रुद्रस्य रणप्रवेशः तथा दैत्यगणानां बाणवृष्टिः (Rudra Enters the Battlefield; the Daityas’ Arrow-Storm)
അധ്യായം 22-ൽ സനത്കുമാരൻ വർണ്ണിക്കുന്നു: വൃഷഭാരൂഢനായ രുദ്രൻ രൗദ്രരൂപത്തിൽ, കളിയെന്നപോലെ പുഞ്ചിരിയോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവനെ കണ്ടതോടെ മുമ്പ് പരാജിതരായ ഗണങ്ങൾ വീണ്ടും ധൈര്യം നേടി ഗർജിച്ച് ദൈത്യന്മാരുടെ മേൽ ഘനമായ ബാണവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞ് പോരാട്ടത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. ശങ്കരദർശനത്തിൽ ദൈത്യർ പാപങ്ങൾ ഭയന്ന് ഓടുന്നതുപോലെ ചിതറിപ്പോകുന്നു. അവരുടെ പിന്മാറ്റം കണ്ട ജലന്ധരൻ ചണ്ഡീശനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞെത്തി ആയിരക്കണക്കിന് ബാണങ്ങൾ വിടുന്നു. നിശുംബ-ശുംബാദി ദൈത്യരാജാക്കന്മാർ കോപത്തോടെ ശിവനിലേക്കു കുതിച്ച് ‘ബാണാന്ധകാരം’ പടർത്തി ഗണങ്ങളെ മൂടി അവയവങ്ങൾ മുറിച്ച് ശൈവസേനയെ അമർത്തുന്നു. അപ്പോൾ ശിവൻ വന്ന ബാണജാലം ഛേദിച്ച് തന്റെ ആയുധങ്ങളാൽ ആകാശം നിറച്ച് ഭീകര പ്രതിബാണവൃഷ്ടി സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ദൈത്യർ പീഡിതരായി ഭൂമിയിൽ വീഴുന്നു. ഇങ്ങനെ രുദ്രന്റെ പരമാധികാരവും ദൈത്യബലത്തിന്റെ ക്ഷണഭംഗുരതയും തെളിയുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ वीरगणै रुद्रो रौद्ररूपो महाप्रभुः । अभ्यगाद्वृषभारूढस्संग्रामं प्रहसन्निव
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മഹാപ്രഭു രുദ്രൻ രൗദ്രരൂപം ധരിച്ചു, വീരഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, വൃഷഭാരൂഢനായി യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു മുന്നേറി, ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 2
रुद्रमायांतमालोक्य सिंहनादैर्गणाः पुनः । निवृत्ताः संगरे रौद्रा ये हि पूर्वं पराजिताः
രുദ്രൻ അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ട ഗണങ്ങൾ സിംഹനാദം മുഴക്കി; മുമ്പ് പരാജിതരായിരുന്ന ആ രൗദ്രരും വീണ്ടും യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു മടങ്ങി।
Verse 3
वीर शब्दं च कुर्वन्तस्तेऽप्यन्ये शांकरा गणाः । सोत्सवास्सायुधा दैत्यान्निजघ्नुश्शरवृष्टिभिः
വീരഘോഷം മുഴക്കി ശങ്കരന്റെ മറ്റു ഗണങ്ങളും, ഉത്സാഹത്തോടെ ആയുധധാരികളായി, അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് ദൈത്യരെ വീഴ്ത്തി നശിപ്പിച്ചു।
Verse 4
दैत्या हि भीषणं रुद्रं सर्वे दृष्ट्वा विदुद्रुवुः । शांकरं पुरुषं दृष्ट्वा पातकानीव तद्भयात्
ഭീകരനായ രുദ്രനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ ദൈത്യരും ഓടി; ശാങ്കരനായ പരമപുരുഷനെ ദർശിച്ച ഉടൻ, ഭയത്തിൽ അവർ പാപങ്ങൾ ലയിക്കുന്നതുപോലെ ചിതറിപ്പോയി।
Verse 5
