गाणपत्यदानकथा (Bāṇāsura Receives Gaṇapatya; Genealogical Prelude)
അധ്യായം 51 സംവാദപരമ്പരയോടെ ആരംഭിക്കുന്നു. ശശിമൗളി ശിവന്റെ ചരിതം—പ്രത്യേകിച്ച് ശിവൻ സ്നേഹവശാൽ ബാണാസുരന് ‘ഗാണപത്യ’ (ഗണബന്ധം/ഗണാധികാരം) എങ്ങനെ നൽകിയുവെന്ന്—സനത്കുമാരൻ വിവരിക്കണമെന്ന് വ്യാസൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ ഇതിനെ ശിവലീലയും പുണ്യപ്രദമായ ഇതിഹാസവുമെന്ന നിലയിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ സമ്മതിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അധ്യായം പുരാണീയ വംശാവലിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലേക്ക് മാറുന്നു—ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രൻ മരീചി, അവന്റെ പുത്രൻ കശ്യപൻ, സൃഷ്ടിവ്യാപനത്തിന്റെ പ്രധാന കാരകനായി വർണിക്കപ്പെടുന്നു. കശ്യപന്റെ ദക്ഷകന്ന്യകളുമായുള്ള വിവാഹങ്ങൾ പരാമർശിക്കുന്നു; അവരിൽ ദിതി ജ്യേഷ്ഠയും ദൈത്യജനനിയും. ദിതിയിൽ നിന്ന് രണ്ട് മഹാബല പുത്രന്മാർ—ജ്യേഷ്ഠൻ ഹിരണ്യകശിപു, കനിഷ്ഠൻ ഹിരണ്യാക്ഷ—ജനിച്ചു. ഈ വംശക്രമം പിന്നീട് വരുന്ന അസുരവംശങ്ങൾക്കും ബാണന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണഭൂമി ഒരുക്കുകയും, ‘അസുരനായിട്ടും ശിവകൃപയും ഗണസ്ഥാനവും എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു?’ എന്ന ധർമ്മ-തത്ത്വ ചോദ്യത്തിന് അവതാരികയാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ श्राविता सुकथाद्भुता । भवतानुग्रहात्प्रीत्या शभ्वनुग्रहनिर्भरा
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഹേ സനത്കുമാരാ, ഹേ സർവ്വജ്ഞാ! നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ സ്നേഹത്തോടെ ഞാൻ ഈ അത്ഭുതവും ഉത്തമവുമായ പവിത്രകഥ ശ്രവിച്ചു; അത് ശംഭു (ശിവൻ)യുടെ കൃപയാൽ നിറഞ്ഞതാണ്.
Verse 2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि चरितं शशिमौलिनः । गाणपत्यं ददौ प्रीत्या यथा बाणासुराय वै
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശശിമൗലിയായ പ്രഭു (ശിവൻ)യുടെ പാവനചരിതം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—അവൻ പ്രീതിയോടെ ബാണാസുരനു ഗാണപത്യ പദവി എങ്ങനെ നൽകി എന്നത്.
Verse 3
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यासादरात्तां वै कथां शंभोः परात्मनः । गाणपत्यं यथा प्रीत्या ददौ बाणा सुराय हि
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—വ്യാസനിൽ നിന്ന് ആദരത്തോടെ ലഭിച്ച ശംഭു പരമാത്മാവിന്റെ ഈ കഥ കേൾക്കുക; അവൻ പ്രീതിയോടെ ബാണാസുരനു മഹത്തായ ഗാണപത്യ പദവി എങ്ങനെ നൽകി എന്നത്.
