, അവന്റെ ഏക സ്വകർമ്മം കൊണ്ടുതന്നെ അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കര്‍ത്തവ്യങ്ങളിലേക്കു ഉയർന്നു പ്രവേശിക്കുന്നു—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, രുദ്രന്മാർ; അവനെയാണ് ആ ശിവനെന്ന് പാടിപ്പുകഴ്ത്തുന്നത്.

Verse 31

तस्मादुद्धरते सर्वं यस्मिंश्च लयमेष्यति । कर्ता क्रियाणां सर्वासां स शिवः परिगीयते

അതുകൊണ്ട്, അവനിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അവനിലേക്കാണ് ഒടുവിൽ ലയിക്കുന്നത്. സർവ്വ ക്രിയകളുടെയും കര്‍ത്താവായി അവൻ ശിവനെന്ന് പരിഗീതനാകുന്നു.

Verse 32

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ छिंधि मे संशयं महत् । सन्ति लोका हि ब्रह्मांडादुपरिष्टान्न वा मुने

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സനത്കുമാരാ, ഹേ സർവ്വജ്ഞാ! എന്റെ മഹാസംശയം ഛേദിക്കണമേ. ഹേ മുനേ, ബ്രഹ്മാണ്ഡമെന്ന അണ്ഡത്തിന്റെ മീതെ ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടോ, ഇല്ലയോ?

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । ब्रह्मांडादुपरिष्टाच्च संति लोका मुनीश्वर । ताञ्छृणु त्वं विशेषेण वच्मि तेऽहं समागतः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനീശ്വരാ, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ മീതെയും ലോകങ്ങൾ നിശ്ചയമായും ഉണ്ട്. അവയെ പ്രത്യേകമായി കേൾക്കുക; നിന്നോട് പറയാനായിട്ടാണ് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത്.

Verse 34

विधिलोकात्परो लोको वैकुंठ इति विश्रुतः । विराजते महादीप्त्या यत्र विष्णुः प्रतिष्ठितः

വിധിലോകം (ബ്രഹ്മലോകം) കടന്നപ്പുറം ‘വൈകുണ്ഠം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ലോകമുണ്ട്. അത് മഹാദീപ്തിയാൽ ദീപ്തമാണ്; അവിടെ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പ്രതിഷ്ഠിതനാണ്.

Verse 35

तस्योपरिष्टात्कौमारो लोको हि परमाद्भुतः । सेनानीः शंभुतनयो राजते यत्र सुप्रभः

അതിന്റെ മീതെ കൗമാരലോകം—പരമ അത്ഭുതം. അവിടെ ദേവസേനയുടെ സേനാനി, ശംഭുവിന്റെ പുത്രൻ സ്കന്ദൻ, അത്യന്തം പ്രഭയോടെ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 36

ततः परमुमालोको महादिव्यो विरा जते । यत्र शक्तिर्विभात्येका त्रिदेवजननी शिवा

അതിനുശേഷം പരമ ഉമാലോകം മഹാദിവ്യമായി ദീപ്തമാകുന്നു. അവിടെ ഏകശക്തി മാത്രമേ പ്രകാശിക്കൂ—ത്രിദേവജനനി, മംഗളമയി ശിവാ.

Verse 37

परात्परा हि प्रकृती रजस्सत्त्वतमोमयी । निर्गुणा च स्वयं देवी निर्विकारा शिवात्मिका

പ്രകൃതി പരാത്പരമാണ്; രജസ്-സത്ത്വ-തമോമയി. എങ്കിലും ആ ദേവി സ്വസ്വരൂപത്തിൽ നിർഗുണ, നിർവികാര, ശിവാത്മികയാണ്.

Verse 38

तस्योपरिष्टाद्विज्ञेयश्शिवलोकस्सनातनः । अविनाशी महादिव्यो महाशोभान्वितस्सदा

അതിന്റെ മുകളിലായി സനാതനമായ ശിവലോകം അറിയേണ്ടതാണ്; അത് അവിനാശി, മഹാദിവ്യ, എന്നും മഹാശോഭയാൽ സമന്വിതം.

Verse 39

विराजते परं ब्रह्म यत्र शंभुर्महेश्वरः । त्रिदेवजनकस्वामी सर्वेषां त्रिगुणात्परः

എവിടെ പരബ്രഹ്മം ദീപ്തമായി വിരാജിക്കുന്നുവോ—അവിടെയാണ് ശംഭു മഹേശ്വരൻ. അവൻ ത്രിദേവങ്ങളുടെ ജനക-സ്വാമി; സർവ്വർക്കും ത്രിഗുണാതീതൻ।

Verse 40

तत ऊर्ध्वं न लोकाश्च गोलोकस्तत्समीपतः । गोमातरस्सुशीलाख्यास्तत्र संति शिवप्रिया

അതിന് മുകളിലേക്ക് ഇനി ലോകങ്ങളില്ല; അതിന്റെ സമീപത്താണ് ഗോളോകം. അവിടെ ‘സുശീലാ’ എന്ന പേരിലുള്ള ഗോമാതാക്കൾ വസിക്കുന്നു; അവർ ശിവപ്രിയർ।

Verse 41

तत्पालः कृष्णनामा हि राजते शंकराज्ञया । प्रतिष्ठितश्शिवेनैव शक्त्या स्वच्छन्दचारिणा

അതിന്റെ രക്ഷകൻ ‘കൃഷ്ണ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ; ശങ്കരന്റെ ആജ്ഞയാൽ അവൻ ദീപ്തനാകുന്നു. ശിവൻ തന്നെയാണ് തന്റെ സ്വച്ഛന്ദചരിണീ ശക്തിയാൽ അവനെ സ്ഥാപിച്ചത്।

Verse 42

शिवलोकोऽद्भुतो व्यास निराधारो मनोहरः । अतिनिर्वचनीयश्च नानावस्तुविराजितः

ഹേ വ്യാസാ! ശിവലോകം അത്ഭുതമാണ്—സ്വയംസിദ്ധം, നിരാധാരം, പരമ മനോഹരം. വാക്കുകളാൽ പൂർണ്ണമായി വിവരണാതീതം; നാനാ ദിവ്യതത്ത്വങ്ങളാൽ വിരാജിതം.

Verse 43

शिवस्तु तदधिष्ठाता सर्वदेवशिरोमणिः । विष्णुब्रह्महरैस्सेव्यः परमात्मा निरञ्जनः

ആ പരമതത്ത്വത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതാവ് ശിവൻ തന്നേ—സകല ദേവന്മാരുടെയും ശിരോമണി. വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാദികളും ആരാധിക്കുന്നവൻ; അവൻ നിർമല പരമാത്മാവ്.

Verse 44

इति ते कथिता तात सर्वब्रह्मांडसंस्थितिः । तदूर्ध्वं लोकसंस्थानं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ഹേ താതാ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിനക്കു സകല ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെയും സമ്പൂർണ്ണ ക്രമം പറഞ്ഞു. ഇനി അതിന് മുകളിലുള്ള ലോകങ്ങളുടെ സ്ഥിതി സംബന്ധിച്ച്—മറ്റെന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?