गिरिराजस्य शिवनिमन्त्रणम् / The Mountain-King Invites Śiva (Hospitality to Śiva and the Devas)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ विष्ण्वादयो देवा मुनयश्च तपोधनाः । कृत्वावश्यककर्माणि यात्रां सन्तेनिरे गिरेः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരും തപോധനരായ മുനിമാരും, ആവശ്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, പർവതത്തേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 2

ततो गिरिवरः स्नात्वा स्वेष्टं सम्पूज्य यत्नतः । पौरबन्धून्समाहूय जनवासं ययौ मुदा

അതിനുശേഷം ശ്രേഷ്ഠനായ ഗിരിരാജൻ സ്നാനം ചെയ്ത്, പരിശ്രമപൂർവം തന്റെ ഇഷ്ടദേവനെ സമ്പൂജിച്ചു. നഗരബന്ധുക്കളെ വിളിച്ചു ചേർത്ത്, ആനന്ദത്തോടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।

Verse 3

तत्र प्रभुम्प्रपूज्याथ चक्रे सम्प्रार्थनां मुदा । कियद्दिनानि सन्तिष्ठ मद्गेहे सकलैस्सह

അവിടെ പ്രഭുവിനെ വിധിപൂർവം പൂജിച്ച ശേഷം, ആനന്ദത്തോടെ വിനീതമായി അപേക്ഷിച്ചു—“എല്ലാവരോടും കൂടി കുറെ ദിവസങ്ങൾ എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ താമസിക്കണമേ।”

Verse 4

विलोकनेन ते शम्भो कृतार्थोहं न संशयः । धन्यश्च यस्य मद्गेहे आयातोऽसि सुरैस्सह

ഹേ ശംഭോ! നിങ്ങളുടെ ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദേവന്മാരോടുകൂടെ എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വന്നവൻ ധന്യൻ.

Verse 5

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा बहु शैलेशः करौ बद्ध्वा प्रणम्य च । प्रभुन्निमन्त्रयामास सह विष्णुसुरादिभिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹാ പർവതാധിപൻ (ഹിമവാൻ) കരങ്ങൾ കൂട്ടി നമസ്കരിച്ചു; വിഷ്ണുവും ദേവഗണാദികളും കൂടെ പരമപ്രഭുവിനെ ക്ഷണിച്ചു.

Verse 6

अथ ते मनसा गत्वा शिव संयुतमादरात् । प्रत्यूचुर्मुनयो देवा हृष्टा विष्णुसुरादिभिः

പിന്നീട് അവർ മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ഭക്ത്യാദരത്തോടെ ശിവസന്നിധിയിൽ എത്തി; വിഷ്ണുവും മറ്റ് ദേവന്മാരും കൂടെ സന്തോഷഭരിതരായ മുനികളും ദേവതകളും മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 7

देवा ऊचुः । धन्यस्त्वं गिरिशार्दूल तव कीर्तिर्महीयसी । त्वत्समो न त्रिलोकेषु कोपि पुण्यतमो जनः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗിരിശാർദൂലാ! നീ ധന്യൻ; നിന്റെ കീർത്തി മഹത്തായതാണ്. ത്രിലോകങ്ങളിലും നിനക്കു തുല്യൻ ആരുമില്ല; നിന്നേക്കാൾ പരമപുണ്യവാൻ ആരുമില്ല.

Verse 8

यस्य द्वारि महेशानः परब्रह्म सतां गतिः । समागतस्सदासैश्च कृपया भक्तवत्सलः

ആരുടെയോ വാതിലിങ്കൽ മഹേശാനൻ—പരബ്രഹ്മം, സജ്ജനങ്ങളുടെ പരമാശ്രയം—തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു; കരുണാവശാൽ അവൻ ഭക്തവത്സലൻ, എപ്പോഴും ഭക്തരോടു സ്നേഹമുള്ളവൻ.

Verse 9

जनावासोतिरम्यश्च सम्मानो विविधः कृतः । भोजनानि त्वपूर्वाणि न वर्ण्यानि गिरीश्वर

ജനങ്ങൾക്ക് ഒരുക്കിയ താമസം അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു; പലവിധ ബഹുമാനങ്ങളും അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഭോജനങ്ങളും അപൂർവവും ദുർലഭവും ആയതിനാൽ, ഹേ ഗിരീശ്വരാ, അവയെ പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാനാവില്ല.