Verse 4
अत्रैव सुचरित्रं च शंकरस्य महाप्रभोः । कृष्णेन समरोप्यत्र शंभोर्बाणानुगृह्णतः
ഇവിടെയേ മഹാപ്രഭു ശങ്കരന്റെ ഈ പുണ്യചരിതവും ഉണ്ട്—കൃഷ്ണൻ ഉളവാക്കിയ ഈ യുദ്ധത്തിൽ ശംഭു ബാണനോട് പ്രസന്നനായി അനുഗ്രഹം നൽകി।
Verse 5
अत्रानुरूपं शृणु मे शिवलीलान्वितं परम् । इतिहासं महापुण्यं मनःश्रोत्रसुखावहम्
ഇപ്പോൾ എന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് ഇവിടെ അനുയോജ്യമായ, ശിവലീലയാൽ സമന്വിതമായ പരമാഖ്യാനം കേൾക്കുക। ഇത് മഹാപുണ്യമായ ഇതിഹാസം; മനസ്സിനും ചെവിക്കും ആനന്ദം നൽകുന്നു।
Verse 6
ब्रह्मपुत्रो मरीचिर्यो मुनिरासीन्महामतिः । मानसस्सर्वपुत्रेषु ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ മരീചി എന്ന മുനി മഹാമതിയായിരുന്നു। മാനസപുത്രന്മാരിൽ അദ്ദേഹം ജ്യേഷ്ഠനും ശ്രേഷ്ഠനും ആയ പ്രജാപതിയായിരുന്നു।
Verse 7
तस्य पुत्रो महात्मासीत्कश्यपो मुनिसत्तमः । सृष्टिप्रवृद्धकोऽत्यंतं पितुर्भक्तो विधेरपि
അവന്റെ പുത്രൻ മഹാത്മാവായ കശ്യപൻ, മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. അവൻ സൃഷ്ടിയെ അത്യന്തമായി വികസിപ്പിച്ചു; പിതാവിനോടും വിധി (ബ്രഹ്മാ)യോടും പരമഭക്തനായിരുന്നു।
Verse 8
स्वस्य त्रयोदशमितादक्षकन्या स्सुशीलिकाः । कश्यपस्य मुनेर्व्यास पत्न्यश्चासन्पतिव्रताः
ഹേ വ്യാസാ! ദക്ഷന്റെ പതിമൂന്ന് സുസീല പുത്രിമാർ കശ്യപമുനിയുടെ പതിവ്രതകളായ ധർമ്മനിഷ്ഠ ഭാര്യമാരായി।
Verse 9
तत्र ज्येष्ठा दितिश्चासीद्दैत्यास्तत्तनयास्स्मृताः । अन्यासां च सुता जाता देवाद्यास्सचराचराः
അവിടെ ദിതി ജ്യേഷ്ഠയായിരുന്നു; അവളുടെ പുത്രന്മാർ ‘ദൈത്യർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റു ഭാര്യമാരിൽ നിന്ന് ദേവാദികളും സമസ്ത ചരാചര സൃഷ്ടിയും ജനിച്ചു।
Verse 10
ज्येष्ठायाः प्रथमौ पुत्रौ दितेश्चास्तां महाबलौ । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः
ജ്യേഷ്ഠയായ ദിതിയിൽ നിന്ന് ആദ്യം രണ്ട് മഹാബലികൾ ജനിച്ചു—ജ്യേഷ്ഠൻ ഹിരണ്യകശിപു, തുടർന്ന് അനുജൻ ഹിരണ്യാക്ഷൻ।
Verse 11
हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारो दैत्यसत्तमाः । ह्रादानुह्रादसंह्रादा प्रह्रादश्चेत्यनुक्रमात्
ഹിരണ്യകശിപുവിന് നാല് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ദൈത്യശ്രേഷ്ഠർ—ക്രമമായി: ഹ്രാദ, അനുഹ്രാദ, സംഹ്രാദ, പ്രഹ്ലാദൻ।
Verse 12
प्रह्रादस्तत्र हि महान्विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः । यं नाशितुं न शक्तास्तेऽभवन्दैत्याश्च केपि ह
അവരിൽ പ്രഹ്ലാദൻ മഹാനായിരുന്നു—വിഷ്ണുഭക്തനും ജിതേന്ദ്രിയനും. പലവിധം ശ്രമിച്ചിട്ടും ആ ദൈത്യർ അവനെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു।
