अनरण्यसुता–पिप्पलादचरितम् / The Episode of Anaraṇya’s Daughter and Sage Pippalāda
ഈ അധ്യായം സംവാദത്തിനുള്ളിൽ സംവാദമായി മുന്നേറുന്നു. അനരണ്യകഥയുടെ ശേഷഫലം, പ്രത്യേകിച്ച് കന്യാദാനത്തിനു ശേഷം എന്തു സംഭവിച്ചു എന്ന് നാരദൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് ചോദിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു—ഗിരിവരൻ/ശൈലേശൻ വസിഷ്ഠനോട് ആദരത്തോടെ ചോദിക്കുന്നു: പിപ്പലാദനെ ഭർത്താവായി ലഭിച്ച അനരണ്യയുടെ പുത്രി പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു? വസിഷ്ഠൻ പിപ്പലാദനെ വൃദ്ധൻ, നിയമനിഷ്ഠൻ, വിരക്ത തപസ്വി (കാമരഹിതൻ) ആയി വർണ്ണിക്കുന്നു; അവൻ വനാശ്രമത്തിൽ അവളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു, ഭാര്യയും ലക്ഷ്മി നാരായണനെ സേവിക്കുന്നതുപോലെ കർമ്മ-മനസ്-വാക്കുകളാൽ പരമഭക്തിയോടെ ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ധർമ്മദേവൻ മായാബലത്തിൽ വഴിയിൽ അലങ്കൃത വൃഷഭരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി, സ്വർണദീ നദിയിൽ സ്നാനത്തിന് പോകുന്ന അവളുടെ അന്തർഭാവം പരീക്ഷിക്കുന്നു; ശേഷിക്കുന്ന ശ്ലോകങ്ങൾ ഈ ധർമ്മപരീക്ഷയും അതിന്റെ നൈതിക-ആത്മീയ നിഗമനവും തുറന്നുകാട്ടുന്നു।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । अनरण्यस्य चरितं सुतादानसमन्वितम् । श्रुत्वा गिरिवरस्तात किं चकार च तद्वद
നാരദൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയനേ! അനരണ്യന്റെ ചരിതം, പുത്രദാനസഹിതമായി, കേട്ട ശേഷം ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതൻ (ഹിമാലയം) പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു? ദയവായി അത് പറയുക.
Verse 2
ब्रह्मोवाच । अनरण्यस्य चरितं कन्यादानसमन्वितम् । श्रुत्वा पप्रच्छ शैलेशो वसिष्ठं साञ्जलिः पुनः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അനരണ്യന്റെ ചരിതം, കന്യാദാനസഹിതമായി, കേട്ട ശേഷം ശൈലേശൻ (ഹിമാലയം) വീണ്ടും കൈകൂപ്പി വസിഷ്ഠനോട് ചോദിച്ചു.
Verse 3
शैलेश उवाच । वसिष्ठ मुनिशार्दूल ब्रह्मपुत्र कृपानिधे । अनरण्यचरित्रन्ते कथितं परमाद्भुतम्
ശൈലേശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വസിഷ്ഠാ, മുനിശാർദൂലാ, ബ്രഹ്മപുത്രാ, കൃപാനിധേ! അനരണ്യന്റെ പരമ അത്ഭുതചരിതം നീ എനിക്ക് വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു।
Verse 4
अनरण्यसुता यस्मात् पिप्पलादं मुनिं पतिम् । सम्प्राप्य किमकार्षीत्सा तच्चरित्रं मुदावहम्
അനരണ്യന്റെ പുത്രി മുനി പിപ്പലാദനെ ഭർത്താവായി പ്രാപിച്ച ശേഷം അവൾ എന്തു ചെയ്തു? ആ മംഗളകരവും ആനന്ദദായകവുമായ ചരിതം (ഇപ്പോൾ) ശ്രവിക്കേണ്ടതാണ്।
Verse 5
वसि । पिप्पलादो मुनिवरो वयसा जर्जरोधिकः । गत्वा निजाश्रमं नार्याऽनरण्यसुतया तया
