Svagati-varṇana (Description of the Supreme State / One’s True Attainment)

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां कृष्णोपमन्युसंवादे स्वगतिवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ പഞ്ചമ ഭാഗമായ ഉമാസംഹിതയിൽ, കൃഷ്ണ–ഉപമന്യു സംവാദത്തിൽ ‘സ്വഗതിവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ആദ്യ അധ്യായം.

Verse 2

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाप्राज्ञ व्यासशिष्यन मोऽस्तु ते । चतुर्थी कोटिरुद्राख्या श्राविता संहिता त्वया

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്രാ, മഹാപ്രാജ്ഞാ, വ്യാസശിഷ്യാ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ‘കോടിരുദ്ര’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന നാലാം സംഹിത നീ ഞങ്ങൾക്ക് ശ്രവിപ്പിച്ചു.

Verse 3

अथोमासंहितान्तःस्थ नानाख्यानसमन्वितम् । ब्रूहि शंभोश्चरित्रं वै साम्बस्य परमात्मनः

ഇപ്പോൾ ഉമാസംഹിതയിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ട, നാനാ ആഖ്യാനങ്ങളാൽ സമന്വിതമായ പരമാത്മാവായ സാംബൻ—ശംഭുവിന്റെ ചരിതം ദയവായി പറയുക.

Verse 4

सूत उवाच । महर्षयश्शौनकाद्याः शृणुत प्रेमतः शुभम् । शांकरं चरितं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശൗനകാദി മഹർഷിമാരേ, പ്രേമത്തോടെ ഈ ശുഭവൃത്താന്തം ശ്രവിക്കുവിൻ. ഇത് ശങ്കരന്റെ ദിവ്യചരിതം; പരമമായത്, ഭുക്തിയും മുക്തിയും ഇരണ്ടും നൽകുന്നതാണ്.

Verse 5

इतीदृशं पुण्यप्रश्नं पृष्टवान्मुनिसत्तमः । व्यासस्सनत्कुमारं वै शैवं सच्चरितं जगौ

ഇങ്ങനെ പുണ്യപ്രദമായ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ച മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസൻ സനത്കുമാരനോട് ശൈവമായ സത്യപവിത്രചരിതം പറഞ്ഞു.

Verse 6

सनत्कुमार उवाच । वासुदेवाय यत्प्रोक्तमुपमन्युमहर्षिणा । तदुच्यते मया व्यास चरितं हि महेशितुः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വ്യാസാ, മഹർഷി ഉപമന്യു വാസുദേവനോട് ഉപദേശിച്ചതേ മഹേശ്വരന്റെ ചരിതമായി ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിനക്കു പറയുന്നു.

Verse 7

पुरा पुत्रार्थमगमत्कैलासं शंकरालयम् । वसुदेवसुतः कृष्णस्तपस्तप्तुं शिवस्य हि

പുരാതനകാലത്ത് പുത്രലാഭം ആഗ്രഹിച്ചു വസുദേവസുതനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ശങ്കരന്റെ ധാമമായ കൈലാസത്തിലേക്ക് ചെന്നു, ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പ്രസാദാർത്ഥം തപസ്സു ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി।

Verse 8

अत्रोपमन्युं संदृष्ट्वा तपंतं शृंग उत्तमे । प्रणम्य भक्त्या स मुनिं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः

അവിടെ ഉത്തമശിഖരത്തിൽ തപസ്സിലിരുന്ന മുനി ഉപമന്യുവിനെ കണ്ടു, അവൻ ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ കൃതാഞ്ജലിയായി വിനയത്തോടെ ചോദിച്ചു।

Verse 9

श्रीकृष्ण उवाच । उपमन्यो महाप्राज्ञ शैवप्रवर सन्मते । पुत्रार्थमगमं तप्तुं तपोऽत्र गिरिशस्य हि

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—മഹാപ്രാജ്ഞനും ശൈവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും സന്മതിയുമായ ഉപമന്യു പുത്രലാഭത്തിനായി ഇവിടെ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) എന്ന ദേവന്റെ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് തപസ്സിനായി വന്നു.

