Adhyaya 16
Uma SamhitaAdhyaya 1640 Verses

नरकनामनिर्णयः (Catalogue of Narakas and Karmic Causes)

അധ്യായം 16-ൽ സംവാദരൂപത്തിൽ സനത്കുമാരൻ വ്യാസനോട്, മുമ്പ് വിവരിച്ച ലോകങ്ങളുടെ ‘മുകളിൽ’ അനേകം നരകലോകങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പ്രസ്താവിച്ച്, റൗരവം, താമിസ്രം പോലുള്ള അന്ധകാര നരകങ്ങൾ, വൈതരണി, അസിപത്രവനം മുതലായവയുടെ പേരുകൾ ക്രമമായി പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. തുടർന്ന് വിവരണം ഭൂപടത്തിൽ നിന്ന് കാരണനിർണ്ണയത്തിലേക്ക് മാറി—ശിക്ഷ ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടാനിഷ്ട കോപമല്ല; പാപത്തിന്റെ വിപാകമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. കള്ളസാക്ഷ്യം, പതിവായ അസത്യം, കൊല-മോഷണം പോലുള്ള ഗുരുതര കുറ്റങ്ങൾ, കുറ്റവാളികളോടുള്ള കൂട്ടുകെട്ട്/സംഗം, ചൂഷണപരമോ അശുദ്ധമോ ആയ ഉപജീവനം എന്നിവയ്ക്ക് അനുസരിച്ച് പ്രത്യേക നരകഫലങ്ങൾ പറയുന്നു. നരകജ്ഞാനം വൈരാഗ്യം, സത്യനിഷ്ഠ, സംയമം വളർത്തി ധർമ്മത്തിലും ശിവഭക്തിയിലും അഭയം തേടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു।

Shlokas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तेषां मूर्द्धोपरिष्टाद्वै नरकांस्ताञ्छृणुष्व च । मत्तो मुनिवरश्रेष्ठ पच्यंते यत्र पापिनः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ തലമുകളിൽ തന്നെയാണ് ആ നരകങ്ങൾ; അവയും കേൾക്കുക. ഹേ മുനിവരശ്രേഷ്ഠാ, അവിടെ പാപികൾ തങ്ങളുടെ പാപഫലത്താൽ തന്നെ ‘വേവിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ’ പീഡിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 2

रौरवश्शूकरो रोधस्तालो विवसनस्तथा । महाज्वालस्तप्तकुंभो लवणोपि विलोहितः

(നരകങ്ങളുടെ നാമങ്ങൾ) റൗരവം, ശൂകരം, രോധം, താലം, വിവസനം; അതുപോലെ മഹാജ്വാല, തപ്തകുംഭം, ലവണവും വിലോഹിതവും ഉണ്ട്।

Verse 3

वैतरणी पूयवहा कृमिणः कृमिभोजनः । असिपत्रवनं घोरं लालाभक्षश्च दारुणः

വൈതരണി, പൂയവഹാ, കൃമിണ, കൃമിഭോജന, ഭീകരമായ അസിപത്രവനം, ദാരുണമായ ലാലാഭക്ഷം—ഇവ എല്ലാം അത്യന്തം ഭയാനകമായ നരകയാതനകളാണ്।

Verse 4

तथा पूयवहः प्रायो बहिर्ज्वालो ह्यधश्शिराः । संदंशः कालसूत्रश्च तमश्चावीचिरो धनः

അതുപോലെ പൂയവഹ, പ്രായ, ബഹിർജ്വാല, അധശ്ശിര; കൂടാതെ സന്ദംശ, കാലസൂത്ര, തമസ്, അവീചി—ഇവയും ഭയാനകമായ യാതനാധാമങ്ങളാണ്।

Verse 5

श्वभोजनोऽथ रुष्टश्च महारौरवशाल्मली । इत्याद्या बहवस्तत्र नरका दुःखदायकाः

അവിടെ ദണ്ഡലോകങ്ങളിൽ ശ്വഭോജന, രുഷ്ട, മഹാരൗരവ, ശാൽമലീ മുതലായ അനേകം നരകങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവ ദുഃഖം വിതയ്ക്കുന്നവയാണ്.

