गिलासुर-आक्रमणम् तथा शिवसैन्य-समाह्वानम् — The Assault of Gila and Śiva’s Mobilization

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तस्येंगितज्ञश्च स दैत्यराजो गदां गृहीत्वा त्वरितस्ससैन्यः । कृत्वाथ साऽग्रे गिलनामधेयं सुदारुणं देववरैरभेद्यम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ ഉദ്ദേശം അറിഞ്ഞ ആ ദൈത്യരാജൻ ഗദ കൈയിൽ എടുത്ത് സൈന്യത്തോടുകൂടെ വേഗത്തിൽ നീങ്ങി. അവൻ തന്റെ മുന്നിൽ ‘ഗില’ എന്ന പേരുള്ള അതിഭീകരമായ (വ്യൂഹം/ആയുധം) ഒരുക്കി; ദേവശ്രേഷ്ഠർക്കും അതിനെ ഭേദിക്കാനായില്ല.

Verse 2

गुहामुखं प्राप्य महेश्वरस्य बिभेद शस्त्रैरशनिप्रकाशैः । अन्ये ततो वीरकमेव शस्त्रैरवाकिरञ्छैल सुतां तथान्ये

മഹേശ്വരന്റെ ഗുഹാമുഖത്തെത്തി മിന്നൽപ്പിണർ പോലെ തിളങ്ങുന്ന ആയുധങ്ങളാൽ അവർ അത് ഭേദിച്ചു. ചിലർ വീരകനെയും മറ്റു ചിലർ പാർവതിയെയും ആയുധങ്ങളാൽ ആക്രമിച്ചു.

Verse 3

द्वारं हि केचिद्रुचिरं बभंजुः पुष्पाणि पत्राणि विनाशयेयुः । फलानि मूलानि जलं च हृद्यमुद्यानमार्गानपि खंडयेयुः

ചിലർ മനോഹരമായ കവാടം തകർത്തു; മറ്റു ചിലർ പൂക്കളും ഇലകളും നശിപ്പിച്ചു. അവർ പഴങ്ങളും വേരുകളും തെളിനീരും നശിപ്പിക്കുകയും ഉദ്യാനപാതകൾ തകർക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 4

विलोडयेयुर्मुदिताश्च केचिच्छृंगाणि शैलस्य च भानुमंति । ततो हरस्सस्मृतवान्स्वसैन्यं समाह्वयन्कुपितः शूलपाणिः

അവരിൽ ചിലർ ആഹ്ലാദത്തോടെ പർവതത്തിന്റെ ദീപ്തമായ ശിഖരങ്ങളെ കുലുക്കി ഇളക്കി. അപ്പോൾ ശൂലപാണിയായ ഹരൻ തന്റെ സൈന്യത്തെ ഓർത്ത് ക്രോധത്തോടെ സേനയെ വിളിച്ചു കൂട്ടി.

Verse 5

भूतानि चान्यानि सुदारुणानि देवान्ससैन्यान्सह विष्णुमुख्यान् । आहूतमात्रानुगणास्ससैन्या रथैर्गजैर्वाजिवृषैश्च गोभिः

മറ്റു അതിഭയങ്കരവും ദാരുണവുമായ ഭൂതങ്ങളും—വിഷ്ണുപ്രമുഖ ദേവന്മാരും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളോടുകൂടി—ആഹ്വാനം മാത്രമേ ഉണ്ടായാലും ഉടൻ എത്തി. ആ അനുഗണസമൂഹങ്ങൾ സൈന്യസഹിതം രഥങ്ങൾ, ഗജങ്ങൾ, അശ്വങ്ങൾ, വൃഷഭങ്ങൾ, ഗോവുകൾ എന്നിവയോടെ സമാഗതരായി.

Verse 6

उष्ट्रैः खरैः पक्षिवरैश्च सिंहैस्ते सर्वदेवाः सहभूतसंघैः । व्याघ्रैमृगैस्सूकरसारसैश्च समीनमत्स्यैश्शिशुमारमुख्यैः

സകല ദേവന്മാരും ഭൂതസംഘങ്ങളോടുകൂടി ഒട്ടകങ്ങൾ, കഴുതകൾ, ശ്രേഷ്ഠ പക്ഷികൾ, സിംഹങ്ങൾ എന്നിവയോടൊപ്പം വന്നു; കൂടാതെ വ്യാഘ്രങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ, സൂകരങ്ങൾ, സാരസങ്ങൾ, ജലചരസമൂഹങ്ങൾ—മത്സ്യങ്ങളും ശിശുമാരപ്രമുഖങ്ങളും—സഹിതം സമാഗതരായി.