Verse 10

ब्रूहि शंकरमाहात्म्यं सदानन्दकरं मुने । यच्छ्रुत्वा भक्तितः कुर्य्यां तप ऐश्वरमुत्तमम्

ഹേ മുനേ, സദാനന്ദം നൽകുന്ന ശങ്കരന്റെ മഹാത്മ്യം പറയുക. അത് ഭക്തിയോടെ കേട്ടാൽ ഞാൻ പരമേശ്വരനിഷ്ഠമായ, ഉത്തമ ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന തപസ്സിൽ പ്രവേശിക്കാം.

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य वासुदेवस्य धीमतः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ह्युपमन्युस्स्मरञ्छिवम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ധീമാനായ വാസുദേവന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, പ്രസന്നചിത്തനായ ഉപമന്യു ശിവനെ സ്മരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 12

उपमन्युरुवाच । शृणु कृष्ण महाशैव महिमानं महेशितुः । यमद्राक्षमहं शंभोर्भक्तिवर्द्धनमुत्तमम्

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ഹേ കൃഷ്ണാ, മഹാശൈവാ! മഹേശ്വരന്റെ മഹിമ കേൾക്കുക. ശംഭുവിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ സ്വയം കണ്ട, ഭക്തി വർധിപ്പിക്കുന്ന അത്യുത്തമ സംഭവത്തെ ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 13

तपःस्थोऽहं समद्राक्षं शंकरं च तदायुधान् । परिवारं समस्तं च विष्ण्वादीनमरादिकान्

തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ഞാൻ ശങ്കരനെ അവന്റെ ദിവ്യായുധങ്ങളോടുകൂടി കണ്ടു; കൂടാതെ അവന്റെ സമസ്ത പരിവാരത്തെയും, വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരെയും മറ്റു ദിവ്യഗണങ്ങളെയും കണ്ടു।

Verse 14

त्रिभिरंशैश्शोभमानमजस्रसुखमव्ययम् । एकपादं महादंष्ट्रं सज्वालकवलैर्मुखैः

അവൻ ഒരു അത്ഭുതരൂപം ദർശിച്ചു—ത്രിഭാഗങ്ങളാൽ ദീപ്തിമാൻ, നിരന്തരസുഖമയവും അവ്യയവും; ഏകപാദം, മഹാദംഷ്ട്രയുക്തം, ജ്വാലാമയ ഗ്രാസങ്ങളെ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെയുള്ള മുഖങ്ങളോടുകൂടിയത്।

Verse 15

द्विसहस्रमयूखानां ज्योतिषाऽतिविराजितम् । सर्वास्त्रप्रवराबाधमनेकाक्षं सहस्रपात्

അവൻ രണ്ടായിരം കിരണങ്ങളുടേതുപോലെ ജ്യോതിസ്സാൽ അത്യന്തം ദീപ്തനായി പ്രകാശിച്ചു. സർവ്വോത്തമ ആയുധങ്ങളാലും അവധ്യൻ; അനേകനേത്രനും സഹസ്രപാദനും—സർവ്വവ്യാപിയും സർവ്വരക്ഷകനുമായ പ്രഭുവിന്റെ പ്രത്യക്ഷം.

Verse 16

यश्च कल्पान्तसमये विश्वं संहरति ध्रुवम् । नावध्यो यस्य च भवेत्त्रैलौक्ये सचराचरे

കൽപാന്ത പ്രളയസമയത്ത് സർവ്വവിശ്വത്തെയും നിർഭാഗ്യമായി സംഹരിക്കുന്നവൻ അവൻ തന്നേ. ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകമൊട്ടാകെ അവനെ ആരും കീഴടക്കുകയോ വധിക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.

Verse 17

महेश्वरभुजोत्सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । निर्ददाह द्रुतं कृत्स्नं निमेषार्द्धान्न संशयः

മഹേശ്വരന്റെ ഭുജത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുവീഴ്ചയായപ്പോൾ, ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകം മുഴുവനും അർദ്ധനിമിഷത്തിൽ തന്നെ വേഗത്തിൽ ദഹിച്ചു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 18

तपःस्थो रुद्रपार्श्वस्थं दृष्टवानहमव्यम् । गुह्यमस्त्रं परं चास्य न तुल्यमधिकं क्वचित्

തപസ്സിൽ ലീനനായിരിക്കെ ഞാൻ രുദ്രന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അവ്യയ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചു. അവന്റെ പരമ ഗുഹ്യമായ ദിവ്യ അസ്ത്രശക്തിയും ഞാൻ കണ്ടറിഞ്ഞു; അതിന് തുല്യവും എവിടെയും ഇല്ല, അതിലധികം എന്നത് പറയേണ്ടതില്ല.