ഹേ വസി! വയസ്സാൽ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച മുനിവരൻ പിപ്പലാദൻ, ആ സ്ത്രീ—അനരണ്യന്റെ പുത്രി—യോടുകൂടെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 6
उवास तत्र सुप्रीत्या तपस्वी नातिलम्पटः । तत्रारण्ये गिरिवर स नित्यं निजधर्मकृत्
ഹേ ഗിരിവരാ! അദ്ദേഹം തപസ്വി, ഭോഗാസക്തിയില്ലാത്തവൻ; അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ വസിച്ചു. ആ വനത്തിൽ അദ്ദേഹം നിത്യം സ്വന്തം ധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചു।
Verse 7
अथानरण्यकन्या सा सिषेवे भक्तितो मुनिम् । कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीनारायणं यथा
പിന്നീട് ആ വനകന്യ ഭക്തിയോടെ മുനിയെ സേവിച്ചു—കർമ്മത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ—ലക്ഷ്മി നാരായണനെ സേവിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 8
एकदा स्वर्णदीं स्नातुं गच्छन्तीं सुस्मितां च ताम् । ददर्श पथि धर्मश्च मायया वृषरूपधृक्
ഒരു പ്രാവശ്യം അവൾ സുമന്ദഹാസത്തോടെ സ്വർണദീ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ പോകുമ്പോൾ, വഴിയിൽ ധർമ്മൻ മായാബലാൽ വൃഷരൂപം ധരിച്ചു അവളെ കണ്ടു.
Verse 9
चारुरत्नरथस्थश्च नानालं कारभूषितः । नवीनयौवनश्श्रीमान्कामदेवसभप्रभः
അവൻ മനോഹരമായ രത്നഖചിത രഥത്തിൽ ഇരുന്നും, നാനാവിധ അലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭൂഷിതനുമായും ഉണ്ടായിരുന്നു. നവീന യൗവനത്തിൽ ദീപ്തനായ ശ്രീസമ്പന്നൻ, കാമദേവന്റെ സഭപോലെ പ്രഭാമയനായി തോന്നി.
Verse 10
दृष्ट्वा तां सुन्दरीं पद्मामुवाच स वृषो विभुः । विज्ञातुं भावमन्तःस्थं तस्याश्च मुनियोषितः
ആ സുന്ദരി പദ്മയെ കണ്ടപ്പോൾ സർവ്വശക്തനായ വൃഷധ്വജ നന്ദി പറഞ്ഞു—അവൾ മുനിപത്നിയാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അവളുടെ ഹൃദയാന്തർഗതമായ ഭാവം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।
Verse 11
धर्म उवाच । अयि सुन्दरि लक्ष्मीर्वै राजयोग्ये मनोहरे । अतीव यौवनस्थे च कामिनि स्थिरयौवने
ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുന്ദരി, ലക്ഷ്മീസ്വരൂപിണി, രാജയോഗ്യയായ മനോഹരിയേ! ഹേ പ്രിയേ, പരിപൂർണ്ണ യൗവനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവളേ, ക്ഷയമില്ലാത്ത സ്ഥിരയൗവനധാരിണിയേ।
Verse 12
जरातुरस्य वृद्धस्य पिप्पलादस्य वै मुनेः । सत्यं वदामि तन्वंगि समीपे नैव राजसे
ഹേ തന്വംഗി, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു—ജരാപീഡിതനായ വൃദ്ധ മുനി പിപ്പലാദന്റെ സന്നിധിയിൽ നീ രാജസീ തേജസ്സോടെ പ്രകാശിക്കുന്നില്ല।
Verse 13
विप्रं तपस्सु निरतं निर्घृणं मरणोन्मुखम् । त्वक्त्वा मां पश्य राजेन्द्रं रतिशूरं स्मरातुरम्