Verse 7

अन्यैश्च नाना विधजीवसंघैर्विशीर्णदंशाः स्फुटितैस्स्मशानैः । भुजंगमैः प्रेतशतैः पिशाचैर्दिव्यैर्विमानैः कमलाकरैश्च

ഇനിയും നാനാവിധ ജീവസമൂഹങ്ങൾ വന്നു—ചിതറിപ്പൊട്ടിയ ശ്മശാനങ്ങളുടെ നടുവിൽ, ദംശങ്ങൾ ക്ഷീണിച്ച് ജീർണ്ണിച്ചവരായി. അവരുടെ കൂടെ ഭുജംഗങ്ങൾ, നൂറുകണക്കിന് പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ; കൂടാതെ ദിവ്യ വിമാനംകളും കമലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങളും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 8

नदीनदैः पर्वतवाहनैश्च समागताः प्रांजलयः प्रणम्य । कपर्दिनं तस्थुरदीनसत्त्वास्सेनापतिं वीरकमेव कृत्वा

നദികളും നദാധിപതികളും, പർവതങ്ങളും അവയുടെ വാഹകരും സഹിതം അവർ സമാഗതരായി. കൈകൂപ്പി प्रणമിച്ച് കപർദിൻ (ശിവൻ) സന്നിധിയിൽ അചഞ്ചലമായി നിന്നു; ഭയമില്ലാതെ വീരകനെയേ ഏക സേനാപതിയായി നിയമിച്ചു.

Verse 9

विसर्जयामास रणाय देवान्विश्रांतवाहानथ तत्पिनाकी । युद्धे स्थिरं लब्धजयं प्रधानं संप्रेषितास्ते तु महेश्वरेण

അനന്തരം പിനാകധാരിയായ പരമേശ്വരൻ, വാഹനങ്ങൾ വിശ്രമിച്ച ദേവന്മാരെ യുദ്ധത്തിനായി അയച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ സ്ഥിരരും വിജയം ഉറപ്പായവരുമായ ആ പ്രധാന ദേവന്മാർ മഹേശ്വരന്റെ ആജ്ഞയാൽ പ്രേഷിതരായി.

Verse 10

चक्रुर्युगांतप्रतिमं च युद्धं मर्य्यादहीनं सगिलेन सर्वे । दैत्येन्द्रसैन्येन सदैव घोरं क्रोधान्निगीर्णास्त्रिदशास्तु संख्ये

അപ്പോൾ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു യുഗാന്തപ്രളയത്തിനെപ്പോലെ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത അതിഭീകര യുദ്ധം നടത്തി. ആ സമരത്തിൽ ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ സൈന്യം എപ്പോഴും ഭയാനകമായിരുന്നു; യുദ്ധമദ്ധ്യേ ത്രിദശദേവന്മാർ ക്രോധത്തിൽ വിഴുങ്ങപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ ആയി.

Verse 11

तस्मिन्क्षणे युध्यमानाश्च सर्वे ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वर्कशशांकमुख्याः । आसन्निगीर्णा विधसेन तेन सैन्ये निगीर्णेऽस्ति तु वीरको हि

ആ നിമിഷത്തിൽ ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ മുതലായ പ്രധാന ദേവന്മാർ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിലായിരുന്നു; ആ മഹാസൈന്യം അവരെ വിഴുങ്ങാൻ പോകുന്ന നിലയിലായി. സൈന്യം ഗ്രസിക്കപ്പെടുമ്പോൾ വീരകൻ എന്ന വീരൻ മാത്രമേ ശേഷിച്ചുള്ളൂ.

Verse 12

विहाय संग्रामशिरोगुहां तां प्रविश्य शर्वं प्रणिपत्य मूर्ध्ना । प्रोवाच दुःखाभिहतः स्मरारिं सुवीरको वाग्ग्मिवरोऽथ वृत्तम्

‘സംഗ്രാമശിര’ എന്ന ഗുഹ വിട്ട് സുവീരകൻ അകത്തു കടന്ന് ശർവൻ (ശ്രീശിവൻ) മുമ്പിൽ ശിരസ്സു നമിച്ചു പ്രണാമം ചെയ്തു. ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായ ആ വാഗ്മി സ്മരാരിയോട് സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവൃത്തമായി അറിയിച്ചു.