Verse 19

यत्तच्छूलमिति ख्यातं सर्वलोकेषु शूलिनः । विजयाभिधमत्युग्रं सर्वशस्त्रास्त्रनाशकम्

അതു തന്നെയായുധം ശൂലധാരി (ഭഗവാൻ ശിവൻ) യുടെ ത്രിശൂലം എന്നു സർവ്വലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. ‘വിജയാ’ എന്ന നാമമുള്ളത് അത്യുഗ്രവും സർവ്വ ശസ്ത്രാസ്ത്രനാശകവുമാണ്।

Verse 20

दारयेद्यन्महीं कृत्स्नां शोषयेद्यन्महोदधिम् । पातयेदखिलं ज्योतिश्चक्रं यन्नात्र संशयः

ആ ശക്തിക്ക് സമസ്ത ഭൂമിയെ പിളർക്കാനും മഹാസമുദ്രത്തെ ഉണക്കാനും സർവ്വ ജ്യോതി-ചക്രത്തെയും വീഴ്ത്താനും കഴിയും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 21

यौवनाश्वो हतो येन मांधाता सबलः पुरा । चक्रवर्ती महातेजास्त्रैलोक्यविजयो नृपः

ആരാൽ പുരാതനകാലത്ത് രാജാവ് യൗവനാശ്വൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവോ; ആരാൽ സൈന്യബലമുള്ള മാംധാതാ മഹാതേജസ്സോടെ ചക്രവർത്തിയായി, ത്രിലോകവിജയിയായ നൃപനായി പ്രസിദ്ധനായോ।

Verse 22

दर्पाविष्टो हैहयश्च निः क्षिप्तो लवणासुरः । शत्रुघ्नं नृपतिं युद्धे समाहूय समंततः

അഹങ്കാരത്തിൽ മത്തനായ ഹൈഹയനും ലവണാസുരനും പുറത്താക്കപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് ലവണാസുരൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്നു രാജാവ് ശത്രുഘ്നനെ യുദ്ധത്തിന് വെല്ലുവിളിച്ചു।

Verse 23

तस्मिन्दैत्ये विनष्टे तु रुद्रहस्ते गतं तु यत् । तच्छूलमिति तीक्ष्णाग्रं संत्रासजननं महत्

ആ ദൈത്യൻ നശിച്ചപ്പോൾ രുദ്രന്റെ കൈയിൽ വന്നത് മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രത്തോടെയും മഹാഭയം ജനിപ്പിക്കുന്നതുമായ ‘ശൂലം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 24

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा तर्जयंतमिव स्थितम् । विधूम्रानलसंकाशं बालसूर्यमिवोदितम्

ത്രിശിഖ ധരിച്ചു, ഭ്രൂകുടി ചുരുട്ടി, ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ അവൻ നിലകൊണ്ടു. അവന്റെ തേജസ് പുകരഹിത അഗ്നിപോലെ—ഉദിച്ച ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു.

Verse 25

सूर्य्य हस्तमनिर्द्देश्यं पाशहस्तमिवांतकम् । परशुं तीक्ष्णधारं च सर्पाद्यैश्च विभूषितम्

അവൻ വർണ്ണനാതീതമായ തേജസ്സോടെ, സൂര്യൻ തന്നെ തന്റെ കൈയിൽ ഉള്ളതുപോലെ പ്രകാശിച്ചു; കൈയിൽ പാശം ധരിച്ച യമനെപ്പോലെ. തീക്ഷ്ണധാരയുള്ള പരശുവും അവൻ ധരിച്ചു; സർപ്പാദി ആഭരണങ്ങളാൽ അവൻ വിഭൂഷിതനായിരുന്നു.

Verse 26

कल्पान्तदहनाकारं तथा पुरुषविग्रहम् । यत्तद्भार्गवरामस्य क्षत्रियान्तकरं रणे

കൽപാന്താഗ്നിയെപ്പോലെ ദഹനസ്വരൂപവും, പുരുഷവിഗ്രഹവും ധരിക്കുന്ന ആ ശക്തിയേ—യുദ്ധത്തിൽ ഭാർഗവരാമനായി ദർശിതമായി, ക്ഷത്രിയാന്തകനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 27

रामो यद्बलमाश्रित्य शिवदत्तश्च वै पुरा । त्रिःसप्तकृत्वो नक्षत्रं ददाह हृषितो मुनिः

പുരാതനകാലത്ത് അതേ ബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് രാമനും ശിവദത്തനും—ഹൃദയം ഹർഷത്തോടെ—ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രാവശ്യം നക്ഷത്രമണ്ഡലത്തെ ദഹിപ്പിച്ചു എന്നു മുനി പറഞ്ഞു.