अथो जलंधरो दैत्यान्निवृत्तान्प्रेक्ष्य संगरे । अभ्यधावत्स चंडीशं मुंचन्बाणान्सहस्रशः
അപ്പോൾ ജലന്ധരൻ യുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യർ പിന്മാറുന്നതു കണ്ടു ചണ്ഡീശനിലേക്കു വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുചെന്നു, സഹസ്രശഃ ബാണങ്ങൾ വിട്ടു।
Verse 6
निशुंभशुंभप्रमुखा दैत्येन्द्राश्च सहस्रशः । अभिजग्मुश्शिवं वेगाद्रोषात्संदष्टदच्छदाः
നിശുംഭ-ശുംഭന്മാർ മുൻപന്തിയിൽ, സഹസ്രശഃ ദൈത്യേന്ദ്രർ കോപത്തിൽ പല്ലുകടിച്ച്, മഹാവേഗത്തിൽ ഭഗവാൻ ശിവനിലേക്കു പാഞ്ഞുചെന്നു।
Verse 7
कालनेमिस्तथा वीरः खड्गरोमा बलाहकः । घस्मरश्च प्रचंडश्चापरे चापि शिवं ययुः
കാലനേമി, വീരനായ ഖഡ്ഗരോമാ, ബലാഹക, ഘസ്മര, പ്രചണ്ഡൻ എന്നിവരും മറ്റു മഹാബലികളും ശിവനെ നേരിടാൻ യുദ്ധാർത്ഥം മുന്നേറി।
Verse 8
बाणैस्संछादयामासुर्द्रुतं रुद्रगणांश्च ते । अंगानि चिच्छिदुर्वीराः शुंभाद्या निखिला मुने
ഹേ മുനേ! ശുംഭാദിയായ എല്ലാ വീരരും വേഗത്തിൽ അമ്പുവർഷം ചൊരിഞ്ഞ് രുദ്രഗണങ്ങളെ മൂടി, യുദ്ധക്രോധത്തിൽ അവരുടെ അവയവങ്ങളും മുറിച്ചുകീറി തുളച്ചു।
Verse 9
बाणांधकारसंछन्नं दृष्ट्वा गणबलं हरः । तद्बाणजालमाच्छिद्य बाणैराववृते नभः
അമ്പുകളുടെ അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട ഗണസൈന്യത്തെ കണ്ട ഹരൻ ആ അമ്പുവല മുറിച്ചുതള്ളി, തന്റെ അമ്പുകളാൽ ചുറ്റുമുള്ള ആകാശം മുഴുവൻ മൂടി।
Verse 10
दैत्यांश्च बाणवात्याभिः पीडितानकरोत्तदा । प्रचंडबाणजालोघैरपातयत भूतले
അപ്പോൾ അവൻ അമ്പുകളുടെ കൊടുങ്കാറ്റുകളാൽ ദൈത്യരെ പീഡിപ്പിച്ചു; പ്രചണ്ഡമായ അമ്പുവലയുടെ പ്രളയധാരകളാൽ അവരെ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി।
Verse 11
खड्गरोमशिरः कायात्तथा परशुनाच्छिनत् । बलाहकस्य च शिरः खट्वांगेनाकरोद्द्विधा
പരശുവാൽ അവൻ ഖഡ്ഗരോമന്റെ ശിരസ് ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ഛേദിച്ചു; ഖട്വാംഗ ദണ്ഡംകൊണ്ട് ബലാഹകന്റെ ശിരസ് രണ്ടായി പിളർത്തി. യുദ്ധത്തിന്റെ ഉഗ്രപ്രവാഹത്തിൽ ശത്രുക്കൾ നിഹതരായി; പ്രഭുപക്ഷത്തിന്റെ അപ്രതിഹത ശക്തി തെളിഞ്ഞു।
Verse 12
स बद्ध्वा घस्मरं दैत्यं पाशेनाभ्यहनद्भुवि । महावीर प्रचंडं च चकर्त्त विशिखेन ह
അവൻ ഘസ്മര ദൈത്യനെ പാശംകൊണ്ട് ബന്ധിച്ച് ഭൂമിയിൽ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി; പിന്നെ മൂർച്ചയുള്ള കൂർത്ത അമ്പുകൊണ്ട് മഹാവീരനായ പ്രചണ്ഡനെയും വെട്ടി വീഴ്ത്തി।
Verse 13
वृषभेण हताः केचित्केचिद्बाणैर्निपातिता । न शेकुरसुराः स्थातुं गजा सिंहार्दिता इव
ചിലർ വൃഷഭൻ (നന്ദി)ന്റെ പ്രഹരത്തിൽ വീണു, ചിലർ അമ്പുകളാൽ നിലംപതിച്ചു; സിംഹങ്ങൾ പീഡിപ്പിക്കുന്ന ഗജങ്ങളെപ്പോലെ അസുരർ നിലകൊള്ളാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।
Verse 14
