रुद्ररथ-निर्माणवर्णनम् / Description of Rudra’s Divine Chariot Construction

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शैवप्रवर सन्मते । अद्भुतेयं कथा तात श्राविता परिमेशितुः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു— ഹേ സനത്കുമാരാ! സർവ്വജ്ഞനേ, ശൈവഭക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, സന്മതിയുള്ളവനേ! പ്രിയ വത്സാ, പരമേശ്വരൻ ശിവനെക്കുറിച്ച് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ട ഈ അത്ഭുതകഥ ഞാൻ ശ്രവണം ചെയ്തു।

Verse 2

इदानीं रथनिर्माणं ब्रूहि देवमयं परम् । शिवार्थं यत्कृतं दिव्यं धीमता विश्वकर्मणा

ഇപ്പോൾ ആ പരമ ദേവമയമായ രഥനിർമ്മാണം പറയുക; ശിവകാര്യാർത്ഥം ബുദ്ധിമാനായ വിശ്വകർമ്മ ദിവ്യമായി നിർമ്മിച്ചതിനെ.

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्य स मुनीश्वरः । सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—വ്യാസന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനീശ്വരനായ സനത്കുമാരൻ ശിവന്റെ പാദകമലങ്ങൾ സ്മരിച്ചു പിന്നെ പ്രസംഗിച്ചു.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ रथादेर्निर्मितिं मुने । यथामति प्रवक्ष्येऽहं स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞനായ വ്യാസാ, ഹേ മുനേ! രഥാദികളുടെ നിർമ്മാണവിവരം കേൾക്കുക. ശിവന്റെ പാദകമലങ്ങൾ സ്മരിച്ചു ഞാൻ എന്റെ ബോധപ്രകാരം വിവരിക്കും.

Verse 5

अथ देवस्य रुद्रस्य निर्मितो विश्वकर्मणा । सर्वलोकमयो दिव्यो रथो यत्नेन सादरम्

അപ്പോൾ ദേവൻ രുദ്രനുവേണ്ടി വിശ്വകർമ്മാവ് അത്യന്തം പരിശ്രമത്തോടും ഭക്തിപൂർവ്വമായ ആദരത്തോടും കൂടി, സർവ്വലോകമയമായ ദിവ്യ തേജോമയ രഥം നിർമ്മിച്ചു।

Verse 6

सर्वभूतमयश्चैव सौवर्णस्सर्वसंमतः । रथांगं दक्षिणं सूर्यस्तद्वामं सोम एव च

അവൻ സർവ്വഭൂതമയനും സ്വർണ്ണപ്രഭയോടെ ദീപ്തനുമായും എല്ലാവർക്കും സമ്മതനായും ഇരിക്കുന്നു. അവന്റെ രഥത്തിന്റെ വലതു ചക്രം സൂര്യൻ; ഇടതു ചക്രം തീർച്ചയായും സോമൻ—ചന്ദ്രൻ।

Verse 8

शशिनः षोडशारास्तु कला वामस्य सुव्रत । ऋक्षाणि तु तथा तस्य वामस्यैव विभूषणम्

ഹേ സുവ്രതധാരീ, ചന്ദ്രന്റെ പതിനാറു കലകൾ അവന്റെ ഇടതുവശത്തിന്റെ ആഭരണങ്ങളാണ്; അതുപോലെ നക്ഷത്രങ്ങളും അതേ ഇടതുവശത്തിന്റെ വിഭൂഷണമാണ്.

Verse 9

ऋतवो नेमयः षट् च तयोर्वै विप्रपुंगव । पुष्करं चांतरिक्षं वै रथनीडश्च मंदरः

ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, അവയിൽ ഋതുക്കളും ആറു നേമി-ഖണ്ഡങ്ങളും ഉണ്ട്; കൂടാതെ പുഷ്കരം, അന്തരിക്ഷം, രഥനീഡം, മന്ദരപർവ്വതവും ഉണ്ട്.