Verse 13
विरोचनः सुतस्तस्य महा दातृवरोऽभवत् । शक्राय स्वशिरो योऽदाद्याचमानाय विप्रतः
അവന്റെ പുത്രൻ വിരോചനൻ മഹാദാനിയും ശ്രേഷ്ഠദാതാവുമായി പ്രസിദ്ധനായി; ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ യാചകനായി വന്നപ്പോൾ, അവൻ ദാനമായി സ്വന്തം ശിരസ്സുതന്നെ അർപ്പിച്ചു।
Verse 14
तस्य पुत्रो बलिश्चासीन्महादानी शिवप्रियः । येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी
അവന്റെ പുത്രൻ ബലി മഹാദാനിയും ശിവപ്രിയ ഭക്തനുമായിരുന്നു; വാമനരൂപം ധരിച്ച ഹരിക്കു ഭൂമിയെ ദാനമായി അർപ്പിച്ചത് അവനായിരുന്നു।
Verse 15
तस्यौरसः सुतो बाणश्शिवभक्तो बभूव ह । मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसंधस्स हस्रदः
അവനിൽ നിന്ന് അവന്റെ ഔരസപുത്രനായ ബാണൻ ജനിച്ചു; അവൻ തീർച്ചയായും ശിവഭക്തനായി. എല്ലാവർക്കും മാന്യൻ, ദാനശീലൻ, ധീമാൻ, സത്യസങ്കൽപ്പൻ, സഹസ്രദാതാവായി പ്രസിദ്ധൻ।
Verse 16
शोणिताख्ये पुरे स्थित्वा स राज्यमकरोत्पुरा । त्रैलोक्यं च बलाञ्ज्जित्वा तन्नाथानसुरेश्वरः
ശോണിതം എന്ന നഗരത്തിൽ വസിച്ച് ആ അസുരേശ്വരൻ തന്റെ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു. ബലപ്രയോഗത്തോടെ ത്രിലോകം ജയിച്ച് അവിടത്തെ നാഥന്മാരെയും അധീനപ്പെടുത്തി।
Verse 17
तस्य बाणासुरस्यैव शिवभक्तस्य चामराः । शंकरस्य प्रसादेन किंकरा इव तेऽभवन्
ശിവഭക്തനായ ബാണാസുരന്റെ ചാമരധാരികൾ ശങ്കരന്റെ പ്രസാദത്താൽ ശിവന്റെ കിങ്കരന്മാരെപ്പോലെ സേവയിൽ ലീനരായി മാറി।
Verse 18
तस्य राज्येऽमरान्हित्वा नाभवन्दुःखिताः प्रजाः । सापत्न्यादुःखितास्ते हि परधर्मप्रवर्तिनः
അവന്റെ രാജ്യത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ ഇടപെടൽ മാറ്റിവെച്ചിട്ടും പ്രജകൾ ദുഃഖിതരായില്ല. സാപത്ന്യാദി വേദനകളാൽ പീഡിതരായവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ പരധർമ്മത്തിൽ പ്രവൃത്തിച്ച് സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിയവരായിരുന്നു।
Verse 19
सहस्रबाहुवाद्येन स कदाचिन्महासुरः । तांडवेन हि नृत्येनातोषयत्तं महेश्वरम्
ഒരിക്കൽ ആ മഹാബലനായ മഹാസുരൻ തന്റെ സഹസ്രഭുജങ്ങളുടെ നാദമയ വാദ്യത്തോടുകൂടെ താണ്ഡവനൃത്തം ചെയ്ത് മഹേശ്വര മഹാദേവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു।
Verse 20
तेन नृत्येन संतुष्टस्सुप्रसन्नो बभूव ह । ददर्श कृपया दृष्ट्या शंकरो भक्तवत्सलः
ആ നൃത്തത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ ശങ്കരൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി. ഭക്തവത്സലനായ പ്രഭു കരുണാഭരിതമായ ദൃഷ്ടിയാൽ അവനെ നോക്കി.