Verse 28

सुदर्शनं तथा चक्रं सहस्रवदनं विभुम् । द्विसहस्रभुजं देवमद्राक्षं पुरुषाकृतिम्

ഞാൻ ആ സർവ്വവ്യാപിയായ മഹാദേവനെ പുരുഷാകൃതിയിൽ ദർശിച്ചു—ദീപ്തനും മനോഹരനും ആയി—സുദർശനചക്രം ധരിച്ച്, സഹസ്രമുഖവും ദ്വിസഹസ്രഭുജവും ഉള്ള ദേവനായി.

Verse 29

द्विसहस्रेक्षणं दीप्तं सहस्रचरणाकुलम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशं त्रैलोक्यदहनक्षमम्

അത് തേജസ്സാൽ ദീപ്തമായിരുന്നു; അതിന് രണ്ടായിരം കണ്ണുകളും ആയിരം പാദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു. കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്, ത്രൈലോക്യം ദഹിപ്പാൻ ശേഷിയുള്ളതായിരുന്നു.

Verse 30

वज्रं महोज्ज्वलं तीक्ष्णं शतपर्वप्रनुत्तमम् । महाधनुः पिनाकं च सतूणीरं महाद्युतिम्

അവൻ വജ്രം ധരിച്ചു—അത്യന്തം ഉജ്ജ്വലവും തീക്ഷ്ണവും, ‘ശതപർവ’ എന്നു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന ശ്രേഷ്ഠവും; കൂടാതെ മഹാധനുസ്സായ പിനാകവും, തൂണീരോടുകൂടി, മഹാദ്യുതിയിൽ ദീപ്തമായി വഹിച്ചു.

Verse 31

शक्तिं खङ्गं च पाशं च महादीप्तं समांकुशम् । गदां च महतीं दिव्यामन्यान्यस्त्राणि दृष्टवान्

അവൻ ശക്തി, ഖഡ്ഗം, പാശം, മഹാദീപ്തമായ അങ്കുശം, കൂടാതെ മഹത്തായ ദിവ്യ ഗദയും—മറ്റു പല അസ്ത്രങ്ങളും കണ്ടു.

Verse 32

तथा च लोकपालानामस्त्राण्येतानि यानि च । अद्राक्षं तानि सर्वाणि भगवद्रुद्रपार्श्वतः

അതുപോലെ ലോകപാലന്മാരുടെ എല്ലാ ആയുധങ്ങളെയും ഞാൻ ഭഗവാൻ രുദ്രന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടു।

Verse 33

सव्यदेशे तु देवस्य ब्रह्मा लोकपितामहः । विमानं दिव्यमास्थाय हंसयुक्तं मनोनुगम्

ദേവന്റെ ഇടത്തുഭാഗത്ത് ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, ഹംസയുക്തവും മനോവേഗഗാമിയുമായ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി ആസീനനായി।

Verse 34

वामपार्श्वे तु तस्यैव शंखचक्रगदाधरः । वैनतेयं समास्थाय तथा नारायणः स्थितः

അവന്റെ ഇടത്തുഭാഗത്ത് വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ)മേൽ ആരൂഢനായി, ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരിയായ നാരായണൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 35

स्वायंभुवाद्या मनवो भृग्वाद्या ऋषयस्तथा । शक्राद्या देवताश्चैव सर्व एव समं ययुः

സ്വായംഭുവാദി മനുക്കളും, ഭൃഗ്വാദി ഋഷികളും, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ ദേവന്മാരും—എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് സമമായി മുന്നേറി।

Verse 36

स्कंदश्शक्तिं समादाय मयूरस्थस्सघंटकः । देव्यास्समीपे संतस्थौ द्वितीय इव पावकः

ശക്തി കൈവഹിച്ചു, മയൂരമേൽ ആരൂഢനായി, മണിഘോഷങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായ സ്കന്ദൻ ദേവിയുടെ സമീപത്ത് നിന്നു—രണ്ടാമത്തെ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു।