Verse 13

निगीर्णैते सैन्यं विधसदितिजेनाद्य भगवन्निगीर्णोऽसौ विष्णुस्त्रिभुवनगुरुर्दैत्यदलनः । निगीर्णौ चन्द्रार्कौद्रुहिणमघवानौ च वरदौ निगीर्णास्ते सर्वे यमवरुणवाताश्च धनदः

ഹേ ഭഗവൻ! ഇന്ന് ദേവക്രമം തകർക്കുന്ന ആ ദിതിജൻ നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ വിഴുങ്ങി. ത്രിഭുവനഗുരുവും ദൈത്യദലനനുമായ വിഷ്ണുവും വിഴുങ്ങപ്പെട്ടു. ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, വരദാതാക്കളായ ബ്രഹ്മയും ഇന്ദ്രനും; കൂടാതെ യമൻ, വരുണൻ, വായു, ധനദൻ (കുബേരൻ) — എല്ലാവരും ഗ്രസിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 14

स्थितोस्म्येकः प्रह्वः किमिह करणीयं भवतु मे अजेयो दैत्येन्द्रः प्रमुदितमना दैत्यसहितः

ഞാൻ ഇവിടെ ഒറ്റയ്ക്കാണ് നിൽക്കുന്നത്, വിനയത്തോടെ തല കുനിച്ച്. ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? ദൈത്യങ്ങളുടെ അധിപൻ അജേയൻ; ആനന്ദിതമനസ്സോടെ ദൈത്യസഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 15

अजेयं त्वां प्राप्तः प्रतिभयमना मारुतगतिस्स्वयं विष्णुर्देवः कनककशिपुं कश्यपसुतम् । नखैस्तीक्ष्णैर्भक्त्या तदपिभगवञ्छिष्टवशगः प्रवृत्तस्त्रैलोक्य विधमतु मलं व्यात्तवदनः

ഹേ അജേയ പ്രഭോ! ഭയം അകറ്റുവാനുള്ള മനസ്സോടെ, കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ സ്വയം വിഷ്ണുദേവൻ കശ്യപസുതനായ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ സമീപിച്ചു. മൂർച്ചയുള്ള നഖങ്ങളാൽ, ഭക്തിയാൽ പ്രേരിതനായി, ഹേ ഭഗവൻ, അവനും നിന്റെ ശാസനത്തിന് വശപ്പെട്ടവനായി, വായ് പിളർത്തി ത്രിലോകത്തിലെ മലിനത ചൂര്ന്നുകളയാൻ പ്രവൃത്തനായി।

Verse 16

वसिष्ठाद्यैश्शप्तो भुवनपतिभिस्सप्तमुनिभिस्तथाभूते भूयस्त्वमिति सुचिरं दैत्यसहितः

വസിഷ്ഠാദി ഋഷികളും ഭുവനപാലകരും സപ്തമുനികളും ശപിച്ചതിനാൽ, അവൻ ദൈത്യസഹിതമായി അതേ അവസ്ഥയിൽ ദീർഘകാലം തുടർന്നു; മനസ്സിൽ “വീണ്ടും ഞാൻ ഉയരും, വീണ്ടും വരും” എന്നു ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്।

Verse 17

ततस्तेनोक्तास्ते प्रणयवचनैरात्मनि हितैः कदास्माद्वै घोराद्भवति मम मोक्षो मुनिवराः । यतः क्रुद्धैरुक्तो विधसहरणाद्युद्धसमये ततो घोरैर्बाणैर्विदलितमुखे मुष्टिभिरलम्

അപ്പോൾ അവന്റെ സ്നേഹപൂർണ്ണവും ഹിതകരവുമായ വചനങ്ങളാൽ അഭിസംബോധിതരായ മുനിവരന്മാർ പറഞ്ഞു— “ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഈ ഘോരാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് എനിക്ക് മോക്ഷം എപ്പോൾ ലഭിക്കും? യുദ്ധസമയത്ത് ക്രുദ്ധനായി വിധാതാവിന്റെ ഭാഗം ഹരിക്കുമെന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭയങ്കര ബാണങ്ങൾ എന്റെ മുഖം പിളർത്തി—ഇനി ഈ മുഷ്ടിപ്രഹാരങ്ങൾ മതി!”

Verse 18

बदर्याख्यारण्ये ननु हरिगृहापुण्यवसतौ निसंस्तभ्यात्मानं विगतकलुषो यास्यसि परम् । ततस्तेषां वाक्यात्प्रतिदिनमसौ दैत्यगिलनः क्षुधार्तस्संग्रामाद्भ्रमति पुनरामोदमुदितः

“ബദരീ എന്ന അരണ്യത്തിൽ—ഹരിയുടെ ഗൃഹംപോലെയുള്ള പുണ്യധാമത്തിൽ—നീ അന്തഃകരണം സ്ഥിരപ്പെടുത്തി, കലുഷമുക്തനായി പരമപദം പ്രാപിക്കും.” അവരുടെ വാക്കുകൾക്കു ശേഷം ആ ദൈത്യഭക്ഷകൻ വിശപ്പാൽ പീഡിതനായി യുദ്ധകാരണം വീണ്ടും അലഞ്ഞു; എങ്കിലും തന്റെ ഉഗ്രപരാക്രമത്തിന്റെ ആനന്ദത്തിൽ ഹർഷിതനായിരുന്നു।