Verse 21
भगवान्सर्वलोकेश्शशरण्यो भक्तकामदः । वरेण च्छंदयामास बालेयं तं महासुरम्
സർവ്വലോകേശനും ശരണ്യനും ഭക്തരുടെ ന്യായമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവനുമായ ഭഗവാൻ ശിവൻ വരം നൽകി മഹാസുരൻ ബാലേയനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
Verse 22
शंकर उवाच । बालेयः स महादैत्यो बाणो भक्तवरस्सुधीः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या नुनाव परमेश्वरम्
ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: ബലിയുടെ പുത്രനായ ആ മഹാദൈത്യൻ ബാണൻ—ഭക്തിയിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ബുദ്ധിമാനുമായവൻ—ഭക്തിയോടെ ശങ്കരനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് പരമേശ്വരനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി।
Verse 23
बाणासुर उवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । संतुष्टोऽसि महेशान ममोपरि विभो यदि
ബാണാസുരൻ പറഞ്ഞു: ദേവദേവാ, മഹാദേവാ, ശരണാഗതവത്സലാ! മഹേശാനാ, വിഭോ—എന്നിൽ നീ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ…
Verse 24
मद्रक्षको भव सदा मदुपस्थः पुराधिपः । सर्वथा प्रीतिकृन्मे हि ससुतस्सगणः प्रभो
പ്രഭോ, പുരാധിപാ! നീ എപ്പോഴും എന്റെ രക്ഷകനായി, എന്റെ സമീപത്ത് വസിക്കണമേ. നിന്റെ പുത്രന്മാരോടും ഗണങ്ങളോടും കൂടി എല്ലാതരത്തിലും എനിക്ക് പ്രീതി അനുഗ്രഹം നൽകണമേ।
Verse 25
सनत्कुमार उवाच । बलिपुत्रस्स वै बाणो मोहितश्शिवमायया । मुक्तिप्रदं महेशानं दुराराध्यमपि ध्रुवम्
സനത്കുമാരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ബലിയുടെ പുത്രൻ ബാണൻ ശിവമായയാൽ മോഹിതനായി. എങ്കിലും മോക്ഷദാതാവും ദുർആരാധ്യനുമായ മഹേശൻ നിത്യധ്രുവൻ.
Verse 26
स भक्तवत्सलः शंभुर्दत्त्वा तस्मै वरांश्च तान् । तत्रोवास तथा प्रीत्या सगणस्ससुतः प्रभुः
ഭക്തവത്സലനായ ശംഭു അവനു ആ വരങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു; ഹൃദയം നിറഞ്ഞ പ്രീതിയോടെ അവിടെയേ വസിച്ചു—പ്രഭു ഗണങ്ങളോടും പുത്രനോടും കൂടി.
Verse 27
स कदाचिद्बाणपुरे चक्रे देवासुरैस्सह । नदीतीरे हरः क्रीडां रम्ये शोणितकाह्वये
ഒരിക്കൽ ബാണപുരത്തിൽ ഹരൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും കൂടെ, ‘ശോണിത’ എന്നു വിളിക്കുന്ന മനോഹര നദീതീരത്തിൽ ദിവ്യക്രീഡ ചെയ്തു.
Verse 28
ननृतुर्जहसुश्चापि गंधर्वासरसस्तथा । जेयुः प्रणेमुर्मुनय आनर्चुस्तुष्टुवुश्च तम्
ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും ആനന്ദത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്തു ഹർഷത്തോടെ ചിരിച്ചു. മുനിമാർ “ജയം” എന്നു വിളിച്ചു, നമസ്കരിച്ചു, പൂജ നടത്തി, പരമതൃപ്തിയോടെ ഭഗവാൻ ശിവനെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 29
ववल्गुः प्रथमास्सर्वे ऋषयो जुहुवुस्तथा । आययुः सिद्धसंघाश्च दृदृशुश्शांकरी रतिम्
ആദ്യം എല്ലാ ഋഷിമാരും ആനന്ദത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്തു; അതുപോലെ അഗ്നിയിൽ ഹവിസ്സായി ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു. പിന്നെ സിദ്ധസംഘങ്ങൾ എത്തി ശങ്കരനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശക്തിയും ഉള്ള ദിവ്യ രതി-ലീല ദർശിച്ചു.
Verse 30
कुतर्किका विनेशुश्च म्लेच्छाश्च परिपंथिनः । मातरोभिमुखास्तस्थुर्विनेशुश्च विभीषिका
കുതർക്കത്തിൽ ജീവിച്ച വാദികളും മ്ലേച്ഛ കൊള്ളക്കാരും മറ്റു ശത്രു വഴിതടയാളികളും നശിച്ചു. മാതൃകകൾ ശത്രുവിനെ അഭിമുഖമായി ഉറച്ചുനിന്നു; നാശവും ഭീതിയും വിതയ്ക്കുന്ന ശക്തികളും ഒടുങ്ങി.
