ब्रह्माण्डदान-प्रशंसा तथा ब्रह्माण्ड-प्रमाण-वर्णनम् (Praise of the Gift of the Cosmic Egg and Description of the Brahmāṇḍa’s Measure)

Verse 1

व्यास उवाच । येनैकेन हि दत्तेन सर्वेषां प्राप्यते फलम् । दानानां तन्ममाख्या हि मानुषाणां हितार्थतः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഏകദാനം അർപ്പിച്ചതിനാൽ സർവ്വദാനഫലവും ലഭിക്കുന്നതെന്തോ, മനുഷ്യഹിതാർത്ഥം അത് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । शृणु कालेः प्रदत्ताद्वै फलं विंदंति मानवाः । एकस्मादपि सर्वेषां दानानां तद्वदामि ते

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—കേൾക്കുക; യുക്തകാലത്ത് നൽകിയ ദാനത്തിന്റെ സത്യഫലം മനുഷ്യർ നേടുന്നു. സർവ്വദാനങ്ങളിൽ ഒരൊറ്റ ദാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഫലം ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു।

Verse 3

दानानामुत्तमं दानं ब्रह्माण्डं खलु मानवैः । दातव्यं मुक्तिकामैस्तु संसारोत्तारणाय वै

ദാനങ്ങളിൽ ഉത്തമദാനം ബ്രഹ്മാണ്ഡദാനമത്രേ. അതിനാൽ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് സംസാരോത്തരണമെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ദാനം നിർബന്ധമാണ്।

Verse 4

ब्रह्मांडे सकलं दत्तं यत्फलं लभते नरः । तदेकभावादाप्नोति सप्तलोकाधिपो भवेत्

മുഴുവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ എല്ലാം ദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ നേടുന്ന ഫലം, ശിവനിൽ ഏകഭാവഭക്തിയാൽ അതേപോലെ ലഭിക്കുന്നു. ആ ഏകാഗ്രതയാൽ അവൻ സപ്തലോകാധിപനാകുന്നു।

Verse 5

यावच्चन्द्रदिवाकरौ नभसि वै यावत्स्थिरा मेदिनी । तावत्सोऽपि नरः स्वबांधवयुतस्स्ववर्गौकसामोकसि । सर्वेष्वेव मनोनुगेषु ककुभिर्ब्रह्माण्डदः क्रीडते । पश्चाद्याति पदं सुदुर्लभतरं देवैर्मुदे माधवम्

ആകാശത്തിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നത്രയും, ഭൂമി സ്ഥിരമായി നില്ക്കുന്നത്രയും, അത്രകാലം അവൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ സ്വന്തം സ്വർഗ്ഗലോകങ്ങളിൽ ക്രീഡിച്ചു മോക്ഷസദൃശമായ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു. മനസ്സിനിഷ്ടമായ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പ്രദേശങ്ങളിലും ബ്രഹ്മാണ്ഡദാനിയായപോലെ തടസ്സമില്ലാതെ വിഹരിക്കുന്നു. പിന്നീടു ദേവന്മാരുടെ ആനന്ദത്തിനായി, അത്യന്തം ദുർലഭമായ പദം—മാധവന്റെ പരമധാമം—അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 6

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि ब्राह्माण्डं यत्प्रमाणं यदात्मकम् । यदाधारं यथाभूतं येन मे प्रत्ययो भवेत्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അളവ്, അതിന്റെ സ്വഭാവം, അത് ഏതു ആധാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു—യഥാർത്ഥമായി ഉള്ളതുപോലെ എനിക്ക് അരുളിച്ചെയ്യുക; അങ്ങനെ എനിക്കു ദൃഢനിശ്ചയം ഉദിക്കും।

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । मुने शृणु प्रवक्ष्यामि यदुत्सेधं तु विस्तरम् । ब्रह्माण्डं तत्तु संक्षेपाच्छ्रुत्वा पापात्प्रमुच्यते

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, ശ്രവിക്കൂ; ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഉയരവും വിപുലതയും ഞാൻ വിവരിക്കും. ഇതിനെ സംക്ഷിപ്തമായി കേട്ടാലും പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 8

यत्तत्कारणमव्यक्तं व्यक्तं शिवमनामयम् । तस्मात्संजायते ब्रह्मा द्विधाभूताद्धि कालतः

അവ്യക്തമായ കാരണതത്ത്വവും, വ്യക്തരൂപത്തിൽ അനാമയനായ ശിവനും ആയ ആ പരമസത്യത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ജനിക്കുന്നു; കാലശക്തിയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ ആ ഏകതത്ത്വം ദ്വിരൂപമാകുന്നു.