Verse 19

तमस्वेदं घोरं जगदुदितयोस्सूर्यशशिनोर्यथाशुक्रस्तुभ्यं परमरिपुरत्यंतविकरः । हतान्देवैर्देत्यान्पुनरमृतविद्यास्तुतिपदैस्सवीर्यान्संदृष्टान्व्रणशतवियुक्तान्प्रकुरुते

ഈ ഭയങ്കര അന്ധകാരം ലോകത്തിൽ ഉദിച്ച സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുടെ ദീപ്തിപോലെ തോന്നുന്നു; എങ്കിലും നിനക്കിത് പരമശത്രു, അത്യന്തം ഭീകരം. ദേവന്മാർ വധിച്ച ദൈത്യർ അമൃതവിദ്യയുടെ സ്തുതിപദങ്ങളാൽ വീണ്ടും ഉയർത്തപ്പെടുന്നു—വീര്യമോടെ, നൂറുകണക്കിന് മുറിവുകളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി, വീണ്ടും ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 20

वरं प्राणास्त्याज्यास्तव मम तु संग्रामसमये भवान्साक्षीभूतः क्षणमपि वृतः कार्यकरणे

പ്രാണം ത്യജിക്കുന്നതും ശ്രേയസ്; എന്നാൽ യുദ്ധസമയത്ത് നീ ഒരു ക്ഷണവും പിന്മാറരുത്. എന്റെ സാക്ഷിയായി നിന്നുകൊണ്ട് കാര്യസാധനയിൽ നിരതനായി ഇരിക്കൂ।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । इतीदं सत्पुत्रात्प्रमथपतिराकर्ण्य कुपितश्चिरं ध्यात्वा चक्रे त्रिभुवनपतिः प्रागनुपमम् । प्रगायत्सामाख्यं दिनकरकराकारवपुषा प्रहासात्तन्नाम्ना तदनु निहतं तेन च तमः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ആ സത്പുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പ്രമഥപതി (ശിവൻ) ക്രുദ്ധനായി. ദീർഘധ്യാനത്തിന് ശേഷം ത്രിഭുവനപതി മുമ്പൊരിക്കലും കാണാത്ത അപൂർവം സൃഷ്ടിച്ചു. സാമഗാനം ആലപിച്ച് സൂര്യകിരണസദൃശമായ രൂപം ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷനായി; ആ (ഉച്ചരിച്ച) നാമം ധരിച്ച തന്റെ ഹാസ്യത്താൽ പിന്നീട് ആ അന്ധകാരം അവൻ നശിപ്പിച്ചു।

Verse 22

प्रकाशेस्मिंल्लोके पुनरपि महायुद्धमकरोद्रणे दैत्यैस्सार्द्धं विकृतवदनैर्वीरकमुनिः । शिलाचूर्णं भुक्त्वा प्रवरमुनिना यस्तु जनितस्स कृत्वा संग्रामं पुरमपि पुरा यश्च जितवान्

ഈ പ്രകാശിത ലോകത്തിൽ വീരക മുനി വീണ്ടും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വികൃതമുഖങ്ങളായ ദാനവന്മാരോടൊപ്പം മഹായുദ്ധം നടത്തി. ശിലാചൂർണം ഭുജിച്ച് ശ്രേഷ്ഠ മുനിയാൽ ജനിപ്പിക്കപ്പെട്ടവൻ യുദ്ധം ചെയ്ത് പൂർവകാലത്ത് അവരുടെ പുരവും ജയിച്ചിരുന്നു।

Verse 23

महारुद्रस्सद्यः स खलु दितिजेनातिगिलितस्ततश्चासौ नन्दी निशितशरशूलासिसहितः । प्रधानो योधानां मुनिवरशतानामपि महान्निवासो विद्यानां शमदममहाधैर्यसहितः

മഹാദാനവൻ മഹാരുദ്രനെ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വിഴുങ്ങി. അപ്പോൾ നന്ദി മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ, ത്രിശൂലം, ഖഡ്ഗം എന്നിവയോടെ മുന്നേറി—യോദ്ധാക്കളിൽ അഗ്രൻ, നൂറുകണക്കിന് മുനിവരന്മാരിലും മഹാൻ, വിദ്യകളുടെ നിവാസം, ശമ-ദമവും മഹാധൈര്യവും ഉള്ളവൻ।

Verse 24

निरीक्ष्यैवं पश्चाद्वृषभवरमारुह्य भगवान्कपर्द्दी युद्धार्थी विधसदितिजं सम्मुखमुखः । जपन्दिव्यं मन्त्रं निगलनविधानोद्गिलनकं स्थितस्सज्जं कृत्वा धनुरशनिकल्पानपि शरान्