Verse 10

अस्ताद्रिरुदयाद्रिस्तु तावुभौ कूबरौ स्मृतौ । अधिष्ठानं महामेरुराश्रयाः केशराचलाः

അസ്താദ്രിയും ഉദയാദ്രിയും—ഇരുവരും ‘കുബേരർ’ (താങ്ങുന്ന പാർശ്വങ്ങൾ) എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. മഹാമേരു അവരുടെ അധിഷ്ഠാനം; കേശരാചലങ്ങൾ അതിന്റെ ആശ്രയശ്രേണികളാണ്.

Verse 11

वेगस्संवत्सरास्तस्य अयने चक्रसंगमौ । मुहूर्ता वंधुरास्तस्य शम्याश्चैव कलाः स्मृताः

അവനു വേഗം തന്നെയാണ് സംവത്സരം; രണ്ടു അയനങ്ങൾ ചക്രങ്ങളുടെ സംഗമംപോലെ. അവനു മുഹൂർത്തങ്ങൾ ക്ഷണിക ഇടവേളകൾ; കലകൾ തൃണമെന്നപോലെ അൽപം—ക്ഷണമാത്രം; ഇങ്ങനെ മഹേശ്വരന്റെ കാലാതീതത ഉപദേശിക്കുന്നു.

Verse 12

तस्य काष्ठाः स्मृता घोणाश्चाक्षदंडाः क्षणाश्च वै । निमेषाश्चानुकर्षश्च ईषाश्चानुलवाः स्मृताः

അവനേക്കുറിച്ച് കാലപരിമാണങ്ങൾ ഇങ്ങനെ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—കാഷ്ഠാ, ഘോണാ, അക്ഷദണ്ഡ, ക്ഷണം; അതുപോലെ നിമേഷം, അനുകർഷം, ഈഷാ, അനുലവവും പ്രസ്തുതമാണ്.

Verse 13

द्यौर्वरूथं रथस्यास्य स्वर्गमोक्षावुभौ ध्वजौ । युगान्तकोटितौ तस्य भ्रमकामदुघौ स्मृतौ

ആ രഥത്തിന്റെ വരൂഥം (ഛത്രം) സ്വയം ആകാശമായിരുന്നു; അതിന്റെ രണ്ടു ധ്വജങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും. യುಗാന്തവും കോടിതവും എന്ന ദ്വയം അവനു വിസ്മയകരമായി ആഗ്രഹഫലം പകരുന്നവയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 14

ईषादंडस्तथा व्यक्तं वृद्धिस्तस्यैव नड्वलः । कोणास्तस्याप्यहंकारो भूतानि च बलं स्मृतम्

ഈഷാദണ്ഡം (മദ്ധ്യദണ്ഡം) ‘വ്യക്ത’ തത്ത്വമായി അറിയപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ വർദ്ധന ‘നഡ്വല’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. അതിന്റെ കോണുകൾ ‘അഹങ്കാരം’ എന്നും, ഭൂതങ്ങൾ അതിന്റെ ‘ബലം’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 15

इन्द्रियाणि च तस्यैव भूषणानि समंततः । श्रद्धा च गतिरस्यैव रथस्य मुनिसत्तम

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ആ രഥത്തിന്റെ എല്ലാദിക്കിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളേ അതിന്റെ ഭൂഷണങ്ങളാകുന്നു; ശ്രദ്ധയേ ആ രഥത്തിന്റെ ഗതി—മുന്നോട്ടുള്ള യാത്രാമാർഗം—ആകുന്നു.