Verse 37

नंदी शूलं समादाय भवाग्रे समवस्थितः । सर्वभूतगणाश्चैवं मातरो विविधाः स्थिताः

നന്ദി ശൂലം കൈവഹിച്ചു ഭവൻ (ശിവൻ) മുന്നിൽ നിലകൊണ്ടു. അതുപോലെ എല്ലാ ഭൂതഗണങ്ങളും വിവിധ മാതൃകകളും അവിടെ നിരന്നുനിന്നു।

Verse 38

तेऽभिवाद्य महेशानं परिवार्य्य समंततः । अस्तुवन्विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं तदा सुराः

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ മഹേശാനനെ വണങ്ങി, എല്ലാദിക്കിലും ചുറ്റിനിന്ന്, മഹാദേവനെ നാനാവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു।

Verse 39

यत्किंचित्तु जगत्यस्मिन्दृश्यते श्रूयतेऽथवा । तत्सर्वं भगवत्पार्श्वे निरीक्ष्याहं सुविस्मितः

ഈ ലോകത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതോ കേൾക്കപ്പെടുന്നതോ ആയ എല്ലാം ഭഗവാന്റെ പാർശ്വത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു।

Verse 40

सुमहद्धैर्य्यमालंब्य प्रांजलिर्विविधैः स्तवैः । परमानन्दसंमग्नोऽभूवं कृष्णाहमद्ध्वरे

മഹാ ധൈര്യം ആശ്രയിച്ച്, ഞാൻ കരംകൂപ്പി വിവിധ സ്തവങ്ങളാൽ (പ്രഭുവിനെ) സ്തുതിച്ചു; ആ യാഗത്തിൽ ഞാൻ—കൃഷ്ണൻ—പരമാനന്ദത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനനായി।

Verse 41

संमुखे शंकरं दृष्ट्वा बाष्पगद्गदया गिरा । अपूजयं सुविधिवदहं श्रद्धासमन्वितः

ശങ്കരനെ നേരിൽ കണ്ടപ്പോൾ, കണ്ണീരാൽ തടഞ്ഞ ഗദ്ഗദമായ വാക്കുകളോടെ, ഞാൻ അചഞ്ചല ശ്രദ്ധയോടെ വിധിപൂർവ്വം അവനെ പൂജിച്ചു।

Verse 42

भगवानथ सुप्रीतश्शंकरः परमेश्वरः । वाण्या मधुरया प्रीत्या मामाह प्रहसन्निव

അപ്പോൾ പരമേശ്വരനായ ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, മധുരമായ വാക്കുകളാൽ സ്നേഹത്തോടെ എന്നോട് സംസാരിച്ചു; മന്ദഹാസം പുഞ്ചിരിയെന്നപോലെ।

Verse 43

न विचालयितुं शक्यो मया विप्र पुनः पुनः । परीक्षितोसि भद्रं ते भवान्भक्त्यान्वितो दृढः

ഹേ വിപ്രാ, ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രമിച്ചിട്ടും നിന്റെ നിശ്ചയം കുലുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. നീ പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—നിനക്ക് മംഗളം—നീ ദൃഢമായ ഭക്തിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 44

तस्मात्ते परितुष्टोऽस्मि वरं वरय सुव्रत । दुर्लभं सर्वदेवेषु नादेयं विद्यते तव

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുവ്രതാ, ഞാൻ നിന്നിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാണ്; വരം ചോദിക്ക. എല്ലാ ദേവന്മാരിലും പോലും നിനക്ക് നൽകാൻ കഴിയാത്തത്ര ദുർലഭമായത് ഒന്നുമില്ല.

Verse 45

स चाहं तद्वचः श्रुत्वा शंभोः सत्प्रेमसंयुतम् । देवं तं प्रांजलिर्भूत्वाऽब्रुवं भक्तानुकंपिनम्

ശംഭുവിന്റെ ശുദ്ധവും മഹത്തുമായ പ്രേമം നിറഞ്ഞ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ഞാനും ദ്രവിച്ചു. കൈകൂപ്പി, ഭക്താനുകമ്പിയായ ആ ദേവൻ ശിവനോട് ഞാൻ പറഞ്ഞു.