Verse 6

पच्यंते तेषु पुरुषाः पापकर्मरतास्तु ये । क्रमाद्वक्ष्ये तु तान् व्यास सावधानतया शृणु

ആ നരകങ്ങളിൽ പാപകർമ്മങ്ങളിൽ ആസക്തരായ പുരുഷന്മാർ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടു യാതന അനുഭവിക്കുന്നു. ഹേ വ്യാസാ, അവയെ ക്രമമായി ഞാൻ പറയും—സാവധാനത്തോടെ കേൾക്കുക.

Verse 7

कूटसाक्ष्यं तु यो वक्ति विना विप्रान् सुरांश्च गाः । सदाऽनृतं वदेद्यस्तु स नरो याति रौरवम्

ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും ഗോകളെയും അവഗണിച്ച് കൂറ്റസാക്ഷ്യം പറയുകയും, എപ്പോഴും അസത്യം പറയുകയും ചെയ്യുന്നവൻ റൗരവ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 8

भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च गोरोधी विश्वघातकः । सुरापो ब्रह्महंता च परद्रव्यापहारकः

ഭ്രൂണഹന്താവ്, സ്വർണ്ണഹർത്താവ്, ഗോമാതാവിനെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന/പീഡിപ്പിക്കുന്നവൻ, സർവ്വജീവഘാതകൻ, സുരാപാനി, ബ്രാഹ്മണഹന്താവ്, പരദ്രവ്യാപഹാരകൻ.

Verse 9

यस्तत्संगी स वै याति मृतो व्यास गुरोर्वधात् । ततः कुंभे स्वसुर्मातुर्गोश्चैव दुहितुस्तथा

ഓ വ്യാസാ! അവനോടു കൂട്ടുകൂടുന്നവൻ മരിച്ചാൽ ഗുരുഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന അതേ ദുർഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു. തുടർന്ന് അവൻ ‘കുംഭ’ നരകത്തിൽ വീഴുന്നു—ശ്വശ്രൂവിനോടും, ഗോമാതാവിനോടും, പുത്രിയോടും ദുഷ്കർമ്മം ചെയ്യുന്നവർക്കുള്ളത്.

Verse 10

साध्व्या विक्रयकृच्चाथ वार्द्धकी केशविक्रयी । तप्तलोहेषु पच्यंते यश्च भक्तं परित्यजेत्

ദേഹം വിറ്റു ജീവിക്കുന്ന സ്ത്രീ, വേശ്യാവൃത്തിയിലുള്ളവൾ, മുടി വിൽക്കുന്നവൾ, കൂടാതെ ശിവഭക്തനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ—ഇവർ ചുവന്നുതിളക്കുന്ന ഇരുമ്പിൽ വേവിക്കപ്പെടുന്നു എന്നു ശാസ്ത്രം പറയുന്നു।

Verse 11

अवमंता गुरूणां यः पश्चाद्भोक्ता नराधमः । देवदूषयिता चैव देवविक्रयिकश्च यः

ഗുരുക്കന്മാരെ അവമാനിക്കുന്നവൻ, സ്വാർത്ഥത്തോടെ മറ്റുള്ളവർക്കു ശേഷം മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന നരാധമൻ; ദേവന്മാരെ ദൂഷിക്കുന്നവൻ, ദേവപൂജയെ ചരക്കാക്കി വിൽക്കുന്നവൻ—ധർമ്മം നിന്ദിച്ച് ശിവമാർഗത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്നു।

Verse 12

अगम्यगामी यश्चांते याति सप्तबलं द्विज । चौरो गोघ्नो हि पतितो मर्यादादूषकस्तथा

ഹേ ദ്വിജാ! നിഷിദ്ധസംഗമം (അഗമ്യഗമനം) ചെയ്യുന്നവൻ, അവസാനം ‘സപ്തബല’ത്തിലേക്ക് പോകുന്നവൻ—അവൻ കള്ളൻ, ഗോഹന്താവ്, പതിതൻ, കൂടാതെ മര്യാദയും ധർമ്മക്രമവും ദൂഷിക്കുന്നവൻ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 13