Verse 16

तदानीं भूषणान्येव षडंगान्युपभूषणम् । पुराणन्यायमीमांसा धर्मशास्त्राणि सुव्रताः

അപ്പോൾ ശാസ്ത്രങ്ങളേ തന്നെ ഭൂഷണങ്ങളായി; വേദത്തിന്റെ ഷഡംഗങ്ങൾ ഉപഭൂഷണങ്ങളായി; പുരാണം, ന്യായം, മീമാംസ, ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ—ഹേ സുവ്രതാ—ആധാരരൂപ അലങ്കാരങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 17

बलाशया वराश्चैव सर्वलक्षणसंयुताः । मंत्रा घंटाः स्मृतास्तेषां वर्णपादास्तदाश्रमाः

ബലം, മംഗളം, സർവ്വലക്ഷണങ്ങളാൽ സമന്വിതരായ അവർ ‘മന്ത്രങ്ങൾ’ എന്നും ‘ഘണ്ടകൾ’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അവരുടെ ആശ്രയമായി വർണ്ണങ്ങളും ഛന്ദസ്സിന്റെ പാദങ്ങളും പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 18

अथो बन्धो ह्यनन्तस्तु सहस्रफणभूषितः । दिशः पादा रथस्यास्य तथा चोपदिशश्चह

അതിനുശേഷം സഹസ്രഫണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതനായ അനന്തൻ തന്നെ അതിന്റെ ബന്ധന-ആധാരമായി നിന്നു; ദിക്കുകൾ ഈ രഥത്തിന്റെ പാദങ്ങളായി, ഉപദിക്കുകളും അതുപോലെ।

Verse 19

पुष्कराद्याः पताकाश्च सौवर्णा रत्नभूषिताः । समुद्रास्तस्य चत्वारो रथकंबलिनस्स्मृताः

പുഷ്കര മുതലായ പേരുകളുള്ള അവന്റെ പതാകകൾ സ്വർണ്ണമയവും രത്നഭൂഷിതവുമായിരുന്നു; അവനോട് ബന്ധപ്പെട്ട നാല് സമുദ്രങ്ങൾ അവന്റെ രഥത്തിന്റെ കംബളങ്ങൾ (ആവരണങ്ങൾ) എന്നു സ്മൃതമാണ്।

Verse 20

गंगाद्यास्सरित श्रेष्ठाः सर्वाभरणभूषिताः । चामरासक्तहस्ताग्रास्सर्वास्त्रीरूपशोभिताः

ഗംഗ മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ നദികൾ സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവരുടെ കൈകളുടെ അഗ്രഭാഗങ്ങൾ ചാമരം പിടിക്കുന്നതിൽ ലീനമായിരുന്നു, എല്ലാവരും സുന്ദരമായ സ്ത്രീരൂപത്തിൽ ശോഭിച്ചു।

Verse 21

तत्र तत्र कृतस्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम् । आवहाद्यास्तथा सप्त सोपानं हैममुत्तमम्

അവർ അവിടവിടെയായി തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തു രഥത്തെ ശോഭിപ്പിച്ചു; അതുപോലെ ആവഹ മുതലായവർ ഏഴ് പടികളുള്ള ഉത്തമ സ്വർണ്ണസോപാനവും കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 22

लोकालोकाचलस्तस्योपसोपानस्समंततः । विषयश्च तथा बाह्यो मानसादिस्तु शोभनः

അതിന്റെ ചുറ്റും ലോകാലോക പർവതത്തിന്റെ കയറിപ്പോകുന്ന സമീപനപാതകളും പടികളുപോലുള്ള ഉപസോപാനങ്ങളും എല്ലാടവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അതിന് അപ്പുറം മനസ്സുമുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ബാഹ്യ വിഷയലോകം മനോഹരമായി നിരന്നിരുന്നു.

Verse 23

पाशास्समंततस्तस्य सर्वे वर्षाचलास्स्मृताः । तलास्तस्य रथस्याऽथ सर्वे तलनिवासिनः

അവനെ ചുറ്റിയിരുന്ന പാശങ്ങൾ എല്ലാദിക്കുകളിലുമുള്ള വർഷാ പർവതങ്ങളായി കരുതപ്പെട്ടു; തലയുലോകങ്ങളും അവിടെയിരിക്കുന്ന തലനിവാസികളൊക്കെയും അവന്റെ രഥത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ആയി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 24

सारथिर्भगवान्ब्रह्मा देवा रश्मिधराः स्मृताः । प्रतोदो ब्रह्मणस्तस्य प्रणवो ब्रह्मदैवतम्

ആ (മഹാ) രഥത്തിന്റെ സാരഥിയായി ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ സ്മരിക്കുന്നു; ദേവന്മാർ രശ്മി (കയറുകൾ/ലഗാമുകൾ) ധരിക്കുന്നവരെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രതോദം പ്രണവം ‘ഓം’—അതുതന്നെ അവന്റെ ബ്രഹ്മദൈവതം; അതിനാൽ സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമഗതി പ്രേരിതമാകുന്നു.