Verse 31
रुद्रसद्भावभक्तानां भवदोषाश्च विस्तृताः । तस्मिन्दृष्टे प्रजास्सर्वाः सुप्रीतिं परमां ययुः
രുദ്രനോടുള്ള സദ്ഭാവഭക്തിയുള്ളവരിലും വ്യാപിച്ചിരുന്ന ഭവദോഷങ്ങൾ (സംസാരവികാരങ്ങൾ) വിശദമായി വെളിവായി. എങ്കിലും അവനെ ദർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ എല്ലാ ജനങ്ങളും പരമാനന്ദവും ആഴമുള്ള തൃപ്തിയും പ്രാപിച്ചു.
Verse 32
ववल्गुर्मुनयस्सिद्धाः स्त्रीणां दृष्ट्वा विचेष्टितम् । पुपुषुश्चापि ऋतवस्स्वप्रभावं तु तत्र च
സ്ത്രീകളുടെ വിചിത്രമായ ചേഷ്ടകൾ കണ്ടപ്പോൾ സിദ്ധ മുനിമാരും ഉള്ളിൽ കലങ്ങിപ്പോയി; അവിടെ ഋതുക്കളും തങ്ങളുടെ തനതായ പ്രഭാവം പ്രകടിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി।
Verse 33
ववुर्वाताश्च मृदवः पुष्पकेसरधूसराः । चुकूजुः पक्षिसंघाश्च शाखिनां मधुलम्पटाः
പുഷ്പകേസരധൂസരമായ മൃദുവായ കാറ്റുകൾ വീശി; വൃക്ഷങ്ങളിലെ തേൻ മോഹിച്ചു പക്ഷിസമൂഹങ്ങൾ മധുരമായി കൂകി.
Verse 34
पुष्पभारावनद्धानां रारट्येरंश्च कोकिलाः । मधुरं कामजननं वनेषूपवनेषु च
വനങ്ങളിലും ഉപവനങ്ങളിലും വൃക്ഷങ്ങൾ പുഷ്പഭാരത്തിൽ കുനിഞ്ഞുനിന്നു; കോകിലകൾ ആനന്ദത്തോടെ വിളിച്ചു; എല്ലായിടത്തും കാമജനകമായ മധുരത—വസന്തമോഹം—വ്യാപിച്ചു.
Verse 35
ततः क्रीडाविहारे तु मत्तो बालेन्दुशेखरः । अनिर्जितेन कामेन दृष्टाः प्रोवाच नन्दिनम्
അതിനുശേഷം ക്രീഡാവിഹാരത്തിൽ ബാലേന്ദ്രുശേഖരൻ (ചന്ദ്രകലാധരനായ ശിവൻ) ലീലാരസത്തിൽ മത്തനായി; ഇനിയും ജയിക്കപ്പെടാത്ത കാമത്തെ കണ്ടു നന്ദിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു.
Verse 36
चन्द्रशेखर उवाच । वामामानय गौरीं त्वं कैलासात्कृतमंडनाम् । शीघ्रमस्माद्वनाद्गत्वा ह्युक्त्वाऽकृष्णामिहानय
ചന്ദ്രശേഖരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“കൈലാസത്തിൽ നിന്ന് അലങ്കാരഭൂഷിതയായ ഗൗരിയെ, എന്റെ വാമയെ, കൊണ്ടുവരിക. ഈ വനത്തിൽ നിന്ന് വേഗം പോയി അകൃഷ്ണയെ അറിയിച്ചു അവളെയും ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.”
Verse 37
सनत्कुमार उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तत्राह पार्वतीम् । सुप्रणम्य रहो दूतश्शंकरस्य कृतांजलिः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—“അവൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അവിടെ ചെന്നു. പിന്നെ ഏകാന്തത്തിൽ ശങ്കരന്റെ ദൂതൻ പാർവതിയോട് പറഞ്ഞു; അവൻ നന്നായി നമസ്കരിച്ചു കൈകൂപ്പി നിന്നിരുന്നു।”
Verse 38
नन्दीश्वर उवाच । द्रष्टुमिच्छति देवि त्वां देवदेवो महेश्वरः । स्ववल्लभां रूपकृतां मयोक्तं तन्निदेशतः
നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ നിന്നെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവന്റെ പ്രിയയ്ക്കു യോജിച്ച ആ രൂപം ഞാൻ നിനക്കായി നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 39
सनत्कुमार उवाच । ततस्तद्वचनाद्गौरी मंडनं कर्तुमादरात् । उद्यताभून्मुनिश्रेष्ठ पतिव्रतपरायणा
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ പതിവ്രതധർമ്മത്തിൽ പരായണയായ ഗൗരീ ആദരത്തോടെ അലങ്കാരം ചെയ്യാൻ ഉത്സുകയായി എഴുന്നേറ്റു.