ततः क्रोधपरीतात्मा दैत्यान्धिक्कृतवान्रणे । शुंभादिकान्महादैत्यः प्रहसन्प्राह धैर्यवान्
അപ്പോൾ ക്രോധം മൂടിയ മനസ്സോടെ ആ മഹാദൈത്യൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദൈത്യരെ ശാസിച്ചു നിന്ദിച്ചു; ധൈര്യവാനായി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ശുംബാദികളോട് പറഞ്ഞു।
Verse 15
जलंधर उवाच । किं व उच्चरितैर्मातुर्धावद्भिः पृष्ठतो हतैः । न हि भीतवधः श्लाघ्यः स्वर्गदः शूरमानिनाम्
ജലന്ധരൻ പറഞ്ഞു—“മാതാവിന്റെ പേരിൽ ഇങ്ങനെ വലിയ പുകഴ്ചകൾ എന്തിന്, ഭയന്ന് ഓടുന്നവരെ പിന്നിൽ നിന്ന് കൊന്നിടുമ്പോൾ? ഭീതരുടെ വധം പ്രശംസനീയമല്ല; അത് വീരമെന്ന് കരുതുന്നവർക്ക് സ്വർഗം നൽകുകയുമില്ല।”
Verse 16
यदि वः प्रधने श्रदा सारो वा क्षुल्लका हृदि । अग्रे तिष्ठत मात्रं मे न चेद्ग्राम्यसुखे स्पृहा
ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിങ്ങള്ക്ക് ശ്രദ്ധയുണ്ടെങ്കിൽ, ഹൃദയത്തിൽ അല്പമെങ്കിലും ധൈര്യമോ ബലമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുക. അല്ലെങ്കിൽ ചെറുതായ ലോകസുഖങ്ങളിലേക്കുള്ള മോഹം തന്നെയെങ്കിൽ മുന്നോട്ട് വരരുത്.
Verse 17
रणे मृत्युर्वरश्चास्ति सर्वकामफलप्रदः । यशःप्रदो विशेषेण मोक्षदोऽपि प्रकीर्त्तितः
യുദ്ധത്തിലെ വീരമരണം സത്യത്തിൽ ഒരു വരമാണ്; അത് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഫലം നൽകുന്നു. പ്രത്യേകമായി യശസ്സും നൽകുന്നു; മോക്ഷദായകമെന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്।
Verse 18
सूर्यस्य मंडलं भित्त्वा यायाद्वै परमं पदम् । परिव्राट् परमज्ञानी रणे यत्संमुखे हतः
സൂര്യമണ്ഡലം ഭേദിച്ച് അവൻ നിശ്ചയമായി പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം പരമജ്ഞാനിയായ പരിവ്രാട്; യുദ്ധത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഹതനായവൻ ആ പരമാവസ്ഥയിലെത്തുന്നു।
Verse 19
मृत्योर्भयं न कर्तव्यं कदाचित्कुत्रचिद्बुधैः । अनिर्वार्यो यतो ह्येष उपायैर्निखिलैरपि
ബുദ്ധിമാന്മാർ ഒരിക്കലും എവിടെയും മരണഭയം പുലർത്തരുത്; കാരണം മരണം അനിവാര്യമാണ്, എല്ലാ ഉപായങ്ങളാലും പോലും തടയാനാവാത്തത്।
Verse 20
मृत्युर्जन्मवतां वीरा देहेन सह जायते । अद्य वाब्दशतात् वा मृत्युर्वै प्राणिनां ध्रुवः
ഹേ വീരന്മാരേ, ദേഹധാരികളായ ജീവികൾക്ക് മരണം ദേഹത്തോടൊപ്പം തന്നെയാണ് ജനിക്കുന്നത്. ഇന്ന് വന്നാലും നൂറുവർഷത്തിന് ശേഷം വന്നാലും—ജീവികളുടെ മരണം തീർച്ചയും ധ്രുവവും ആണ്।
Verse 21
तन्मृत्युभयमुत्सार्य युध्यध्वं समरे मुदा । सर्वथा परमानन्द इहामुत्राप्यसंशयः
മരണഭയം നീക്കി സന്തോഷത്തോടെ സമരത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്വിൻ. സംശയമില്ലാതെ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സർവ്വവിധം പരമാനന്ദം ലഭിക്കും.