देवद्विजपितृद्वेष्टा रत्नदूषयिता च यः । स याति कृमिभक्षं वै कृमीनत्ति दुरिष्टकृत्

ദേവന്മാരോടും ദ്വിജന്മാരോടും പിതൃകളോടും ദ്വേഷം പുലർത്തി രത്നങ്ങളെ മലിനമാക്കുന്നവൻ—ആ ദുഷ്കൃത്യകാരി കൃമിഭക്ഷ്യാവസ്ഥയിലേക്കു പോകുന്നു; അവിടെ കൃമികളെയേ തിന്നുന്നു.

Verse 14

पितृदेवसुरान् यस्तु पर्यश्नाति नराधमः । लालाभक्षं स यात्यज्ञो यश्शस्त्रकूटकृन्नरः

പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും സുരന്മാർക്കും അർപ്പിച്ച ഹവിർഭാഗം ധർമ്മഅജ്ഞാനത്താൽ മുമ്പേ ലംഘിച്ച് ഭക്ഷിക്കുന്ന നരാധമൻ ലാലാഭക്ഷകഗതി പ്രാപിക്കുന്നു; അതുപോലെ ആയുധങ്ങൾ കൂറ്റമായി (നകലി) നിർമ്മിക്കുന്നവനും അതേ ദുർഗതി അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 15

यश्चांत्यजेन संसेव्यो ह्यसद्ग्राही तु यो द्विजः । अयाज्ययाजकश्चैव तथैवाभक्ष्य भक्षकः

അന്ത്യജനോടു കൂട്ടുകൂടുന്ന ദ്വിജൻ, അധർമ്മമായതു സ്വീകരിക്കുന്നവൻ, അയോഗ്യർക്കായി യാഗം നടത്തിക്കുന്നവൻ, കൂടാതെ അഭക്ഷ്യം ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ—ഇവൻ ധർമ്മാചരണത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്നു।

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां ब्रह्माण्डवर्णने नरकोद्धारवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ പഞ്ചമമായ ഉമാസംഹിതയിൽ, ബ്രഹ്മാണ്ഡവർണ്ണന ഭാഗത്തിൽ ‘നരകോദ്ധാരവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള പതിനാറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 17

नवयौवनमत्ताश्च मर्यादाभेदिनश्च ये । ते कृत्यं यांत्यशौचाश्च कुलकाजीविनश्च ये

പുതിയ യൗവനത്തിന്റെ ഗർവത്തിൽ മത്തന്മാരായി മര്യാദ ലംഘിക്കുന്നവർ, അശുചി ആചാരത്തിൽ പതിക്കുന്നവർ, കുലത്തെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തി ജീവിക്കുന്നവർ—അവർ ‘കൃത്യാ’യിലേക്കു, വിനാശകരമായ അമംഗളഫലങ്ങളിലേക്കു, നീങ്ങുന്നു।

Verse 18

असिपत्रवनं याति वृक्षच्छेदी वृथैव यः । क्षुरभ्रका मृगव्याधा वह्निज्वाले पतंति ते

വൃഥാ വൃക്ഷങ്ങൾ വെട്ടുന്നവൻ അസിപത്രവനത്തിലേക്കു പോകുന്നു. ക്ഷുരധാര കാടുപൊന്തകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ക്രൂര വേട്ടക്കാർ അഗ്നിജ്വാലകളിൽ പതിക്കുന്നു; അധർമ്മഹിംസ പതി (ശിവൻ)യുടെ കൃപയിൽ നിന്ന് അകറ്റി ഭീകരദുഃഖത്തിൽ ബന്ധിക്കുന്നു।

Verse 19

भ्रष्टाचारो हि यो विप्रः क्षत्रियो वैश्य एव च । यात्यंते द्विज तत्रैव यः श्वपाकेषु वह्निदः