Verse 40
आगच्छामि प्रभुं गच्छ वद तं त्वं ममाज्ञया । आजगाम ततो नंदी रुद्रासन्नं मनोगतिः
“ഞാൻ വരാം. പ്രഭുവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു എന്റെ ആജ്ഞയായി ഈ വാക്ക് അറിയിക്ക.” തുടർന്ന് നന്ദി മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ രുദ്രന്റെ സമീപത്തേക്ക് എത്തി.
Verse 41
पुनराह ततो रुद्रो नन्दिनं परविभ्रमः । पुनर्गच्छ ततस्तात क्षिप्रमा नय पार्वतीम्
അപ്പോൾ പരമാധിപനായ, അചഞ്ചലമായ ഐശ്വര്യമുള്ള രുദ്രൻ നന്ദിയോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“മകനേ, വീണ്ടും പോകുക; വേഗത്തിൽ പാർവതിയെ കൊണ്ടുവരിക.”
Verse 42
बाढमुक्त्वा स तां गत्वा गौरीमाह सुलोचनाम् । द्रष्टुमिच्छति ते भर्ता कृतवेषां मनोरमाम्
“അങ്ങനെ തന്നേ” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ ചെന്നു സുലോചനയായ ഗൗരിയോട് പറഞ്ഞു—നിന്റെ ഭർത്താവ് നിന്നെ ഒരുക്കി അലങ്കരിച്ച മനോഹര വേഷത്തിൽ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 43
शंकरो बहुधा देवि विहर्तुं संप्रतीक्षते । एवं पतौ सुकामार्ते गम्यतां गिरिनंदिनि
ഹേ ദേവീ, ശങ്കരൻ പലവിധത്തിൽ ക്രീഡ ചെയ്യാൻ കാത്തിരിക്കുന്നു. നിന്റെ പ്രഭു പ്രേമാകാംക്ഷയിൽ വ്യാകുലനായിരിക്കെ, ഹേ ഗിരിനന്ദിനീ, അവിടേക്കു പോകുക.
Verse 44
क्सरोभिस्समग्राभिरन्योन्यमभिमंत्रितम् । लब्धभावो यथा सद्यः पार्वत्या दर्शनोत्सुकः
സമഗ്രമായി പരസ്പരം കൈമാറിയ മന്ത്ര-സൂചനകളാൽ അവൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മനസ്സുറപ്പ് വീണ്ടെടുത്തു; പാർവതിയെ ദർശിക്കുവാൻ അത്യുത്സുകനായി, ഹൃദയം ഉടൻ അവളുടെ സന്നിധിയിലേക്കു തിരിഞ്ഞു.
Verse 45
अयं पिनाकी कामारिः वृणुयाद्यां नितंबिनीम् । सर्वासां दिव्यनारीणां राज्ञी भवति वै धुवम्
പിനാകധാരിയായ കാമാരിയായ പരമേശ്വരൻ ഈ സുന്ദര നിതംബിനിയായ കന്യയെ വരിക്കും; അവൾ നിശ്ചയമായി എല്ലാ ദിവ്യസ്ത്രീകളിലും റാണിയാകും.
Verse 46
वीक्षणं गौरिरूपेण क्रीडयेन्मन्मथैर्गणैः । कामोऽयं हंति कामारिमूचुरन्योन्यमादताः
ഗൗരീരൂപം ധരിച്ചു, കാമസദൃശ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ക്രീഡാഭാവത്തോടെ ദൃഷ്ടി വീശി. അപ്പോൾ അവർ തമ്മിൽ പറഞ്ഞു— “ഈ കാമം കാമാരിയായ ശിവനെയും തൊടുന്നു.”
Verse 47
स्प्रष्टुं शक्नोति या काचिदृते दाक्षायणी स्त्रियम् । सा गच्छेत्तत्र निश्शंकं मोहयेत्पार्वतीपतिम्
ദാക്ഷായണി (സതി)യെ ഒഴികെ, അവനെ സമീപിച്ച് സ്പർശിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏതൊരു സ്ത്രീയും ഭയമില്ലാതെ അവിടെ ചെന്നു, പാർവതീപതി മഹാദേവനെ മോഹിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കട്ടെ.