ഹേ രാജേന്ദ്രാ! എന്നെ വിട്ട് ആ ബ്രാഹ്മണനെ നോക്കുക—തപസ്സിൽ ലീനൻ, കരുണയില്ലാത്തവൻ, മരണോന്മുഖൻ; സ്മരാതുരനായി രതിശൂരനെപ്പോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു।
Verse 14
प्राप्नोति सुन्दरी पुण्यात्सौन्दर्य्यं पूर्वजन्मनः । सफलं तद्भवेत्सर्वं रसिकालिंगनेन च
ആ പുണ്യഫലത്താൽ ആ സുന്ദരി മുൻജന്മത്തിൽ സമ്പാദിച്ച സൗന്ദര്യം പ്രാപിക്കുന്നു; രസികനായ പ്രിയന്റെ പ്രേമാലിംഗനത്തിൽ അതെല്ലാം സഫലമാകുന്നു।
Verse 15
सहस्रसुन्दरीकान्तं कामशास्त्रविशारदम् । किंकरं कुरु मां कान्ते सम्परित्यज्य तं पतिम्
ഹേ കാന്തേ! ആ ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നെ നിന്റെ കിങ്കരനാക്കുക—ഞാൻ സഹസ്ര സുന്ദരികളുടെ പ്രിയൻ, കാമശാസ്ത്രത്തിൽ നിപുണൻ।
Verse 16
निर्जने कानने रम्ये शैले शैले नदीतटे । विहरस्व मया सार्द्धं जन्मेदं सफलं कुरु
നിർജനമായ മനോഹര വനത്തിൽ, മലമടക്കങ്ങളിലും നദീതീരത്തും എന്നോടൊപ്പം വിഹരിക്കൂ; ഈ ജന്മത്തെ സഫലമാക്കൂ।
Verse 17
वसिष्ठ उवाच । इत्येवमुक्तवन्तं सा स्वरथादवरुह्य च । ग्रहीतुमुत्सुकं हस्ते तमुवाच पतिव्रता
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ അവനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ആ പതിവ്രത സ്വന്തം രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, കൈ പിടിക്കുവാൻ ഉത്സുകയായി അവനോട് പറഞ്ഞു।
Verse 18
पद्मो वाच । गच्छ दूरं गच्छ दूरं पापिष्ठस्त्वं नराधिप । मां चेत्पश्यसि कामेन सद्यो नष्टो भविष्यसि
പത്മ പറഞ്ഞു: ദൂരെ പോകൂ, ദൂരെ പോകൂ, ഹേ പാപിയായ രാജാവേ. നീ എന്നെ കാമത്തോടെ നോക്കിയാൽ ഉടൻ തന്നെ നശിച്ചുപോകും.
Verse 19
पिप्पलादं मुनि श्रेष्ठं तपसा पूतविग्रहम् । त्यक्त्वा कथं भजेयं त्वां स्त्रीजितं रतिलम्पटम्
തപസ്സുകൊണ്ട് പവിത്രമായ ശരീരമുള്ള മുനിശ്രേഷ്ഠനായ പിപ്പലാദനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്ത്രീക്ക് വശനായ കാമഭ്രാന്തനായ നിന്നെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഭജിക്കും?
Verse 20
स्त्रीजितस्पर्शमात्रेण सर्वं पुण्यं प्रणश्यति । स्त्रीजितः परपापी च तद्दर्शनमघावहम्
സ്ത്രീകാമത്തിൽ കീഴടങ്ങി ജയിക്കപ്പെട്ടവന്റെ വെറും സ്പർശമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സമ്പാദിച്ച പുണ്യം നശിക്കുന്നു. അവൻ പരർക്കു മഹാപാപിയാകുന്നു; അവന്റെ ദർശനവും പാപാവഹമെന്നു പറയുന്നു.
Verse 21
सत्क्रियो ह्यशुचिर्नित्यं स पुमान् यः स्त्रिया जितः । निन्दन्ति पितरो देवा मान वास्सकलाश्च तम्
പുറമേ സത്ക്രിയകൾ ചെയ്താലും, സ്ത്രീയുടെ വശത്തിൽ ജയിക്കപ്പെട്ട പുരുഷൻ നിത്യവും അശുചിയാകുന്നു. പിതൃകൾ, ദേവന്മാർ, എല്ലാ മനുഷ്യരും അവനെ നിന്ദിക്കുന്നു.