സദാചാരത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച ബ്രാഹ്മണനും, അതുപോലെ ക്ഷത്രിയനോ വൈശ്യനോ—ഹേ ദ്വിജ, ശ്വപാകന്മാരുടെ (ചാണ്ഡാലരുടെ) ഇടയിൽ ചിതാഗ്നി കൊളുത്തുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന അതേ അന്ത്യം തന്നെയാകും പ്രാപിക്കുക।

Verse 20

व्रतस्य लोपका ये च स्वाश्रमाद्विच्युताश्च ये । संदंशयातनामध्ये पतंति भृशदारुणे

വ്രതങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവരും, തങ്ങളുടെ ആശ്രമധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതരാകുന്നവരും—അത്യന്തം ദാരുണമായ ‘സന്ദംശ’ എന്ന യാതനയിൽ പതിക്കുന്നു।

Verse 21

वीर्यं स्वप्नेषु स्कंदेयुर्ये नरा ब्रह्मचारिणः । पुत्रा नाध्यापिता यैश्च ते पतंति श्वभोजने

ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം സ്വീകരിച്ചിട്ടും സ്വപ്നങ്ങളിൽ പോലും വീര്യം സ്ഖലിപ്പിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരും, പുത്രന്മാർക്ക് ധർമ്മശിക്ഷ നൽകാത്തവരും—‘ശ്വഭോജന’ എന്ന ദുർഗതിയിൽ പതിക്കുന്നു; അത് നായകളോടൊപ്പം ഭക്ഷിക്കുന്നതുപോലുള്ള ഹീനാവസ്ഥയായി ഉപമിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 22

एते चान्ये च नरकाः शतशोऽथ सहस्रशः । येषु दुष्कृतकर्माणः पच्यते यातनागताः

ഇവയും മറ്റും അനേകം നരകങ്ങൾ—നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും—ഉണ്ട്; അവയിൽ ദുഷ്കർമികൾ ശിക്ഷാവസ്ഥയിൽ പതിച്ച് യാതനയിൽ ദഹിക്കുന്നു।

Verse 23

तथैव पापान्येतानि तथान्यानि सहस्रशः । भुज्यंते यानि पुरुषैर्नरकांतरगोचरैः

അതുപോലെ ഈ പാപങ്ങളും ഇത്തരത്തിലുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റ് പാപങ്ങളും—നരകത്തിന്റെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ പതിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ഫലമായി അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 24

वर्णाश्रमविरुद्धं च कर्म कुर्वंति ये नराः । कर्मणा मनसा वाचा निरये तु पतंति ते

വർണ്ണാശ്രമധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി—കർമ്മം, മനസ്സ്, വാക്ക് എന്നിവകൊണ്ട്—പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ നിശ്ചയമായി നരകത്തിൽ പതിക്കുന്നു।

Verse 25

अधश्शिरोभिर्दृश्यंते नारका दिवि दैवतैः । देवानधोमुखान्सर्वानधः पश्यंति नारकाः

സ്വർഗത്തിൽ ദേവന്മാർ നരകവാസികളെ തലകീഴായി കാണുന്നതുപോലെ കാണുന്നു; നരകവാസികൾ താഴെ നിന്ന് ദേവന്മാരെയെല്ലാം അധോമുഖരായി കണ്ടു മേലോട്ടു നോക്കുന്നു।

Verse 26

स्थावराः कृमिपाकाश्च पक्षिणः पशवो मृगाः । धार्मिकास्त्रिदशास्तद्वन्मोक्षिणश्च यथाक्रमम्

ക്രമത്തിൽ ആദ്യം സ്ഥാവരങ്ങൾ, പിന്നെ കൃമി-കീടങ്ങൾ, പിന്നെ പക്ഷികൾ, പിന്നെ പശുക്കളും മൃഗങ്ങളും; തുടർന്ന് ധാർമ്മിക മനുഷ്യർ, പിന്നെ ത്രിദശ ദേവന്മാർ—അതേ ക്രമത്തിൽ മോക്ഷപ്രാപ്തരും।