Verse 48
कूष्मांडतनया तत्र शंकरं स्प्रष्टुमुत्सहे । अहं गौरीसुरूपेण चित्रलेखा वचोऽब्रवीत्
അവിടെ കൂഷ്മാണ്ഡന്റെ പുത്രി പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് ശങ്കരനെ സ്പർശിക്കാൻ കഴിയും.” തുടർന്ന് ചിത്രലേഖ ഗൗരിയുടെ മനോഹര രൂപം ധരിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 49
चित्रलेखोवाच । यदधान्मोहिनीरूपं केशवो मोह नेच्छया । पुरा तद्वैष्णवं योगमाश्रित्य परमार्थतः
ചിത്രലേഖ പറഞ്ഞു—മുന്പ് കേശവൻ മോഹിപ്പിക്കാനുള്ള ഇച്ഛകൊണ്ടല്ല; പരമാർത്ഥപ്രകാരം വൈഷ്ണവ യോഗശക്തിയെ ആശ്രയിച്ച് മോഹിനീ രൂപം ധരിച്ചു।
Verse 50
उर्वश्याश्च ततो दृष्ट्वा रूपस्य परिवर्तनम् । कालीरूपं घृताची तु विश्वाची चांडिकं वपुः
അപ്പോൾ ഉർവശിയുടെ രൂപപരിവർത്തനം കണ്ടു ഘൃതാചി കാളീ രൂപം ധരിച്ചു; വിശ്വാചി ചണ്ഡികയുടെ ഉഗ്രവപു സ്വീകരിച്ചു।
Verse 51
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे ऊषा चरित्रवर्णनं शिवशिवाविवाहवर्णनं नामैकपंचाशत्तमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ ‘ഊഷാ-ചരിത്രവർണ്ണനം’ എന്നും ‘ശിവ-ശിവാ (പാർവതി) വിവാഹവർണ്ണനം’ എന്നും പേരായ അമ്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 52
मातॄणामप्यनुक्तानामनुक्ताश्चाप्सरोवराः । रत्नाद्रूपाणि ताश्चक्रुस्स्वविद्यासंयुता अनु
പേരുപറയപ്പെടാത്ത മാതൃദേവിമാരും, അനുക്തമായ ശ്രേഷ്ഠ അപ്സരസ്സുകളും തത്തത്തം ദിവ്യവിദ്യകളാൽ യുക്തരായി രത്നസദൃശ രൂപങ്ങൾ അപ്പോൾ ധരിച്ചു।
Verse 53
ततस्तासां तु रूपाणि दृष्ट्वा कुंभां डनंदिनी । वैष्णवादात्मयोगाच्च विज्ञातार्था व्यडंबयत्
അവരുടെ രൂപങ്ങൾ കണ്ട കുംഭാണ്ഡനന്ദിനി ആത്മയോഗത്തിന്റെ അന്തർദൃഷ്ടിയാലും വൈഷ്ണവ തന്ത്രജ്ഞാനത്താലും അവരുടെ ഉദ്ദേശ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവരുടെ പ്രകടനത്തെ നിപുണമായി പ്രതിരോധിച്ചു।
Verse 54
ऊषा बाणासुरसुता दिव्ययोगविशारदा । चकार रूपं पार्वत्या दिव्यमत्यद्भुतं शुभम्
ബാണാസുരന്റെ പുത്രി ഊഷ, ദിവ്യയോഗത്തിൽ വിശാരദയായി, പാർവതിക്കായി അത്യദ്ഭുതവും ദിവ്യവും ദീപ്തവും ശുഭവും ആയ രൂപം സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 55
महारक्ताब्जसंकाशं चरणं चोक्तमप्रभम् । दिव्यलक्षणसंयुक्तं मनोऽभीष्टार्थदायकम्
അവന്റെ പാദം മഹാരക്തപദ്മസദൃശമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അത് ലൗകിക തിളക്കമില്ലാത്തത്. ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളാൽ യുക്തമായ ആ പാദം ഭക്തന്റെ മനോഭീഷ്ടഫലം നൽകുന്നു।
Verse 56
तस्या रमणसंकल्पं विज्ञाय गिरिजा ततः । उवाच सर्वविज्ञाना सर्वान्तर्यामिनी शिवा
അപ്പോൾ ഗിരിജ അവളുടെ പ്രിയനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉദ്ദേശം അറിഞ്ഞ് പറഞ്ഞു—അവൾ ശിവാ, സർവ്വജ്ഞ, എല്ലായ ഹൃദയങ്ങളിലും അന്തര്യാമിയായി വസിക്കുന്നവൾ।
Verse 57
गिरिजोवाच । यतो मम स्वरूपं वै धृतभूषे सखि त्वया । सकामत्वेन समये संप्राप्ते सति मानिनि