Verse 22
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायांपञ्चमे युद्धखंडे जलंधरवधोपाख्याने जलंधरयुद्धवर्णनंनाम द्वाविंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ ഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയിലെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ, ജലന്ധരവധോപാഖ്യാനാന്തർഗതമായ ‘ജലന്ധരയുദ്ധവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 23
अथ दृष्ट्वा स्वसैन्यं तत्पलायनपरायणम् । चुक्रोधाति महावीरस्सिंधुपुत्रो जलंधरः
അപ്പോൾ തന്റെ സൈന്യം മുഴുവനും ഓടിപ്പോകുവാൻ മാത്രം തുനിഞ്ഞിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, സിന്ധുപുത്രനായ മഹാവീരൻ ജലന്ധരൻ അത്യന്തം ക്രോധിച്ചു.
Verse 24
ततः क्रोधपरीतात्मा क्रोधाद्रुद्रं जलंधरः । आह्वापयामास रणे तीव्राशनिसमस्वनः
തുടർന്ന് ക്രോധം മുഴുവനായി പിടിച്ച ജലന്ധരൻ, ക്രോധവശാൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ രുദ്രനെ ആഹ്വാനിച്ചു; അവന്റെ ഗർജ്ജനം ഭീകരമായ വജ്രധ്വനിപോലെ ആയിരുന്നു.
Verse 25
जलंधर उवाच । युद्ध्यस्वाद्य मया सार्द्धं किमेभिर्निहतैस्तव । यच्च किञ्चिद्बलं तेऽस्ति तद्दर्शय जटाधर
ജലന്ധരൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ എന്നോടുകൂടെ യുദ്ധം ചെയ്ക; നീ വധിച്ച മറ്റുള്ളവരാൽ നിനക്കെന്തു പ്രയോജനം? ഹേ ജടാധര പ്രഭോ, നിനക്കുള്ള ശേഷബലം മുഴുവൻ വെളിപ്പെടുത്തുക।
Verse 26
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा बाण सप्तत्या जघान वृषभध्वजम् । जलंधरो महादैत्यश्शंभुमक्लिष्टकारिणम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് മഹാദൈത്യനായ ജലന്ധരൻ വൃഷഭധ്വജനും അക്ലിഷ്ടകർത്താവുമായ ശംഭുവിനെ എഴുപത് അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു।
Verse 27
तानप्राप्तान्महादेवो जलंधरशरान्द्रुतम् । निजैर्हि निशितैर्बाणैश्चिच्छेद प्रहसन्निव
ജലന്ധരന്റെ അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞെത്തുമ്പോൾ മഹാദേവൻ തന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവയെ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഛേദിച്ചു—ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 28
ततो हयान्ध्वजं छत्रं धनुश्चिच्छेद सप्तभिः । जलंधरस्य दैत्यस्य न तच्चित्रं हरे मुने
അപ്പോൾ ഹരി ഏഴ് അമ്പുകളാൽ ദൈത്യനായ ജലന്ധരന്റെ കുതിര, ധ്വജം, ഛത്രം, ധനുസ്സ് എന്നിവ ഛേദിച്ചു. ഹേ മുനേ, ഹരിക്കിതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ലായിരുന്നു.