Verse 9

ब्राह्माण्डं सृजति ब्रह्मा चतुर्द्दशभवात्मकम् । तद्वच्मि क्रमतस्तात समासाच्छृणु यत्नतः

ബ്രഹ്മാവ് പതിനാലു ലോകങ്ങളാൽ ഘടിതമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പ്രിയനേ, അതിനെ ക്രമമായി സംക്ഷേപത്തിൽ പറയും; പരിശ്രമത്തോടെ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക.

Verse 10

पातालानि तु सप्तैव भुवनानि तथोर्द्ध्वतः । उच्छ्रायो द्विगुणस्तस्य जलमध्ये स्थितस्य च

പാതാളങ്ങൾ ഏഴെണ്ണം തന്നേ; അതുപോലെ മേലിലും ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജലമദ്ധ്യേ നിലകൊള്ളുന്ന അതിന്റെ ഉയരവ്യാപ്തി ഇരട്ടിയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 11

तस्याधारः स्थितो नागस्स च विष्णुः प्रकीर्तितः । ब्रह्मणो वचसो हेतोर्बिभर्ति सकलं त्विदम्

അതിന്റെ ആധാരം മഹാനാഗൻ; അവൻ വിഷ്ണുവെന്നായും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനപ്രഭാവത്താൽ അവൻ ഈ സർവ്വജഗത്തെയും ധരിക്കുന്നു.

Verse 12

शेषस्यास्य गुणान् वक्तुं न शक्ता देवदानवाः । योनंतः पठ्यते सिद्धैर्देवर्षिगणपूजितः

ഈ പരമേശ്വരന്റെ ഗുണങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാൻ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും പോലും ശേഷിയില്ല. സിദ്ധർ അവനെ—ആദിയും അന്തവും അഗമ്യമായവൻ എന്ന്—പാരായണം ചെയ്യുന്നു; ദേവർഷിഗണങ്ങൾ അവനെ പൂജിക്കുന്നു.

Verse 13

शिरःसाहस्रयुक्तस्स सर्वा विद्योतयन्दिशः । फणामणिसहस्रेण स्वस्तिकामलभूषणः

അവൻ സഹസ്രശിരസ്സുകളോടെ എല്ലാ ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ഫണാമണികളുടെ സഹസ്രാഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച്, മംഗളസ്വസ്തികചിഹ്നങ്ങളും താമരാസദൃശ അലങ്കാരങ്ങളും ധരിച്ചു ദിവ്യതേജസ്സോടെ വിരാജിച്ചു.

Verse 14

मदाघूर्णितनेत्रोऽसौ साग्निश्श्वेत इवाचलः । स्रग्वी किरीटी ह्याभाति यस्सदैवैक कुंडलः

അവന്റെ കണ്ണുകൾ ദിവ്യ മദോന്മാദത്തിൽ ചുറ്റി; അഗ്നിജ്വാലയോടെ ദീപ്തമായ വെളുത്ത പർവ്വതംപോലെ അവൻ തോന്നി. മാലയും കിരീടവും ധരിച്ചു, സദാ ഒരേയൊരു കുണ്ഡലത്തോടെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് പ്രകാശിച്ചു.

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां ब्रह्माण्डकथने पाताललोकवर्णनं नाम पंचदशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ അഞ്ചാം ഗ്രന്ഥമായ ഉമാസംഹിതയിൽ, ബ്രഹ്മാണ്ഡകഥന വിഭാഗത്തിലെ ‘പാതാളലോകവർണ്ണനം’ എന്ന പതിനഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 16

लांगलासक्तहस्ताग्रो बिभ्रन्मुसलमुत्तमम् । योऽर्च्यते नागकन्याभिस्स्वर्णवर्णाभिरादरात्

ആരുടെ അഗ്രഹസ്തം ലാംഗലത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഉത്തമമായ മുസലം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന ആ ദേവനെ സ്വർണവർണ്ണ നാഗകന്യകൾ ആദരപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 17