ഇങ്ങനെ നിരീക്ഷിച്ച ശേഷം ഭഗവാൻ കപർദി യുദ്ധാർത്ഥം ശ്രേഷ്ഠ വൃഷഭത്തിൽ കയറി, എതിർവശത്ത് നിന്ന ദൈത്യനെ അഭിമുഖീകരിച്ചു നിന്നു. ശത്രുവിനെ വിഴുങ്ങിയും പുറന്തള്ളിയും ചെയ്യാൻ ശേഷിയുള്ള ദിവ്യമന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട്, വജ്രസമമായ ശരങ്ങളെ ധനുര്ജ്യയിൽ സജ്ജമാക്കി സന്നദ്ധനായി നിന്നു.

Verse 25

ततौ निष्कांतोऽसौ विधसवदनाद्वीरकमुनिर्गृहीत्वा तत्सर्वे स्वबलमतुलं विष्णुसहितः । समुद्गीर्णास्सर्वे कमलजबलारीन्दुदिनपाः प्रहृष्टं तसैन्यं पुनरपि महायुद्धमकरोत्

അപ്പോൾ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് വീരകൻ എന്ന വീരമുനി പുറപ്പെട്ടു. വിഷ്ണുവിനോടുകൂടെ തന്റെ അതുലബലം കൈക്കൊണ്ട് അവൻ എല്ലാവരെയും സമാഹരിച്ചു. കമലജൻ (ബ്രഹ്മ), ബലാരി (ഇന്ദ്രൻ), ചന്ദ്രൻ, ദിനപതി (സൂര്യൻ) എല്ലാവരും യുദ്ധഘോഷം മുഴക്കി; ആ ഹർഷിത സൈന്യം വീണ്ടും മഹായുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ടു.

Verse 26

जिते तस्मिञ्छुक्रस्तदनु दितिजान्युद्धविहतान् यदा विद्यावीर्यात्पुनरपि सजीवान्प्रकुरुते । तदा बद्ध्वानीतः पशुरिव गणैभूतपतये निगीर्णस्तेनासौ त्रिपुररिपुणा दानवगुरुः

ദൈത്യർ ജയിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ശുക്രൻ മന്ത്രവിദ്യയുടെ ശക്തിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ വീണ ദിതിജരെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. അപ്പോൾ ഗണങ്ങൾ അവനെ മൃഗത്തെപ്പോലെ കെട്ടി ഭൂതപതി മഹാദേവന്റെ അടുക്കൽ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; അവിടെ ത്രിപുരാരിയായ ശിവൻ ആ ദാനവഗുരുവിനെ വിഴുങ്ങി.

Verse 27

विनष्टे शुक्राख्यो सुररिपुनिवासस्तदखिलो जितो ध्वस्तो भग्नो भृशमपि सुरैश्चापि दलितम् । प्रभूतैर्भूतौघैर्दितिजकुणपग्रासरसिकैस्सरुंडैर्नृत्यद्भिर्निशितशरशक्त्युद्धृतकरैः

ദേവശത്രുക്കളുടെ ആശ്രയമെന്നു വിളിക്കപ്പെട്ട ശുക്രൻ നശിച്ചതോടെ, ദൈത്യരുടെ ആ മുഴുവൻ കോട്ടയും ജയിക്കപ്പെട്ടു, തകർന്നു, പൂർണ്ണമായി ഭഗ്നമായി; ദേവന്മാർ അതിനെ കഠിനമായി ചവിട്ടിത്തകർത്തു. തുടർന്ന് മഹത്തായ ഭൂതസമൂഹങ്ങൾ ഒഴുകിവന്നു—ദാനവശവങ്ങൾ വിഴുങ്ങുന്നതിൽ രസിക്കുന്നവർ—കൂകിയും നൃത്തം ചെയ്തും, കൈകളിൽ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളും ശക്തികളും ഉയർത്തി।

Verse 28

प्रमत्तैर्वेतालैस्सुदृढकरतुंडैरपि खगैवृकैर्नानाभेदैश्शवकुणपपूर्णास्यकवलैः । विकीर्णे संग्रामे कनककशिपोर्वंशजनकश्चिरं युद्धं कृत्वा हरिहरमहेन्द्रैश्च विजितः

ഉന്മത്ത വേതാളങ്ങളും, അത്യന്തം ദൃഢവും ശക്തവുമായ കൊക്കുകളുള്ള പക്ഷികളും, പലവിധ നരികളും—അവരുടെ വായിൽ ശവകുണപത്തിന്റെ കഷണങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കെ—യുദ്ധഭൂമി ചിതറി കലാപമായപ്പോൾ, ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വംശജനകൻ ദീർഘകാലം യുദ്ധം ചെയ്തിട്ടും അവസാനം ഹരി, ഹര, മഹേന്ദ്രന്മാർക്കാൽ പരാജിതനായി.