Verse 10

चित्रन्न खलु तत्रास्ति यत्र देवी शिवाम्बिका । परिपूर्णमशेषञ्च यवं धन्या यदागताः

നിശ്ചയം, ദേവി ശിവാംബിക വസിക്കുന്നിടത്ത് അത്ഭുതമായ അന്നവും സമൃദ്ധിയും ഉണ്ടാകും. എല്ലാം പരിപൂർണ്ണമാകും, ഒരു കുറവും ഉണ്ടാകില്ല; അവിടെ എത്തുന്നവർ ധന്യർ.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्थम्परस्परन्तत्र प्रशंसाभवदुत्तमा । उत्सवो विविधो जातो वेदसाधुजयध्वनिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവിടെ പരസ്പരം ഉത്തമമായ പ്രശംസ ഉയർന്നു. പലവിധ ഉത്സവങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു; വേദങ്ങളുടെയും സാദുക്കളുടെയും ജയധ്വനി മുഴങ്ങി.

Verse 12

अभून्मङ्गलगानञ्च ननर्ताप्सरसांगणः । नुतिञ्चक्रुर्मागधाद्या द्रव्यदानमभूद्बहु

മംഗളഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങി; അപ്സരാസമൂഹം നൃത്തം ചെയ്തു. മാഗധാദി വന്ദികൾ സ്തുതി ചൊല്ലി; ധാരാളം ധനദാനം നടന്നു.

Verse 13

तत आमन्त्रय देवेशं स्वगेहमगमद्गिरिः । भोजनोत्सवमारेभे नानाविधिविधानतः

അതിനുശേഷം ഗിരിരാജ ഹിമാലയം ദേവേശനായ ശിവനോട് വിനയത്തോടെ വിടപറഞ്ഞ് തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി. പിന്നെ നാനാവിധ വിധിവിധാനങ്ങളോടെ ഭോജനോത്സവം ആരംഭിച്ചു.

Verse 14

भोजनार्थं प्रभुम्प्रीत्यानयामास यथोचितम् । परिवारसमेतं च सकुतूहलमीश्वरम्

ഭോജനത്തിനായി അവൾ സന്തോഷത്തോടെ യഥോചിതമായി പ്രഭുവിനെ കൊണ്ടുവന്നു—പരിവാരസമേതനും കൗതുകത്തോടെ പ്രസന്നനുമായ ഈശ്വരനെ.

Verse 15

प्रक्षाल्य चरणौ शम्भोर्विष्णोर्मम वरादरात् । सर्वेषाममराणाञ्च मुनीनाञ्च यथार्थतः

എന്റെ ഉത്തമ വരത്തിന്റെ അനുഗ്രഹബലത്തോടെ ഞാൻ സത്യമായി ശംഭുവിന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും പാദങ്ങൾ പ്രക്ഷാളനം ചെയ്തു; അതുപോലെ എല്ലാ അമരദേവന്മാരുടെയും മുനിമാരുടെയും പാദങ്ങളും യഥാവിധി കഴുകി.

Verse 16

परेषाञ्च गतानाञ्च गिरीशो मण्डपान्तरे । आसयामास सुप्रीत्या तांस्तान्बन्धुभिरन्वितः

മറ്റു അതിഥികൾ പോയശേഷം, മണ്ഡപത്തിനുള്ളിൽ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) അത്യന്തം പ്രീതിയോടെ ശേഷിച്ചവരെ അവരുടെ ബന്ധുക്കളോടുകൂടി സ്നേഹപൂർവ്വം ഇരുത്തി।

Verse 17

सुरसैर्विविधान्नैश्च तर्पयामास तान्गिरिः । बुभुजुर्निखिलास्ते वै शम्भुना विष्णुना मया

അപ്പോൾ ഗിരി (ഹിമാലയൻ) ദേവഗണങ്ങളാലും നാനാവിധ ഭോജനങ്ങളാലും അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. സത്യമായി ശംഭു (ശിവൻ), വിഷ്ണു, ഞാനും കൂടെ എല്ലാവരും ആ പ്രസാദഭോജനം ആസ്വദിച്ചു।

Verse 18

तदानीम्पुरनार्यश्च गालीदानम्व्यधुर्मुदा । मृदुवाण्या हसन्त्यश्च पश्यन्त्यो यत्नतश्च तान्

അന്നേരം നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ആനന്ദത്തോടെ, ദാനമായി കൊടുക്കുന്നതുപോലെ പരിഹാസവാക്കുകൾ ചൊരിയാൻ തുടങ്ങി; മൃദുവായി സംസാരിച്ച് ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ ആ പുരുഷന്മാരെ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി നിന്നു।

Verse 19

ते भुक्त्वाचम्य विधिवद्गिरिमामन्त्र्य नारद । स्वस्थानम्प्रययुस्सर्वे मुदितास्तृप्तिमागताः

ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം ആചമനം നടത്തി, ഹേ നാരദാ, അവർ ഗിരി (ഹിമാലയൻ)നോട് ആദരത്തോടെ വിട വാങ്ങി. പിന്നെ എല്ലാവരും ആനന്ദത്തോടെയും പൂർണ്ണ തൃപ്തിയോടെയും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോയി।