संकर्षणात्मको रुद्रो विषानलशिखोज्ज्वलः । कल्पांते निष्क्रमन्ते यद्वक्त्रेभ्योऽग्निशिखा मुहुः । दग्ध्वा जगत्त्रयं शान्ता भवंतीत्यनुशुश्रुम

സങ്കർഷണസ്വരൂപനായ രുദ്രൻ വിഷാഗ്നിശിഖകളാൽ ദീപ്തനാകുന്നു. കല്പാന്തത്തിൽ അവന്റെ മുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും അഗ്നിശിഖകൾ പുറപ്പെട്ടു, ത്രിലോകം ദഹിപ്പിച്ച ശേഷം അവ ശാന്തമാകുന്നു എന്നു ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 18

आस्ते पातालमूलस्थस्स शेषः क्षितिमण्डलम् । बिभ्रत्स्वपृष्ठे भूतेशश्शेषोऽशेषगुणार्चितः

പാതാളത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ ആ ശേഷൻ വസിക്കുന്നു; തന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ സമസ്ത ഭൂമണ്ഡലവും ധരിക്കുന്നു. ആ ശേഷൻ—ഭൂതേശൻ—അനന്തഗുണങ്ങളാൽ ആരാധിതനാകുന്നു.

Verse 19

तस्य वीर्यप्रभावश्च साकांक्षैस्त्रिदशैरपि । न हि वर्णयितुं शक्यः स्वरूपं ज्ञातुमेव वा

അവന്റെ വീര്യവും പ്രഭാവവും വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയില്ല; അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ത്രിദശദേവന്മാർക്കും അവന്റെ സ്വരൂപം യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാൻ പോലും സാധ്യമല്ല.

Verse 20

आस्ते कुसुममालेव फणामणिशिलारुणा । यस्यैषा सकला पृथ्वी कस्तद्वीर्यं वदिष्यति

നാഗഫണത്തിലെ മണിശിലകളുടെ രക്തിമാഭയിൽ അരുണനായി ദീപ്തനായ അവനിൽ ഈ സമസ്ത ഭൂമിയും പുഷ്പമാലപോലെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അത്തരം മഹാദേവന്റെ വീര്യം ആരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ വർണ്ണിക്കുവാൻ കഴിയുക?

Verse 21

यदा विजृम्भतेऽनंतो मदाघूर्णितलोचनः । तदा चलति भूरेषा साद्रितोयाधिकानना

മദം കൊണ്ടു ചുറ്റുന്ന കണ്ണുകളുള്ള അനന്തൻ (ശേഷൻ) ജംഭിച്ച് വ്യാപിക്കുമ്പോൾ, അതേ നിമിഷം ഈ ഭൂമി—പർവ്വതങ്ങളും ജലങ്ങളും വിശാല വനങ്ങളും സഹിതം—കുലുങ്ങി ചലിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു।

Verse 22

दशसाहस्रमेकैकं पातालं मुनि सत्तम । अतलं वितलं चैव सुतलं च रसातलम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഓരോ പാതാളവും പത്തായിരം (യോജന) വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്—അതലം, വിതലം, സുതലം, രസാതലം।

Verse 23

तलं तलातलं चाग्र्यं पातालं सप्तमं मतम् । भूमेरधस्सप्त लोका इमे ज्ञेया विचक्षणैः

തലം, തലാതലം എന്നിവയും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ അധോലോകങ്ങളും; പാതാളം ഏഴാമതായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയുടെ താഴെ ഉള്ള ഈ ഏഴ് ലോകങ്ങളെ വിവേകികൾ അറിയണം।

Verse 24

उच्छ्रायो द्विगुणश्चैषां सर्वेषां रत्नभूमयः । रत्नवन्तोऽथ प्रासादा भूमयो हेमसंभवाः

അവരൊക്കെയുടെയും ഉയരം ഇരട്ടിയായിരുന്നു; ഭൂമി തന്നെ രത്നമയമായിരുന്നു. പ്രാസാദങ്ങൾ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; നിലങ്ങൾ സ്വർണ്ണനിർമ്മിതമായിരുന്നു.

Verse 25

तेषु दानवदैतेया नागानां जातयस्तथा । निवसंति महानागा राक्षसा दैत्यसंभवाः

അവിടെ ദാനവരും ദൈത്യരും, നാഗന്മാരുടെ വിവിധ ജാതികളും വസിക്കുന്നു. മഹാനാഗങ്ങളും, ദൈത്യജന്മമായ രാക്ഷസന്മാരും അവിടെ പാർക്കുന്നു.