Verse 46

उपमन्युरुवाच । भगवन्यदि तुष्टोऽसि यदि भक्तिः स्थिरा मयि । तेन सत्येन मे ज्ञानं त्रिकालविषयं भवेत्

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എന്റെ ഭക്തി നിങ്ങളിൽ സ്ഥിരമാണെങ്കിൽ, ആ സത്യത്തിന്റെ ബലത്താൽ എനിക്ക് ത്രികാലം—ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി—അറിയുന്ന ജ്ഞാനം ഉദിക്കട്ടെ.

Verse 47

प्रयच्छ भक्तिं विपुलां त्वयि चाव्यभिचारिणीम् । सान्वयस्यापि नित्यं मे भूरि क्षीरौदनं भवेत्

ഹേ പ്രഭോ, നിനക്കുള്ള എനിക്കു സമൃദ്ധവും അചഞ്ചലവുമായ ഭക്തി ദയചെയ്യണമേ; എന്റെ വംശപരമ്പരയോടുകൂടി എപ്പോഴും ധാരാളം ക്ഷീരാന്നം (പാലന്നം) ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 48

ममास्तु तव सान्निध्यं नित्यं चैवाश्रमे विभो । तव भक्तेषु सख्यं स्यादन्योन्येषु सदा भवेत्

ഹേ വിഭോ, ഈ ആശ്രമത്തിൽ എനിക്ക് നിത്യവും നിന്റെ സാന്നിധ്യം ലഭിക്കട്ടെ. നിന്റെ ഭക്തന്മാരിൽ സൗഹൃദം നിലനില്ക്കട്ടെ—പരസ്പരം എപ്പോഴും സൗഹാർദ്ദവും ഐക്യവും വാഴട്ടെ।

Verse 49

एवमुक्तो मया शंभुर्विहस्य परमेश्वरः । कृपादृष्ट्या निरीक्ष्याशु मां स प्राह यदूद्वह

ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ ശംഭു പുഞ്ചിരിച്ചു. കരുണാദൃഷ്ടിയാൽ എന്നെ നോക്കി ഉടൻ പറഞ്ഞു—ഹേ യദുശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 50

श्रीशिव उवाच । उपमन्यो मुने तात वर्ज्जितस्त्वं भविष्यसि । जरामरणजैर्दोषैस्सर्वकामान्वितो भव

ശ്രീശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മുനി ഉപമന്യു, പ്രിയ വത്സാ, ജരയും മരണവും ജനിപ്പിക്കുന്ന ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് നീ വിമുക്തനാകും; എല്ലാ ശ്രേയസ്കരമായ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ സിദ്ധിയാൽ സമ്പന്നനാകും।

Verse 51

मुनीनां पूजनीयश्च यशोधनसमन्वितः । शीलरूपगुणैश्वर्यं मत्प्रसादात्पदेपदे

നീ മുനിമാർക്കു പൂജ്യനാകും; യശസ്സും ധനസമ്പത്തും കൊണ്ട് സമ്പന്നനാകും. എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഓരോ പടിയിലും നിനക്കു സദാചാരം, മനോഹരരൂപം, ഉത്തമഗുണങ്ങൾ, ആത്മീയ ഐശ്വര്യം ലഭിക്കും।

Verse 52

क्षीरोदसागरस्यैव सान्निध्यं पयसां निधेः । तत्र ते भविता नित्यं यत्रयत्रेच्छसे मुने

ഹേ മുനേ! ക്ഷീരസാഗരം—പാലിന്റെ അക്ഷയ നിധി—അതിന്റെ പുണ്യസാന്നിധ്യം നിനക്കു നിത്യമായി ലഭിക്കും. നീ എവിടെയെവിടെ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അവിടെയെവിടെ എന്നും അത് നിനക്കായിരിക്കും.

Verse 53

अमृतात्मकं तु तत्क्षीरं यावत्संयाम्यते ततः । इमं वैवस्वतं कल्पं पश्यसे बन्धुभिस्सह

ആ ക്ഷീരം അമൃതസ്വഭാവമുള്ളതാണ്; അത് നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നത്രയും മാത്രം. അതിനുശേഷം നീ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഈ വൈവസ്വത കല്പത്തെ ദർശിക്കും।

Verse 54

त्वद्गोत्रं चाक्षयं चास्तु मत्प्रसादात्सदैव हि । सान्निध्यमाश्रमे तेऽहं करिष्यामि महामुने

എന്റെ പ്രസാദത്താൽ, ഹേ മഹാമുനേ, നിന്റെ ഗോത്രം സദാ അക്ഷയമായിരിക്കട്ടെ. നിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ഞാൻ നിരന്തരം എന്റെ പവിത്ര സാന്നിധ്യം നിലനിറുത്തും.