Verse 25

अकारश्च महच्छत्रं मंदरः पार्श्वदंडभाक् । शैलेन्द्रः कार्मुकं तस्य ज्या भुजंगाधिपस्स्वयम्

‘അ’ അക്ഷരം അവനു മഹാരാജഛത്രമായി; മന്ദരപർവ്വതം പാർശ്വദണ്ഡമായി. പർവ്വതാധിപൻ അവന്റെ ധനുസ്സായി, സ്വയം നാഗരാജൻ അതിന്റെ ജ്യയായി മാറി.

Verse 26

घंटा सरस्वती देवी धनुषः श्रुतिरूपिणी । इषुर्विष्णुर्महातेजास्त्वग्निश्शल्यं प्रकीर्तितम्

ഘണ്ടാ ദേവി സരസ്വതിയാണ്; ധനുസ്സ് ശ്രുതി-രൂപമായ വേദം തന്നേ. മഹാതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണു അമ്പായി, ആ അമ്പിന്റെ ശല്യം (മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രം) അഗ്നിയെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 27

हयास्तस्य तथा प्रोक्ताश्चत्वारो निगमा मुने । ज्योतींषि भूषणं तेषामवशिष्टान्यतः परम्

ഹേ മുനേ, അവന്റെ കുതിരകൾ നാലു നിഗമങ്ങൾ (വേദങ്ങൾ) ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവയുടെ ഭൂഷണം ജ്യോതിസ്സുകൾ (ദിവ്യപ്രകാശങ്ങൾ) ആകുന്നു; തുടർന്ന് ശേഷിക്കുന്ന വിവരണം പിന്നെയും വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 28

अनीकं विषसंभूतं वायवो वाजका स्मृताः । ऋषयो व्यासमुख्याश्च वाहवाहास्तथाभवन्

വിഷത്തിൽ നിന്നു ആ മഹാബല യുദ്ധസൈന്യം ഉദ്ഭവിച്ചു. വായുക്കൾ തന്നെ വേഗവാനായ ‘വാജ’ (അശ്വ)ങ്ങളായി അറിയപ്പെട്ടു; വ്യാസപ്രമുഖ ഋഷിമാർ ആ സംഘർഷത്തിൽ ദിവ്യശക്തികളുടെ വാഹകരും പരിഭാവകരുമായി മാറി.

Verse 29

स्वल्पाक्षरैस्संब्रवीमि किं बहूक्त्या मुनीश्वर । ब्रह्मांडे चैव यत्किंचिद्वस्तुतद्वै रथे स्मृतम्

ഹേ മുനീശ്വരാ, കുറച്ച് വാക്കുകളിൽ പറയുന്നു—വളരെ പറയേണ്ടതെന്ത്? ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ എവിടെയെങ്കിലും എന്തെല്ലാം സത്തയുണ്ടോ, അതെല്ലാം ആ രഥത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 30

एवं सम्यक्कृतस्तेन धीमता विश्वकर्मणा । सरथादिप्रकारो हि ब्रह्मविष्ण्वाज्ञया शुभः

ഇങ്ങനെ ധീമാനായ വിശ്വകർമ്മാവ് ബ്രഹ്മാവിന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ആജ്ഞപ്രകാരം രഥം മുതലായ സമസ്ത മംഗള ക്രമീകരണവും പൂർണ്ണമായി, സമ്യകമായി നിർമ്മിച്ചു.