Verse 26

प्राह स्वर्गसदोमध्ये पातालानीति नारदः । स्वर्लोकादति रम्याणि तेभ्योऽसावागतो दिवि

സ്വർഗസഭയുടെ മദ്ധ്യേ നാരദൻ പറഞ്ഞു—“പാതാളങ്ങളും ഉണ്ട്; അവ സ്വർലോകത്തേക്കാൾ പോലും അത്യന്തം രമണീയമാണ്.” ഇത് കേട്ട് അവൻ അവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന് ദിവ്യ സ്വർഗത്തിലേക്ക് എത്തി।

Verse 27

नानाभूषणभूषासु मणयो यत्र सुप्रभाः । आह्लादकानि शुभ्राणि पातालं केन तत्समम्

അവിടെ നാനാവിധ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് ഉത്തമപ്രഭയോടെ തിളങ്ങുന്ന മണിരത്നങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവ ആഹ്ലാദകരവും ദീപ്തമായ ശുഭ്രവുമാകുന്നു—ആ പാതാളത്തോട് തുല്യം എന്തുണ്ട്?

Verse 28

पाताले कस्य न प्रीतिरितश्चेतश्च शोभितम् । देवदानवकन्याभिर्विमुक्तस्याभिजायते

പാതാളത്തിൽ ആര്ക്ക് പ്രീതിയുണ്ടാകാതിരിക്കും? അവിടെ മനസ്സും ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ആകർഷിതമായി മോഹിതമാകുന്നു. ദേവ-ദാനവ കന്യകളാൽ, നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായവനിലും ആസക്തി ജനിക്കുന്നു.

Verse 29

दिवार्करश्मयो यत्र न भवंति विधो निशि । न शीतमातपो यत्र मणितेजोऽत्र केवलम्

ആ ലോകത്തിൽ പകൽ സൂര്യകിരണങ്ങൾ കത്തുന്നില്ല; രാത്രി ചന്ദ്രപ്രകാശവും ഇല്ല. അവിടെ ശീതവും താപവും ഇല്ല; മണികളുടെ നിർമല തേജസ്സു മാത്രം വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 30

भक्ष्यभोज्यान्नपानानि भुज्यंते मुदितैर्भृशम् । यत्र न जायते कालो गतोऽपि मुनिसत्तम

അവിടെ ആനന്ദിതർ ഭക്ഷ്യ-ഭോജ്യങ്ങളും അന്നപാനങ്ങളും അത്യധികമായി ആസ്വദിക്കുന്നു. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ആ സ്ഥലത്ത് കാലം ഉദിക്കുന്നതേയില്ല—അത് കഴിഞ്ഞതായാലും പോലും.

Verse 31

पुंस्कोकिलरुतं यत्र पद्मानि कमलाकराः । नद्यस्सरांसि रम्याणि ह्यन्योन्यविचराणि च

അവിടെ ആൺകുയിലുകളുടെ മധുരകൂജനം മുഴങ്ങുന്നു; താമരക്കുളങ്ങളിൽ പദ്മങ്ങൾ വിരിയുന്നു. മനോഹരമായ നദികളും സരോവരങ്ങളും പരസ്പരം ചേർന്ന് അന്യോന്യമായി ഒഴുകുന്നു.

Verse 32

भूषणान्यतिशुभ्राणि गंधाढ्यं चानुलेपनम् । वीणावेणुमृदंगानां स्वना गेयानि च द्विज

അതിവിശുദ്ധമായി തിളങ്ങുന്ന ആഭരണങ്ങളും സുഗന്ധസമൃദ്ധമായ അനുലേപനവും അവിടെയുണ്ട്. ഹേ ദ്വിജാ, വീണ, വേണു, മൃദംഗ എന്നിവയുടെ നാദവും പാടപ്പെടേണ്ട ഗാനങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്.

Verse 33

दैत्योरगैश्च भुज्यंते पाताले वै सुखानि च । तपसा समवाप्नोति दानवैस्सिद्धमानवैः

പാതാളത്തിൽ ദൈത്യരും ഉരഗങ്ങളും സുഖങ്ങൾ നിസ്സംശയം അനുഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതേ പ്രാപ്തി ദാനവരും സിദ്ധ-മാനവരും തപസ്സിലൂടെ കൈവരിക്കുന്നു.