Verse 27

यावंतो जंतवस्स्वर्गे तावंतो नरकौकसः । पापकृद्याति नरकं प्रायश्चित्तपराङ्मुखः

സ്വർഗത്തിൽ എത്ര ജീവികൾ ഉണ്ടോ, അത്രയേറെ നരകത്തിലും വസിക്കുന്നു. പാപം ചെയ്ത് പ്രായശ്ചിത്തത്തിൽ നിന്ന് മുഖം തിരിക്കുന്നവൻ നരകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 28

गुरूणि गुरुभिश्चैव लघूनि लघुभिस्तथा । प्रायश्चित्तानि कालेय मनुस्स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

ഹേ കാലേയാ! സ്വായംഭുവ മനു ഉപദേശിച്ചു—ഗുരുതര ദോഷങ്ങൾക്ക് ഗുരുതര പ്രായശ്ചിത്തം, ലഘു ദോഷങ്ങൾക്ക് ലഘു പ്രായശ്ചിത്തം, യുക്തമായ അളവിൽ അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 29

यानि तेषामशेषाणां कर्मार्ण्युक्तानि तेषु वै । प्रायश्चित्तमशेषेण हरानुस्मरणं परम्

അവരൊക്കെയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറയപ്പെട്ട കര്‍മ്മങ്ങളിലൊക്കെയും, എല്ലാ വിധത്തിലും പൂര്‍ണമായ പരമപ്രായശ്ചിത്തം ഹരന്‍ (ശ്രീശിവന്‍) എന്ന നിത്യസ്മരണ തന്നെയാണ്.

Verse 30

प्रायश्चित्तं तु यस्यैव पापं पुंसः प्रजायते । कृते पापेऽनुतापोऽपि शिवसंस्मरणं परम्

മനുഷ്യനിൽ ഏതു പാപം ജനിച്ചാലും അതിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തം ഇതുതന്നെ—പാപം ചെയ്തശേഷവും അനുതാപത്തോടുകൂടിയ ശ്രീശിവന്റെ പരമസ്മരണയാണ് ഉത്തമ ഔഷധം.

Verse 31

माहेश्वरमवाप्नोति मध्याह्नादिषु संस्मरन् । प्रातर्निशि च संध्यायां क्षीणपापो भवेन्नरः

മധ്യാഹ്നാദി പുണ്യകാലസന്ധികളിൽ—പ്രഭാതത്തിൽ, രാത്രിയിൽ, സന്ധ്യാസമയത്തിൽ—മഹേശ്വരനെ സ്മരിക്കുന്നവൻ മാഹേശ്വരപദം പ്രാപിക്കുന്നു; അവന്റെ പാപങ്ങൾ ക്ഷയിച്ച് അവൻ ശുദ്ധനാകുന്നു.

Verse 32

मुक्तिं प्रयाति स्वर्गं वा समस्तक्लेशसंक्षयम । शिवस्य स्मरणादेव तस्य शंभोरुमापतेः

ഉമാപതിയായ ശംഭു ശിവനെ വെറും സ്മരണമാത്രം ചെയ്താലും മനുഷ്യൻ മോക്ഷമോ അല്ലെങ്കിൽ സ്വർഗ്ഗമോ, കൂടാതെ എല്ലാ ക്ലേശങ്ങളുടെയും പൂർണ്ണക്ഷയവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 33

पापन्तरायो विप्रेन्द्र जपहोमार्चनादि च । भवत्येव न कुत्रापि त्रैलोक्ये मुनिसत्तम

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഹേ മുനിസത്തമാ! ജപം, ഹോമം, അർച്ചനം മുതലായവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവന് പാപജന്യമായ തടസ്സം തീർച്ചയായും ഉണ്ടാകും; ത്രിലോകത്തിൽ അതില്ലാത്ത സ്ഥലം എവിടെയും ഇല്ല.