Verse 20

इत्थन्तृतीये घस्रेऽपि मानितास्तेऽभवन्मुने । गिरीश्वरेण विधिवद्दानमानादरादिभिः

ഹേ മുനേ! ഇങ്ങനെ മൂന്നാം ദിവസവും അവർ ഗിരീശ്വരൻ (ശ്രീശിവൻ) വിധിപൂർവ്വം ആദരിക്കപ്പെട്ടു—ദാനം, സത്കാരം, ഭക്തിപൂർവ്വമായ ആദരം മുതലായ യഥോചിതാചാരങ്ങളാൽ।

Verse 21

चतुर्थे दिवसे प्राप्ते चतुर्थीकर्म शुद्धितः । बभूव विधिवद्येन विना खण्डित एव सः

നാലാം ദിവസം എത്തിയപ്പോൾ ശുദ്ധിയോടെ ചതുര്ഥീ-കർമ്മം വിധിപൂർവ്വം പൂർത്തിയായി; എങ്കിലും അവൻ വിധിനിർദ്ദേശിച്ച പൂർണ്ണത ഇല്ലാതെ ഖണ്ഡിതനായിത്തന്നെ തുടരന്നു।

Verse 22

उत्सवो विविधश्चासीत्साधुवादजयध्वनिः । बहुदानं सुगानञ्च नर्त्तनम्विविधन्तथा

വിവിധ ഉത്സവങ്ങൾ നടന്നു; ‘സാധു! സാധു!’ എന്ന പ്രശംസയും ജയധ്വനിയും മുഴങ്ങി. ധാരാളം ദാനം നടന്നു, മധുരഗാനം ഉയർന്നു, അതുപോലെ പലവിധ നൃത്തങ്ങളും നടന്നു।

Verse 23

पञ्चमे दिवसे प्राप्ते सर्वे देवा मुदान्विताः । विज्ञप्तिञ्चक्रिरे शैलं यात्रार्थमतिप्रेमतः

അഞ്ചാം ദിവസം എത്തിയപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആനന്ദപരവശരായി; അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ പർവ്വതരാജൻ (ഹിമാലയം)യോട് യാത്രയ്ക്കുള്ള അനുമതിയും ഒരുക്കങ്ങളും അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 24

तदाकर्ण्य गिरीशश्चोवाच देवान् कृताञ्जलिः । कियद्दिनानि तिष्ठन्तु कृपाङ्कुर्वन्तु मां सुराः

ഇതു കേട്ട് ഗിരീശൻ (ശിവൻ) കൃതാഞ്ജലിയോടെ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു— “ഇവർ കുറെ ദിവസങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നെ താമസിക്കട്ടെ; ഹേ ദേവന്മാരേ, എനിക്കു കരുണ കാണിക്കുവിൻ।”

Verse 26

इत्थम्व्यतीयुर्दिवसा बहवो वसतां च तत् । सप्तर्षीन्प्रेषयामासुर्गिरीशान्ते ततस्सुराः

ഇങ്ങനെ അവിടെ പാർത്തുകൊണ്ടിരിക്കെ അനേകം ദിവസങ്ങൾ കടന്നു. തുടർന്ന് ദേവന്മാർ ഗിരീശൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) സന്നിധിയിലേക്ക് സപ്തർഷിമാരെ അയച്ചു।

Verse 27

ते तं सम्बोधयामासुर्मेनाञ्च समयोचितम् । शिवतत्त्वम्परम्प्रोचुः प्रशंसन्विधिवन्मुदा

അപ്പോൾ അവർ അവസരയോഗ്യമായി അവനെയും മേനയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു. ആനന്ദത്തോടെ വിധിപൂർവം ശിവനെ സ്തുതിച്ച് പരമ ശിവതത്ത്വം ഉപദേശിച്ചു.

Verse 28

अङ्गीकृतं परेशेन तत्तद्बोधनतो मुने । यात्रार्थमगमच्छम्भुश्शैलेशं सामरादिकः

മുനേ, ആ അപേക്ഷ അംഗീകരിച്ച് ആ കാര്യങ്ങളിൽ ബോധം നൽകുന്നതിനായി പരമേശ്വരൻ ശംഭു തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു; ദേവന്മാരാദികളോടൊപ്പം ശൈലേശനിലേക്കു പോയി.