Verse 29

प्रविष्टे पाताले गिरिजलधिरंध्राण्यपि तथा ततस्सैन्ये क्षीणे दितिजवृषभश्चांधकवरः । प्रकोपे देवानां कदनदवरो विश्वदलनो गदाघातैर्घोरैर्विदलितमदश्चापि हरिणा

അവൻ പാതാളത്തിലേക്കും—പർവ്വതഗുഹകളിലേക്കും സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴഗർഭങ്ങളിലേക്കും—പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, സൈന്യം ക്ഷയിച്ചതോടെ ദിതിജരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ദാനവവൃഷഭനായ അന്ധകൻ എഴുന്നേറ്റു. ദേവന്മാർ കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ചപ്പോൾ, സംഹാരത്തിന്റെ അഗ്രഗണ്യനും ലോകം പിളർക്കുന്നവനുമായ അവന്റെ അഹങ്കാരവും ഹരി നൽകിയ ഭീകര ഗദാഘാതങ്ങളാൽ പിളർന്ന് തകർന്നു.

Verse 30

न वै यस्सग्रामं त्यजति वरलब्धः किलः यत स्तदा ताडैर्घोरैस्त्रिदशपतिना पीडिततनुः । ततश्शस्त्रास्त्रौघैस्तरुगिरिजलैश्चाशु विबुधाञ्जिगायोच्चैर्गर्जन्प्रमथपतिमाहूय शनकैः

വരബലത്തോടെ ബലവാനായ അവൻ യുദ്ധഭൂമി വിട്ടില്ല. ദേവാധിപന്റെ ഭീകര പ്രഹരങ്ങളാൽ ശരീരം പീഡിതമായിട്ടും, ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളുടെ പ്രളയവും വൃക്ഷം, പർവ്വതം, ജലം എന്നിവ എറിഞ്ഞും ദേവന്മാരെ വേഗത്തിൽ ജയിച്ചു. ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ച് ക്രമേണ പ്രമഥപതി ശിവനെ ആഹ്വാനിച്ചു.

Verse 31

स्थितो युद्धं कुर्वन्रणपतितशस्त्रैर्बहुविधैः परिक्षीणैस्सर्वैस्तदनु गिरिजा रुद्रमतुदत् । तथा वृक्षैस्सर्पैरशनिनिवहैः शस्त्रप टलैर्विरूपैर्मायाभिः कपटरचनाशम्बरशतैः

യുദ്ധത്തിൽ അചഞ്ചലമായി നിന്നു പോരാടിയ റുദ്രൻ, റണഭൂമിയിൽ വീണിരുന്ന പലവിധ ശസ്ത്രങ്ങളും ക്ഷയിച്ച് നിർഫലമായതായി കണ്ടു. തുടർന്ന് ഗിരിജ വീണ്ടും റുദ്രനെ ആക്രമിച്ചു—വൃക്ഷങ്ങൾ, സർപ്പങ്ങൾ, വജ്രങ്ങളുടെ കൂട്ടം, ശസ്ത്രവർഷം, കൂടാതെ നൂറുകണക്കിന് കപടരചനകളാൽ തീർത്ത വികൃതമായ മായകളാൽ।

Verse 32

विजेतुं शैलेशं कुहकमपरं तत्र कृतवान्महासत्त्वो वीरस्त्रिपुररिपुतुल्यश्च मतिमान् । न वध्यो देवानां वरशतमनोन्मादविवशः प्रभूतैश्शस्त्रास्त्रैस्सपदि दितिजो जर्जरतनुः

ശൈലേശനെ ജയിക്കാനായി ആ മഹാവീരൻ, മഹാസത്ത്വൻ, ബുദ്ധിമാൻ, ത്രിപുരാരിസമൻ അവിടെ മറ്റൊരു കുഹകം ഒരുക്കി. എന്നാൽ നൂറു വരങ്ങളുടെ ഉന്മാദത്തിൽ വശപ്പെട്ട ആ ദാനവൻ ദേവന്മാർക്ക് വധ്യനല്ല; അനവധി ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പതിച്ചിട്ടും അവന്റെ ദേഹം വെറും ജർജരമായി ചിതറുകയായിരുന്നു.