Verse 34

महेश्वरे मतिर्यस्य जपहोमार्चनादिपु । यत्पुण्यं तत्कृतं तेन देवेन्द्रत्वादिकं फलम्

മഹേശ്വരനിൽ മനസ് സ്ഥിരമായവൻ ജപം, ഹോമം, അർച്ചനം മുതലായ അനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന പുണ്യം എല്ലാം സത്യമായി അവനാൽ തന്നേ സമ്പാദിതമാകുന്നു; അതിന്റെ ഫലമായി ഇന്ദ്രത്വം മുതലായ ദിവ്യപദങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 35

पुमान्न नरकं याति यः स्मरन्भक्तितो मुने । अहर्निशं शिवं तस्मात्स क्षीणाशेषपातकः

ഹേ മുനേ, ഭക്തിയോടെ ശിവനെ സ്മരിക്കുന്ന പുരുഷൻ നരകത്തിലേക്കു പോകുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് അഹർനിശം ശിവസ്മരണത്തിലൂടെ അവന്റെ ശേഷിച്ച പാപങ്ങൾ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി ക്ഷയിക്കുന്നു।

Verse 36

नरकस्वर्गसंज्ञाये पापपुण्ये द्विजोत्तम । ययोस्त्वेकं तु दुःखायान्यत्सुखायोद्भवाय च

ഹേ ദ്വിജോത്തമ, പാപവും പുണ്യവും യഥാക്രമം ‘നരകം’ ‘സ്വർഗം’ എന്ന പേരുകളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അവയിൽ ഒന്ന് ദുഃഖത്തിന് കാരണമാകുന്നു, മറ്റൊന്ന് സുഖോത്ഭവത്തിന് ഹേതുവാകുന്നു।

Verse 37

तदेव प्रीतये भूत्वा पुनर्दुःखाय जायते । तत्स्याद्दुःखात्मकं नास्ति न च किंचित्सुखात्मकम्

ആദ്യം സന്തോഷത്തിനായി ഉദിക്കുന്ന അതേ കാര്യം വീണ്ടും ദുഃഖത്തിന് കാരണമാകുന്നു. സത്യത്തിൽ ഇവിടെ ഒന്നും ശുദ്ധമായി ദുഃഖമയമല്ല; ഒന്നും പൂർണ്ണമായി സുഖമയവുമല്ല.

Verse 38

मनसः परिणामोऽयं सुखदुःखोपलक्षणः । ज्ञानमेव परं ब्रह्म ज्ञानं तत्त्वाय कल्पते

മനസ്സിന്റെ ഈ പരിണാമം സുഖ-ദുഃഖങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനമേ പരബ്രഹ്മം; ജ്ഞാനമേ തത്ത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാക്ഷാത്കാരമാകുന്നു.

Verse 39

ज्ञानात्मकमिदं विश्वं सकलं सचराचरम् । परविज्ञानतः किंचिद्विद्यते न परं मुने

ഈ സമസ്ത വിശ്വം—ചരവും അചരവും ഉൾപ്പെടെ—ജ്ഞാനസ്വരൂപമാണ്. ഹേ മുനേ, പരമവിജ്ഞാനത്തിന് അപ്പുറം ഉന്നതമായത് ഒന്നുമില്ല.

Verse 40

एवमेतन्मयाख्यातं सर्वं नरकमण्डलम् । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सांप्रतं मंडलं भुवः

ഇങ്ങനെ ഞാൻ നരകമണ്ഡലം മുഴുവനും സമ്യകമായി വിശദീകരിച്ചു. ഇനി മേലോട്ടു നീങ്ങി, ഇപ്പോൾ ഭുവഃ—ഭൂലോകമണ്ഡലം വിവരിക്കാം.

Frequently Asked Questions

Rather than a single mythic episode, the chapter advances a theological-ethical argument: narakas are real cosmological jurisdictions where sinners undergo suffering proportionate to specific actions; the text supports a law-like karmic order by naming realms and correlating them with defined transgressions.

The catalogue works as a negative sādhanā (apophatic ethics): by contemplating the differentiated consequences of falsehood, violence, theft, and complicity, the listener cultivates fear of adharma, steadiness in satya, and detachment—conditions that stabilize bhakti and redirect the will toward liberation-oriented conduct.

No distinct iconographic manifestation is foregrounded in the sampled material; the chapter’s emphasis is administrative-cosmological (naraka taxonomy) and ethical (karmic causality). Any Shaiva framing is implicit: moral order is intelligible within Śiva’s overarching governance of the cosmos rather than through a specific avatāra or mūrti description.