Verse 29

यात्राङ्कुर्वति देवेशे स्वशैलं सामरे शिवे । उच्चै रुरोद सा मेना तमुवाच कृपानिधिम्

ദേവേശനായ ശിവൻ തന്റെ പർവ്വതത്തിലേക്ക് (യുദ്ധാർത്ഥം) യാത്ര പുറപ്പെടുമ്പോൾ മേന ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു; പിന്നെ കരുണാനിധിയായ അവനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 30

मेनोवाच । कृपानिधे कृपाङ्कृत्वा शिवां सम्पालयिष्यसि । सहस्रदोषं पार्वत्या आशुतोषः क्षमिष्यसि

മേന പറഞ്ഞു: ഹേ കൃപാനിധേ, കൃപ കാട്ടി അങ്ങ് ശിവയെ സംരക്ഷിക്കും. ഹേ ആശുതോഷാ, അങ്ങ് പാർവ്വതിയുടെ ആയിരം തെറ്റുകൾ ക്ഷമിക്കും.

Verse 31

त्वत्पादाम्बुजभक्ता च मद्वत्सा जन्मजन्मनि । स्वप्ने ज्ञाने स्मृतिर्नास्ति महादेवं प्रभुम्बिना

എന്റെ പ്രിയ പുത്രി ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിലും നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ ഭക്തയായി നിലകൊള്ളട്ടെ. സ്വപ്നത്തിലോ ജാഗ്രതയിലോ—പരമപ്രഭു മഹാദേവനെ ഒഴികെ മറ്റൊരു സ്മരണയും ഉണ്ടാകരുത്.

Verse 32

त्वद्भक्तिश्रुतिमात्रेण हर्षाश्रुपुलकान्विता । त्वन्निन्दया भवेन्मौना मृत्युंजय मृता इव

ഹേ മൃത്യുഞ്ജയാ! നിന്റെ ഭക്തിയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു ഞാൻ ആനന്ദത്തിൽ നിറയുന്നു—കണ്ണുകളിൽ കണ്ണീർ നിറയും, ദേഹത്ത് രോമാഞ്ചം പടരും. എന്നാൽ നിന്റെ നിന്ദ കേട്ടാൽ ഞാൻ മൗനമാകും, മരിച്ചവളെപ്പോലെ.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मेनका तस्मै समर्प्य स्वसुतान्तदा । अत्युच्चै रोदनङ्कृत्वा मूर्च्छामाप तयोः पुरः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് മേനക അപ്പോൾ തന്റെ പുത്രിയെ അവനു സമർപ്പിച്ചു. അത്യുച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞുവിലപിച്ച് അവൾ അവരുടെ ഇരുവരുടെയും മുമ്പിൽ മൂർച്ചപ്പെട്ടു വീണു.

Verse 34

अथ मेनाम्बोधयित्वा तामामन्त्र्य गिरिस्तथा । चकार यात्रान्देवैश्च महोत्सवपुरस्सरम्

പിന്നീട് മേനയെ ഉണർത്തി, അവളോട് ആദരപൂർവ്വം വിടപറഞ്ഞ്, ഗിരിരാജൻ ഹിമാലയനും ദേവന്മാരോടൊപ്പം യാത്ര പുറപ്പെട്ടു—മുന്നിൽ മഹോത്സവത്തിന്റെ മഹത്തായ ആഘോഷം നടന്നു.

Verse 35

अथ ते निर्जरास्सर्वे प्रभुणा स्वगणैस्सह । यात्राम्प्रचक्रिरे तूष्णीं गिरिम्प्रति शिवं दधुः

അപ്പോൾ ആ അമരദേവന്മാർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ പ്രഭുവിനോടും അവന്റെ ഗണങ്ങളോടും കൂടി മൗനമായി യാത്ര ആരംഭിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ ശിവനെ ധരിച്ചു പർവതത്തേയ്ക്ക് നീങ്ങി।

Verse 36

हिमाचलपुरीबाह्योपवने हर्षितास्सुराः । सेश्वरास्सोत्सवास्तस्थुः पर्यैषन्त शिवागमम्

ഹിമാചലപുരിയുടെ പുറത്തുള്ള ഉപവനത്തിൽ സന്തോഷഭരിതരായ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ അധിപന്മാരോടൊപ്പം ഉത്സവഭാവത്തോടെ നിന്നു; ശിവന്റെ ആഗമനം ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്നു।

Verse 37

इत्युक्ता शिवसद्यात्रा देवैस्सह मुनीश्वर । आकर्णय शिवयात्रां विरहोत्सवसंयुताम्

ഹേ മുനീശ്വരാ! ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരോടുകൂടിയ ശിവന്റെ പവിത്ര സദ്യാത്ര വിവരണമായി. ഇനി വിരഹോത്സവത്തോടു ചേർന്ന ശിവയാത്രയുടെ കഥ കേൾക്കുക; പ്രഭുവിനോടുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ ഭക്തി പരിപാകമാകുന്നു।

Verse 53

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे शिवयात्रावर्णनं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ “ശിവയാത്രാവർണ്ണനം” എന്ന പേരിലുള്ള അമ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।