Verse 29
स च्छिन्नधन्वा विरथः पाथोधितनयोऽसुरः । अभ्यधावच्छिवं क्रुद्धो गदामुद्यम्य वेगवान्
വില്ല് തകർന്നു രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട സമുദ്രപുത്രനായ ആ അസുരൻ ക്രോധത്തോടെ, വേഗത്തിൽ ഗദ ഉയർത്തി ഭഗവാൻ ശിവനിലേക്കു പാഞ്ഞുവന്നു।
Verse 30
प्रभुर्गदां च तत्क्षिप्तां सहसैव महेश्वरः । पाराशर्यं महालीलो द्रुतं बाणैर्द्विधाकरोत्
അപ്പോൾ മഹാലീലയിൽ വിഹരിക്കുന്ന പ്രഭു മഹേശ്വരൻ എറിഞ്ഞ ആ ഗദയും പാരാശര്യനെയും കൂടി, വേഗമുള്ള അമ്പുകളാൽ ക്ഷണത്തിൽ രണ്ടായി പിളർത്തി।
Verse 31
तथापि मुष्टिमुद्यम्य महाक्रुद्धो महासुरः । अभ्युद्ययौ महावेगाद्द्रुतं तं तज्जिघांसया
എങ്കിലും ആ മഹാസുരൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി മുഷ്ടി ഉയർത്തി, അവനെ വധിക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ മഹാവേഗത്തിൽ വേഗം അവന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു.
Verse 32
तावदेवेश्वरेणाशु बाणोघैस्स जलंधरः । अक्लिष्टकर्मकारेण क्रोशमात्रमपाकृतः
അന്നേ നിമിഷം ഈശ്വരൻ അമ്പുകളുടെ പ്രഹാരവർഷംകൊണ്ട് ജലന്ധരനെ വേഗത്തിൽ പിന്നോട്ട് തള്ളിച്ചു; ക്ലേശമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രഭു അവനെ ഏകദേശം ഒരു ക്രോശം ദൂരം അകറ്റി.
Verse 33
ततो जलंधरो दैत्यो रुद्रं मत्वा बलाधिकम् । ससर्ज मायां गांधर्वीमद्भुतां रुद्रमोहिनीम्
തുടർന്ന് ദൈത്യനായ ജലന്ധരൻ രുദ്രൻ ബലത്തിൽ മേലാണെന്ന് കരുതി, രുദ്രനെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന അത്ഭുതമായ ഗന്ധർവീ മായയെ സൃഷ്ടിച്ചു.
Verse 34
तस्य मायाप्रभावात्तु गंधर्वाप्सरसां गणाः । आविर्भूता अनेके च रुद्रमोहनहेतवे
അവന്റെ മായയുടെ പ്രഭാവത്താൽ ഗന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും അനേകം സംഘങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; രുദ്രനെ (അവന്റെ പാളയത്തെയും) മോഹിപ്പിക്കാനായിരുന്നു അതിന്റെ ലക്ഷ്യം.
Verse 35
ततो जगुश्च ननृतुर्गंधर्वाप्सरसां गणाः । तालवेणुमृदंगांश्च वादयन्तिस्म चापरे
അപ്പോൾ ഗന്ധർവ-അപ്സരസുകളുടെ സംഘം പാടി നൃത്തം ചെയ്തു; മറ്റുള്ളവർ താളം, വേണു, മൃദംഗം എന്നിവ മുഴക്കി, രുദ്രന്റെ വിജയമംഗള സന്നിധിയിൽ ദിവ്യസംഗീതം അർപ്പിച്ചു।
Verse 36
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं गणै रुद्रो विमोहितः । पतितान्यपि शस्त्राणि करेभ्यो न विवेद सः
ആ മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ടപ്പോൾ രുദ്രൻ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ വിസ്മയ-മോഹത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു; അവരുടെ കൈകളിൽ നിന്ന് ആയുധങ്ങൾ വീണതും അവൻ അറിഞ്ഞില്ല।
Verse 37
एकाग्रीभूतमालोक्य रुद्रं दैत्यो जलंधरः । कामतस्स जगामाशु यत्र गौरी स्थिताऽभवत्