Verse 33

तदीयाद्विष्यन्दात्क्षिति तलगतैरन्धकगणैरतिव्याप्तघोरं विकृतवदनं स्वात्मसदृशम् । दधत्कल्पांताग्निप्रतिमवपुषा भूतपतिना त्रिशूले नोद्भिन्नस्त्रिपुररिपुणा दारुणतरम्

അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ഭൂതലത്തിലേക്ക് അന്ധകഗണങ്ങൾ ഒഴുകിപ്പുറപ്പെട്ടു—എല്ലാടവും വ്യാപിക്കുന്ന ഭീകരപ്രവാഹം, വികൃതവും ഭയാനകവുമായ മുഖങ്ങളോടെ, അവനേപ്പോലെ തന്നേ. എന്നാൽ കല്പാന്താഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ദേഹമുള്ള ഭൂതപതി, ത്രിപുരാരിയായ ശിവന്റെ ത്രിശൂലത്താലും കുത്തിപ്പൊളിക്കപ്പെടാതെ, കൂടുതൽ ദാരുണനായി മാറി.

Verse 34

यदा सैन्यासैन्यं पशुपतिहतादन्यदभवद्व्रणोत्थैरत्युष्णैः पिशितनिसृतैर्बिन्दुभिरलम् । तदा विष्णुर्योगा त्प्रमथपतिमाहूय मतिमान् चकारोग्रं रूपं विकृतवदनं स्त्रैणमजितम्

പശുപതി വധിച്ചതിനാൽ വൈരിസൈന്യം തന്നെ മാറിപ്പോയപ്പോൾ—മുറിവുകളിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട മാംസരസത്തിന്റെ അത്യുഷ്ണ തുള്ളികൾ എല്ലാടവും ചിതറിയപ്പോൾ—ബുദ്ധിമാൻ വിഷ്ണു യോഗബലത്തോടെ പ്രമഥപതിയെ വിളിച്ചു ഒരു ഉഗ്രരൂപം സൃഷ്ടിച്ചു: വികൃതമുഖമുള്ള, സ്ത്രീവേഷം ധരിച്ച, അജേയമായ രൂപം.

Verse 35

करालं संशुष्कं बहुभुजलताक्रांतकुपितो विनिष्क्रांतः कर्णाद्रणशिरसि शंभोश्च भगवान्

അപ്പോൾ ഭയങ്കരദർശനനായും ക്രോധത്തിൽ ഉണങ്ങിയതുപോലെയും, അനേകം ഭുജലതകളാൽ ചുറ്റിപ്പിടിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ അത്യന്തം കുപിതനായും ആയ ആ ഭഗവാൻ കർണ്ണത്തിൽ നിന്ന് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു യുദ്ധഭൂമിയിൽ—ശംഭുവിന്റെ മുമ്പിൽ തന്നേ—പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 36

रणस्था सा देवी चरणयुगलालंकृतमही स्तुता देवैस्सर्वैस्मदनु भगवान् प्रेरितमतिः । क्षुधार्ता तत्सैन्यं दितिजनिसृतं तच्च रुधिरं पपौ सात्युष्णं तद्रणशिरसि सृक्कर्दममलम्

യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആ ദേവി—അവളുടെ യുഗലചരണങ്ങൾ ഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ചവൾ—സകല ദേവന്മാരാലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ഭഗവാന്റെ പ്രേരണയാൽ അവളുടെ നിശ്ചയം ദൃഢമായി. ക്ഷുധാർത്തയായി അവൾ ദൈത്യന്മാരിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട സൈന്യത്തെയും അവരുടെ അത്യുഷ്ണ രക്തത്തെയും കുടിച്ചു; അതിനാൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവളുടെ വായ് രക്തകർക്കടമെന്നപോലെ കർദമം പുരണ്ടു മലിനമായി।

Verse 37

ततस्त्वेको दैत्यस्तदपि युयुधे शुष्करुधिरस्तलाघातैर्घोरैशनिसदृशैर्जानुचरणैः । नखैर्वज्राकारैर्मुखभुजशिरोभिश्च गिरिशं स्मरन् क्षात्रं धर्मं स्वकुल विहितं शाश्वतमजम्

അപ്പോൾ ഒരു ദൈത്യൻ—അവന്റെ രക്തം ഉണങ്ങിയിരുന്നാലും—വീണ്ടും യുദ്ധം തുടർന്നു. ഇടിമിന്നൽപോലെ ഭയങ്കരമായ കൈത്തട്ടുകളാൽ, മുട്ടുകളും പാദങ്ങളും ആയുധമാക്കി പ്രഹരിച്ചു. വജ്രാകാര നഖങ്ങളാലും, മുഖം, ഭുജങ്ങൾ, ശിരസ്സ് എന്നിവകൊണ്ടും, തന്റെ കുലത്തിന് വിധിക്കപ്പെട്ട ശാശ്വതവും അജന്മവുമായ ക്ഷാത്രധർമ്മം സ്മരിച്ച്, ഗിരീശൻ (ശിവൻ)നെ ആക്രമിച്ചു।