Verse 22
तस्य किं ज्ञान सुतपो जपहोमप्रपूजनैः । विद्यया दानतः किम्वा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्
സ്ത്രീകളോടുള്ള ആസക്തിയാൽ മനസ്സ് അപഹരിക്കപ്പെട്ടവന് ജ്ഞാനം, കഠിനതപസ്, ജപം, ഹോമം, മഹാപൂജ എന്നിവ എന്തുപ്രയോജനം? അന്തഃചേതന തന്നെ വിഷയമോഹം കവർന്നാൽ വിദ്യയും ദാനവും എന്ത് ഫലം നൽകും?
Verse 23
मातरं मां स्त्रियो भावं कृत्वा येन ब्रवीषि ह । भविष्यति क्षयस्तेन कालेन मम शापतः
നീ എന്നെ സ്ത്രീഭാവത്തിലാക്കി ‘മാതാവേ’ എന്നു വിളിച്ചു; അതിനാൽ എന്റെ ശാപം മൂലം കാലക്രമത്തിൽ നിനക്ക് ക്ഷയവും നാശവും സംഭവിക്കും।
Verse 24
वसिष्ठ उवाच । श्रुत्वा धर्मस्सतीशापं नृप मूर्तिं विहाय च । धृत्वा स्वमूर्तिं देवेशः कम्पमान उवाच सः
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ധർമ്മനോടുള്ള സതിയുടെ ശാപം കേട്ടപ്പോൾ ദേവേശൻ ആ സ്വീകരിച്ച രൂപം ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നെ തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ധരിച്ചു, വിറച്ചുകൊണ്ട് അവൻ സംസാരിച്ചു।
Verse 25
धर्म उवाच । मातर्जानीहि मां धर्मं ज्ञानिनाञ्च गुरो र्गुरुम् । परस्त्रीमातृबुद्धिश्च कुव्वर्न्तं सततं सति
ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു—മാതാവേ, എന്നെ ധർമ്മമായി അറിയുക; ഞാൻ ജ്ഞാനികളുടെ ഗുരു, ഗുരുക്കന്മാരുടെയും ഗുരു. ഹേ സതി, പരസ്ത്രീയെ ഞാൻ എപ്പോഴും മാതൃഭാവത്തോടെ കാണുന്നു.
Verse 26
अहं तवान्तरं ज्ञातुमागतस्तव सन्निधिम् । तवाहञ्च मनो जाने तथापि विधिनोदितः
നിന്റെ അന്തർഭാവം അറിയാൻ ഞാൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ വന്നിരിക്കുന്നു. നിന്റെ മനസ്സും എനിക്ക് അറിയാം; എങ്കിലും വിധിയുടെ നിയോഗം പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ ഞാൻ സംസാരിച്ച് ചോദിക്കുന്നു.
Verse 27
कृतं मे दमनं साध्वि न विरुद्धं यथोचितम् । शास्तिः समुत्पथस्थानामीश्वरेण विनिर्मिता
ഹേ സാധ്വീ, നീ എന്നെ നിയന്ത്രിച്ചതിൽ അനുചിതമോ യഥോചിതത്തിന് വിരുദ്ധമോ ഒന്നുമില്ല. കാരണം വഴിതെറ്റിയവർക്കുള്ള ശിക്ഷയെ സ്വയം ഈശ്വരൻ തന്നെ വിധിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 28
स्वयं प्रदाता सर्वेभ्यः सुखदुःखवरान्क्षमः । सम्पदं विपदं यो हि नमस्तस्मै शिवाय हि
സ്വയം എല്ലാവർക്കും ദാതാവായവൻ, സുഖവും ദുഃഖവും എന്ന വരങ്ങൾ നൽകാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ, സമ്പത്തും വിപത്തും യഥാർത്ഥത്തിൽ വിതരണം ചെയ്യുന്നവൻ—ആ ശിവനു നമസ്കാരം।
Verse 29
शत्रुं मित्रं सम्विधातुं प्रीतिञ्च कलहं क्षमः । स्रष्टुं नष्टुं च यस्सृष्टिं नमस्तस्मै शिवाय हि
ശത്രുവിനെ മിത്രനാക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ, പ്രീതിയും കലഹവും ഇരുവരും സൃഷ്ടിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ, സൃഷ്ടിയുടെ അധിപനായി ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ—ആ ശിവനു നമസ്കാരം।
Verse 30