രുദ്രൻ ഏകാഗ്രമായി ലീനനായിരിക്കുന്നതു കണ്ട ദൈത്യൻ ജലന്ധരൻ കാമവശനായി ഗൗരി പാർത്തിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി।
Verse 38
युद्धे शुंभनिशुंभाख्यौ स्थापयित्वा महाबलौ । दशदोर्दण्डपंचास्यस्त्रिनेत्रश्च जटाधरः
യുദ്ധത്തിൽ ശുംഭ-നിശുംഭ എന്ന മഹാബലികളെ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, ദശഭുജനും പഞ്ചമുഖനും ത്രിനേത്രനും ജടാധാരിയും ആയ ഭയങ്കര രൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 39
महावृषभमारूढस्सर्वथा रुद्रसंनिभः । आसुर्य्या मायया व्यास स बभूव जलंधरः
ഹേ വ്യാസാ! അവൻ മഹാവൃഷഭത്തിൽ ആരൂഢനായി എല്ലാതരത്തിലും രുദ്രനെപ്പോലെ തോന്നി; അസുര മായയാൽ അവൻ തന്നേ ജലന്ധരനായി മാറി।
Verse 40
अथ रुद्रं समायातमालोक्य भववल्लभा । अभ्याययौ सखीमध्यात्तद्दर्शनपथेऽभवत्
അപ്പോൾ രുദ്രൻ അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ട ഭവന്റെ പ്രിയയായ പാർവതി സഖിമാരുടെ നടുവിൽ നിന്നു വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് ചെന്നു, അവൻ ദർശിക്കാവുന്ന പാതയിൽ എത്തിനിന്നു।
Verse 41
यावद्ददर्श चार्वंगी पार्वतीं दनुजेश्वरः । तावत्स वीर्यं मुमुचे जडांगश्चाभवत्तदा
ദാനവാധിപൻ സുന്ദരാംഗിയായ പാർവതിയെ കണ്ട ഉടനെ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവന്റെ വീര്യം സ്രവിച്ചു; അവന്റെ ശരീരം ജഡവും നിർജ്ജീവവും ആയി.
Verse 42
अथ ज्ञात्वा तदा गौरी दानवं भयविह्वला । जगामांतर्हिता वेगात्सा तदोत्तरमानसम्
അപ്പോൾ ആ ദാനവന്റെ സാന്നിധ്യം അറിഞ്ഞ ഗൗരി ഭയവിഹ്വലയായി; അവൾ വേഗത്തിൽ അന്തർഹിതയായി ഉത്തര-മാനസത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 43
तामदृश्य ततो दैत्यः क्षणाद्विद्युल्लतामिव । जवेनागात्पुनर्योद्धुं यत्र देवो महेश्वरः
അവളെ കാണാതിരുന്നതിനാൽ ആ ദൈത്യൻ ക്ഷണത്തിൽ മിന്നൽവള്ളി പോലെ വേഗത്തിൽ, വീണ്ടും യുദ്ധിക്കാനായി ദേവൻ മഹേശ്വരൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നിടത്തേക്ക് പാഞ്ഞെത്തി.
Verse 44
पार्वत्यपि महाविष्णुं सस्मार मनसा तदा । तावद्ददर्श तं देवं सोपविष्टं समीपगम्
അപ്പോൾ പാർവതിയും മനസ്സിൽ മഹാവിഷ്ണുവിനെ സ്മരിച്ചു; അതേ ക്ഷണത്തിൽ സമീപത്ത് ഉപവിഷ്ടനായിരുന്ന ആ ദേവനെ അവൾ ദർശിച്ചു.
Verse 45
तं दृष्ट्वा पार्वती विष्णुं जगन्माता शिवप्रिया । प्रसन्नमनसोवाच प्रणमंतं कृतांजलिम्
കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ജഗന്മാതാവും ശിവപ്രിയയും ആയ പാർവതി പ്രസന്നമനസ്സോടെ അദ്ദേഹത്തോട് മധുരമായി സംസാരിച്ചു।
Verse 46
पार्वत्युवाच । विष्णो जलंधरो दैत्यः कृतवान्परमाद्भुतम् । तत्किं न विदितं तेऽस्ति चेष्टितं तस्य दुर्मतेः
പാർവതി പറഞ്ഞു— ഹേ വിഷ്ണുവേ, ദൈത്യൻ ജലന്ധരൻ അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായ കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തു. ആ ദുർമതിയുടെ ഏതെങ്കിലും പ്രവർത്തി നിനക്കറിയാത്തതുണ്ടോ?