Verse 55

मद्भक्तिस्तु स्थिरा चास्तु सदा दास्यामि दर्शनम् । स्मृतश्च भवता वत्स प्रियस्त्वं सर्वथा मम

എന്നോടുള്ള നിന്റെ ഭക്തി സ്ഥിരമായിരിക്കട്ടെ. ഞാൻ നിനക്കു സദാ എന്റെ ദർശനം നൽകും. നീ എന്നെ സ്മരിക്കുന്ന ഓരോ വേളയും, വത്സാ, നീ സർവ്വഥാ എനിക്ക് പ്രിയനാണെന്ന് അറിക.

Verse 56

यथाकामसुखं तिष्ठ नोत्कण्ठां कर्तुमर्हसि । सर्वं प्रपूर्णतां यातु चिंतितं नात्र संशयः

നിനക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ സുഖത്തോടെ പാർക്കുക; വ്യാകുലമായ ആകാംക്ഷ കാണിക്കുന്നത് നിനക്കു യോജ്യമല്ല. നീ ചിന്തിച്ചതെല്ലാം നിശ്ചയമായി സമ്പൂർണത പ്രാപിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 57

उपमन्युरुवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्य्यकोटिसमप्रभः । ममेशानो वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तरधीयत

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത്, കോടിസൂര്യസമപ്രഭനായ ആ ഭഗവാൻ, എന്റെ ഈശാനൻ (ശിവൻ) വരങ്ങൾ നൽകി അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 58

एवं दृष्टो मया कृष्ण परिवारसमन्वितः । शंकरः परमेशानो भक्तिमुक्तिप्रदायकः

ഹേ കൃഷ്ണാ, ഞാൻ ഇങ്ങനെ ശങ്കര പരമേശ്വരനെ ദിവ്യപരിവാരസഹിതം ദർശിച്ചു— ഭക്തിയും മോക്ഷവും നൽകുന്നവൻ അവൻ തന്നേ।

Verse 59

शंभुना परमेशेन यदुक्तं तेन धीमता । तदवाप्तं च मे सर्वं देवदेवसमाधिना

ശംഭു പരമേശ്വരനായ ആ ധീമാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം ദേവദേവന്റെ സമാധി-പ്രസാദംകൊണ്ട് എനിക്ക് പൂർണ്ണമായി ലഭിച്ചു।

Verse 60

प्रत्यक्षं चैव तै जातान्गन्धर्वाप्सरसस्तथा । ऋषीन्विद्याधरांश्चैव पश्य सिद्धान्व्यवस्थितान्

കാണുക— പ്രത്യക്ഷമായി— ജനിച്ച ഗന്ധർവന്മാരെയും അപ്സരസ്സുകളെയും; ഋഷിമാരെയും വിദ്യാധരന്മാരെയും; ഇവിടെ തത്തതസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സിദ്ധന്മാരെയും കാണുക।

Verse 61

पश्य वृक्षान्मनोरम्यान्स्निग्धपत्रान्सुगंधिनः । सर्वर्तुकुसुमैर्युक्तान्सदापुष्पफलन्वितान्

ഈ മനോഹര വൃക്ഷങ്ങളെ കാണുക— മൃദുലമായ ഇലകളുള്ള, സുഗന്ധമുള്ള— എല്ലാ ഋതുക്കളിലെ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, എപ്പോഴും പൂവും ഫലവും നിറഞ്ഞവ।

Verse 62

सर्वमेतन्महाबाहो शंकरस्य महात्मनः । प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वं भावसमन्वितम

ഹേ മഹാബാഹോ! ദേവദേവനായ മഹാത്മ ശങ്കരന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ ഇതെല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നു; അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ സർവ്വവിശ്വം ദിവ്യഭാവവും പവിത്രസങ്കൽപ്പവും നിറഞ്ഞു വ്യാപിച്ചു ധരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 63

ममास्ति त्वखिलं ज्ञानं प्रसादाच्छूलपाणिनः । भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जानामि तत्त्वतः

ശൂലപാണിയായ ശ്രീശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ സർവ്വജ്ഞാനം എനിക്കുണ്ട്. ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി—എല്ലാം ഞാൻ തത്ത്വമായി അറിയുന്നു.