येन शुक्लीकृतं क्षीरं जले शैत्यं कृतम्पुरा । दाहीकृतो हुता शश्च नमस्तस्मै शिवाय हि
ആരാൽ പാൽ വെളുപ്പിക്കപ്പെട്ടു, ആരാൽ പുരാതനകാലത്ത് ജലത്തിന് ശീതളത ലഭിച്ചു, ആരാൽ ഹുതാശന അഗ്നി ദാഹശക്തിയോടെ ജ്വലിച്ചു—ആ ശിവനു നമസ്കാരം।
Verse 31
प्रकृतिर्निर्मिता येन तप्त्वाति महदादितः । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या नमस्तस्मै शिवाय हि
ആരാൽ പ്രകൃതി നിർമ്മിതമായി, ആരുടെ തപസ്സിന്റെ മഹാതാപത്തിൽ നിന്ന് മഹത്തത്ത്വാദികൾ വിരിഞ്ഞു, ആരിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ മുതലായ ദിവ്യശക്തികൾ ഉദ്ഭവിച്ചു—ആ മംഗളശിവനു നമസ്കാരം।
Verse 32
ब्रह्मोवाचः । इत्युक्त्वा पुरतस्तस्यास्तस्थौ धर्मो जगद्गुरुः । किञ्चिन्नोवाच चकितस्तत्पातिव्रत्य तोषितः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ജഗദ്ഗുരുവായ ധർമ്മൻ അവളുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായി അത്ഭുതപ്പെട്ടു, പിന്നെ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
Verse 33
पद्मापि नृपकन्या सा पिप्पलादप्रिसा तदा । साध्वी तं धर्ममाज्ञाय विस्मितोवाच पर्वत
അപ്പോൾ പിപ്പലാദനു പ്രിയയായ ആ രാജകുമാരി പദ്മാ, സാധ്വിയായി ധർമ്മമാർഗം യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞ് വിസ്മയിച്ചു; പിന്നെ പർവ്വതനും അത്ഭുതത്തോടെ പറഞ്ഞു।
Verse 34
पद्मोवाच । त्वमेव धर्म सर्वेषां साक्षी निखिलकर्मणाम् । कथं मनो मे विज्ञातुं विडम्बयसि मां विभो
പദ്മ പറഞ്ഞു—നീ തന്നെയാണ് ധർമ്മം; സർവ്വജീവികളുടെ അന്തഃസാക്ഷിയും സർവ്വകർമ്മങ്ങളുടെ സർവ്വദർശിയും. ഹേ വിഭോ, എന്റെ മനസ്സ് അറിയാത്തതുപോലെ നടിച്ച് നീ എങ്ങനെ എന്നെ പരിഹസിക്കുന്നു?
Verse 35
यत्तत्सर्वं कृतं ब्रह्मन् नापराधो बभूव मे । त्वञ्च शप्तो मयाऽज्ञानात्स्त्रीस्वभा वाद्वृथा वृष
ഹേ ബ്രഹ്മൻ, സംഭവിച്ചതെല്ലാം കൊണ്ടും എന്റെ ഭാഗത്ത് കുറ്റമൊന്നുമില്ല. ഹേ വൃഷധ്വജ, സ്ത്രീസ്വഭാവത്തിന്റെ ആവേശത്തിൽ അജ്ഞാനവശാൽ ഞാൻ നിന്നെ കാരണമില്ലാതെ ശപിച്ചു।
Verse 36
का व्यवस्था भवेत्तस्य चिन्तयामीति साम्प्रतम् । चित्ते स्फुरतु सा बुद्धिर्यया शं संल्लभामि वै
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു—അവനെ പ്രാപിക്കാൻ ഏതു വിധത്തിലുള്ള നിയമാനുഷ്ഠാനം വേണം? എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആ വിവേകബുദ്ധി തെളിയട്ടെ; അതിലൂടെ ഞാൻ സത്യമായി മംഗളദായകനായ ശിവനെ പ്രാപിക്കട്ടെ।
Verse 37
आकाशोसौ दिशस्सर्वा यदि नश्यन्तु वायवः । तथापि साध्वीशापस्तु न नश्यति कदाचन
ആകാശവും എല്ലാ ദിക്കുകളും കാറ്റുകളും നശിച്ചാലും, സാധ്വീധർമ്മനിഷ്ഠയായ സ്ത്രീ ഉച്ചരിച്ച ശാപം ഒരിക്കലും നശിക്കുകയില്ല।
Verse 38
सत्ये पूर्णश्चतुष्पादः पौर्ण मास्यां यथा शशी । विराजसे देवराज सर्वकालं दिवानिशम्
സത്യയുഗത്തിൽ നീ പൂർണ്ണൻ, ചതുഷ്പാദമായി സ്ഥിരൻ—പൗർണ്ണമിയിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ. ഹേ ദേവരാജാ, നീ ദിനരാത്രം സർവകാലവും തേജസ്സോടെ വിരാജിക്കുന്നു.