Verse 47
तच्छ्रुत्वा जगदम्बाया वचनं गरुडध्वजः । प्रत्युवाच शिवां नत्वा सांजलिर्नम्रकंधरः
ജഗദംബയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗരുഡധ്വജൻ (വിഷ്ണു) ശിവയെ നമസ്കരിച്ചു; കൈകൂപ്പി, വിനീതമായി തലകുനിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 48
श्रीभगवानुवाच । भवत्याः कृपया देवि तद्वृत्तं विदितं मया । यदाज्ञापय मां मातस्तत्कुर्य्यां त्वदनुज्ञया
ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ദേവീ, നിന്റെ കൃപയാൽ ആ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും എനിക്ക് ബോധ്യമായി. ഹേ മാതാവേ, നീ ആജ്ഞാപിക്കുന്നതു നിന്റെ അനുവാദത്തോടെ ഞാൻ നിർവ്വഹിക്കും.
Verse 49
सनत्कुमार उचाच । तच्छ्रुत्वा विष्णुवचन्ं पुनरप्याह पार्वती । हृषीकेशं जगन्माता धर्मनीतिं सुशिक्षयन्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു— വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പാർവതി വീണ്ടും പറഞ്ഞു. ജഗന്മാതാവ് ധർമ്മനീതിയും സദാചാരപഥവും ബോധിപ്പിക്കുവാൻ ഹൃഷീകേശൻ (വിഷ്ണു)നെ നന്നായി ഉപദേശിച്ചു.
Verse 50
पार्वत्युवाच । तेनैव दर्शितः पन्था बुध्यस्व त्वं तथैव हि । तत्स्त्रीपातिव्रतं धर्मं भ्रष्टं कुरु मदाज्ञया
പാർവതി പറഞ്ഞു—അവൻ തന്നെയാണ് പഥം കാണിച്ചിരിക്കുന്നത്; നീ അത് ബോധിച്ച് അതുപോലെ തന്നെ പ്രവർത്തിക്ക. എന്റെ ആജ്ഞയാൽ ആ സ്ത്രീയുടെ പാതിവ്രത്യധർമ്മം കുലുക്കി ഭംഗപ്പെടുത്തുക.
Verse 51
नान्यथा स महादैत्यो भवेद्वध्यो रमेश्वर । पातिव्रतसमो नान्यो धर्मोऽस्ति पृथिवीतले
ഹേ രമേശ്വരാ! മറ്റൊരു വഴിയിൽ ആ മഹാദൈത്യൻ വധയോഗ്യനാകുകയില്ല; കാരണം ഭൂമിതലത്തിൽ പാതിവ്രത്യധർമ്മത്തിന് തുല്യമായ മറ്റൊരു ധർമ്മം ഇല്ല.
Verse 52
सनत्कुमार उवाच । इत्यनुज्ञां समाकर्ण्य शिरसाधाय तां हरिः । छल कर्त्तुं जगामाशु पुनर्जालंधरं पुरम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ആ അനുമതി കേട്ട് ഹരി ശിരസ്സു കുനിച്ച് അത് സ്വീകരിച്ചു; ചതി പ്രയോഗിക്കാനായി വേഗത്തിൽ വീണ്ടും ജാലന്ധരപുരത്തിലേക്ക് പോയി.
Frequently Asked Questions
Śiva’s raudra entry into the war on Vṛṣabha, the rally of his gaṇas, Jalandhara’s attack on Caṇḍīśa, and a major daitya offensive via an arrow-storm that Śiva decisively counters.
The arrow-net symbolizes overwhelming obscuration and karmic pressure; Śiva cutting it signifies the removal of avidyā/obstruction, reasserting luminous order through a superior, discerning force.
Rudra’s raudra-rūpa (terrible form), sovereign fearlessness, strategic mastery in battle, and the capacity to protect and re-empower his gaṇas while subduing adharma.