Verse 38

रणे शांतः पश्चात्प्रमथपतिना भिन्नहृदयस्त्रिशूले सप्रोतो नभसि विधृतस्स्थाणुसदृशः । अधःकायश्शुष्कस्नपनकिरणैर्जीर्णतनुमाञ्जलासारेर्मेघैः पवनसहितैः क्लेदितवपुः

യുദ്ധത്തിൽ അവൻ നിശ്ചലനായി; പിന്നെ പ്രമഥപതി പിന്നിൽ നിന്ന് ത്രിശൂലത്തോടെ അവന്റെ ഹൃദയം ഭേദിച്ചു. ആ ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തപ്പെട്ടവനായി, ആകാശത്തിൽ ഉയർത്തി പിടിക്കപ്പെട്ട്, തൂണുപോലെ അചലമായി നിന്നു. താഴെഭാഗം തപ്ത-ശുദ്ധികര കിരണങ്ങളിൽ ഉണങ്ങി ജീർണ്ണമായി; എങ്കിലും കാറ്റോടുകൂടിയ മഴമേഘങ്ങൾ അവന്റെ ദേഹം നനച്ചു.

Verse 39

विशीर्णस्तिग्मांशोस्तुहिनशकलाकारशकलस्तथाभूतः प्राणांस्तदपि न जहौ दैत्य वृषभः । तदा तुष्टश्शंभुः परमकरुणावारिधिरसौ ददौ तस्मै प्रीत्या गणपतिपदं तेन विनुतः

അവൻ കത്തുന്ന സൂര്യത്തിന്റെ തുണ്ടുകളെയും ഹിമശകലങ്ങളുടെ ചിതറലുകളെയും പോലെ ചിന്നിച്ചിതറിച്ചെങ്കിലും, ദൈത്യൻ വൃഷഭൻ പ്രാണം വിട്ടില്ല. അപ്പോൾ പരമകരുണാസമുദ്രമായ ശംഭു പ്രസന്നനായി, സ്നേഹത്തോടെ അവന് ഗണപതിപദം ദാനം ചെയ്തു; അവൻ പിന്നെ ശിവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 40

ततो युद्धस्यांते भुवनपतयस्सार्थ रमणैस्तवैर्नानाभेदैः प्रमथपतिमभ्यर्च्य विधिवत् । हरिब्रह्माद्यास्ते परमनुतिभिस्स्तुष्टुवुरलं नतस्कंधाः प्रीता जयजय गिरं प्रोच्य सुखिताः

പിന്നീട് യുദ്ധം അവസാനിച്ചപ്പോൾ ഭുവനപതികൾ തങ്ങളുടെ സഹധർമ്മിണികളോടുകൂടെ വിധിപൂർവ്വം പ്രമഥപതി ശിവനെ ആരാധിച്ചു; നാനാവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു. ഹരി, ബ്രഹ്മാ മുതലായ ദേവന്മാർ ഭുജങ്ങൾ നമിച്ച് പരമ നമസ്കാരങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ ധാരാളമായി വാഴ്ത്തി ‘ജയ ജയ’ എന്നു ഘോഷിച്ച് ആനന്ദിച്ചു.

Verse 41

हरस्तैस्तैस्सार्द्धं गिरिवरगुहायां प्रमुदितो विसृज्यैकानंशान् विविधबलिना पूज्यसुनगान् । चकाराज्ञां क्रीडां गिरिवर सुतां प्राप्य मुदितां तथा पुत्रं घोराद्विधसवदनान्मुक्तमनघम्

അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ പർവതഗുഹയിൽ ഹരൻ ആ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ ആനന്ദിച്ചു. തന്റെ ശക്തിയുടെ ചില അംശങ്ങളും വിവിധബലമുള്ള പൂജ്യ ദേവഗണങ്ങളെയും അയച്ച് ആജ്ഞ പുറപ്പെടുവിച്ചു. പിന്നെ സന്തോഷത്തോടെ ക്രീഡാർത്ഥം ഗിരിജയായ പാർവതിയെ പ്രാപിച്ചു; അതുപോലെ ഭയങ്കര ദ്വിമുഖ ഭീഷണിയിൽ നിന്ന് മോചിതനായ, നിർമലനായ ഒരു പുത്രനെയും ലഭിച്ചു.

Verse 46

इति श्रीशिवमहा पुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखण्डे अंधकवधोपाख्याने अन्धकयुद्धवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവ മഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ അഞ്ചാം യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ, അന്ധകവധോപാഖ്യാനത്തിനകത്ത് ‘അന്ധകയുദ്ധവർണനം’ എന്ന നാൽപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.