ഗിരിജ പറഞ്ഞു—സഖീ, ആഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നവളേ, നീ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ സമയത്ത് ആഗ്രഹം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു, നിശ്ചിത നിമിഷവും എത്തിയിരിക്കുന്നു—മാനിനീ, കേൾക്കുക।
Verse 58
अस्मिंस्तु कार्तिके मासि ऋतुधर्मास्तु माधवे । द्वादश्यां शुक्लपक्षे तु यस्तु घोरे निशागमे
കാർത്തിക മാസത്തിൽ—അതുപോലെ മാധവ (വൈശാഖ) മാസത്തിൽ, ഋതുധർമ്മങ്ങളുടെ വിധികൾ ഉള്ളപ്പോൾ—ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശിയിൽ, രാത്രിയുടെ ഭയങ്കരമായ സമീപന വേളയിൽ ആരെങ്കിലും (ഈ കർമ്മം) നിർവഹിച്ചാൽ…
Verse 59
कृतोपवासां त्वां भोक्ता सुप्तामंतःपुरे नरः । स ते भर्त्ता कृतो देवैस्तेन सार्द्धं रमिष्यसि
നീ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് അന്തഃപുരത്തിൽ നിദ്രിക്കുന്നപ്പോൾ ഒരു പുരുഷൻ നിന്നെ അപമാനിക്കും. ദേവന്മാർ അവനെയേ നിന്റെ ഭർത്താവായി നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവനോടൊപ്പം നീ ദാമ്പത്യസുഖം അനുഭവിക്കും.
Verse 60
आबाल्याद्विष्णुभक्तासि यतोऽनिशमतंद्रिता । एवमस्त्विति सा प्राह मनसा लज्जितानना
നീ ബാല്യകാലം മുതൽ വിഷ്ണുഭക്തയാണ്; എപ്പോഴും സ്ഥിരവും അശ്രാന്തവുമാണ്. ഇത് കേട്ട് അവൾ—മനസ്സിൽ ലജ്ജിച്ച് മുഖം താഴ്ത്തി—ഹൃദയത്തിൽ, “അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞു.
Verse 61
अथ सा पार्वती देवी कृतकौतुकमण्डना । रुद्रसंनिधिमागत्य चिक्रीडे तेन शंभुना
അപ്പോൾ ദേവി പാർവതി ഉത്സവാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് രുദ്രന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി, ശംഭുവിനോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ ക്രീഡിച്ചു.
Verse 62
ततो रतांते भगवान्रुद्रश्चादर्शनं ययौ । सदारः सगणश्चापि सहितो दैवतैर्मुने
അപ്പോൾ രതിസമാപ്തിക്കു ശേഷം, ഹേ മുനേ, ഭഗവാൻ രുദ്രൻ തന്റെ സഹധർമ്മിണിയോടും ഗണങ്ങളോടും സമവേത ദേവന്മാരോടും കൂടി അദൃശനായിത്തീർന്നു।
Frequently Asked Questions
The chapter announces and begins the narrative of Śiva granting “gāṇapatya” (gaṇa-affiliation/authority) to Bāṇāsura, then supplies a genealogical preface (Marīci → Kaśyapa → Diti → Hiraṇyakaśipu/Hiraṇyākṣa) to situate the asura lineage.
It suggests that Śiva’s anugraha can confer spiritual-political legitimacy beyond conventional deva/asura binaries, while genealogy functions as karmic-historical context rather than final determinism.
Śiva is invoked through epithets emphasizing transcendence and lordship—Śaśimauli (moon-crested), Śambhu/Śaṅkara, Mahāprabhu, Parātman—foregrounding grace and sovereignty as the chapter’s theological lens.