Verse 64

तमहं दृष्टवान्देवमपि देवाः सुरेश्वराः । यं न पश्यंत्यनाराध्य कोऽन्यो धन्यतरो मया

ഞാൻ ആ പരമദേവനെ ദർശിച്ചു—ആരാധനയില്ലാതെ ദേവാധിപന്മാരായ സുരേശ്വരന്മാർക്കും കാണാനാകാത്തവനെ. എനിക്കാൾ ധന്യൻ മറ്റാരുണ്ട്?

Verse 65

षड्विंशकमिति ख्यातं परं तत्त्वं सनातनम् । एवं ध्यायंति विद्वांसौ महत्परममक्षरम्

ആ പരമവും സനാതനവുമായ തത്ത്വം ‘ഷഡ്വിംശകം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. ജ്ഞാനികൾ ആ മഹത്തായ, പരമ, അക്ഷയ—ശിവനെ—ധ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 66

सर्व तत्त्वविधानज्ञः सर्वतत्त्वार्थदर्शनः । स एव भगवान्देवः प्रधानपुरुषेश्वरः

അവൻ എല്ലാ തത്ത്വങ്ങളുടെ ക്രമവിധാനത്തെ അറിയുന്നവനും, ഓരോ തത്ത്വത്തിന്റെയും യഥാർത്ഥ അർത്ഥം ദർശിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ ദേവൻ—പ്രധാനത്തിന്റെയും പുരുഷന്റെയും അധീശ്വരൻ.

Verse 67

यो निजाद्दक्षिणात्पार्श्वाद्ब्रह्माणं लोककारणम् । वामादप्यसृजद्विष्णुं लोकरक्षार्थमीश्वरः

ആ ഈശ്വരൻ തന്റെ വലത് പാർശ്വത്തിൽ നിന്ന് ലോകപ്രകടനത്തിന്റെ കാരണമായ ബ്രഹ്മാവിനെ ഉത്പാദിപ്പിച്ചു; ഇടത് പാർശ്വത്തിൽ നിന്ന് ലോകരക്ഷയ്ക്കായി വിഷ്ണുവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 68

कल्पान्ते चैव संप्राप्तेऽसृजद्रुद्रं हृदः प्रभुः । ततस्समहरत्कृत्स्नं जगत्स्थावरजंगमम्

കൽപാന്തം വന്നപ്പോൾ പ്രഭു തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രനെ സൃഷ്ടിച്ചു; തുടർന്ന് രുദ്രൻ സ്ഥാവര-ജംഗമങ്ങളുള്‍പ്പെടെ സർവ്വജഗത്തെയും പ്രളയത്തിൽ ലയിപ്പിച്ചു।

Verse 69

युगांते सर्वभूतानि संवर्तक इवानलः । कालो भूत्वा महादेवो ग्रसमानस्स तिष्ठति

യുഗാന്തത്തിൽ മഹാദേവൻ തന്നേ കാലമായി മാറുന്നു; സംവർത്തക അഗ്നിപോലെ നിലകൊണ്ട് സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും ഗ്രസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 70

सर्वज्ञस्सर्वभूतात्मा सवर्भूतभवोद्भवः । आस्ते सर्वगतो देवो दृश्यस्सर्वैश्च दैवतैः

അവൻ സർവ്വജ്ഞൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവ്, സർവ്വജീവികളുടെ ഭവോദ്ഭവത്തിന്റെ മൂലസ്രോതസ്സ്. ആ സർവ്വവ്യാപിയായ ദേവൻ എല്ലായിടത്തും വസിച്ച്, എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും പ്രത്യക്ഷമായി ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 71

अतस्त्वं पुत्रलाभाय समाराधय शंकरम् । शीघ्रं प्रसन्नो भविता शिवस्ते भक्तवत्सलः

അതുകൊണ്ട് പുത്രലാഭത്തിനായി നീ ഭക്തിയോടെ ശങ്കരനെ ആരാധിക്കൂ. ഭക്തവത്സലനായ ശിവൻ നിനക്കു शीഘ്രം പ്രസന്നനാകും।