Verse 39
त्वञ्च नष्टो भवसि चेत्सृष्टिनाशो भवेत्तदा । इति कर्तव्यतामूढा वृथापि च वदाम्यहम्
നീ നശിച്ചാൽ അപ്പോൾ സൃഷ്ടിയുടെ നാശം സംഭവിക്കും. ‘എന്താണ് കർത്തവ്യം’ എന്ന മോഹത്തിൽ ഞാൻ, വ്യർത്ഥമായാലും, ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.
Verse 40
पादक्षयश्च भविता त्रेतायां च सुरोत्तम । पादोपरे द्वापरे च तृतीयोऽपि कलौ विभो
ഹേ സുരോത്തമാ, ത്രേതായുഗത്തിൽ ഒരു പാദം ക്ഷയിക്കും. ദ്വാപരത്തിൽ മറ്റൊരു പാദവും കുറയും; കലിയുഗത്തിൽ, ഹേ വിഭോ, മൂന്നാമത്തേതും ക്ഷീണിക്കും.
Verse 41
कलिशेषेऽखिलाश्छिन्ना भविष्यन्ति तवांघ्रयः । पुनस्सत्ये समायाते परिपूर्णो भविष्यसि
കലിയുഗത്തിന്റെ അവസാനം നിന്റെ അവയവങ്ങൾ എല്ലാം ഛിന്നമാകും. എന്നാൽ സത്യയുഗം വീണ്ടും വന്നാൽ നീ വീണ്ടും പരിപൂർണ്ണനാകും.
Verse 42
सत्ये सर्वव्यापकस्त्वं तदन्येषु च कु त्रचित् । युगव्यवस्थया स त्वं भविष्यसि तथा तथा
സത്യയുഗത്തിൽ നീ സർവ്വവ്യാപകനാണ്; എന്നാൽ മറ്റു യുഗങ്ങളിൽ ചില പ്രത്യേക രീതികളിൽ മാത്രം അനുഭവപ്പെടുന്നു. യുഗക്രമം അനുസരിച്ച് നീ അതതു വിധത്തിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.
Verse 43
इत्येवं वचनं सत्यं ममास्तु सुखदं तव । याम्यहं पतिसेवायै गच्छ त्वं स्वगृहं विभो
അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ—ഈ വാക്കുകൾ സത്യമായിരിക്കട്ടെ; നിനക്കിത് മംഗളകരവും സുഖദായകവും ആകട്ടെ. ഞാൻ ഇപ്പോൾ പതി-സേവയ്ക്കായി പോകുന്നു; ഹേ വിഭോ, നീ നിന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുക.
Verse 44
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्सन्तुष्टोभूद्वृषस्स वै । तदेवंवादिनीं साध्वीमुवाच विधिनन्दन
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവളുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ആ വൃഷരൂപധർമ്മൻ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി. തുടർന്ന് വിധാതാവിന്റെ പുത്രനായ ബ്രഹ്മാവ്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ആ സാധ്വിയോട് മറുപടിയായി പറഞ്ഞു.
Verse 45
धर्म उवाच । धन्यासि पतिभक्तासि स्वस्ति तेस्तु पतिव्रते । वरं गृहाण त्वत्स्वामी त्वत्परित्राणकारणात्
ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു—നീ ധന്യയാണ്, പതിഭക്തയാണ്; ഹേ പതിവ്രതേ, നിനക്ക് മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ. വരം സ്വീകരിക്ക; നിന്റെ സ്വാമിയേ നിന്റെ പരിരക്ഷയ്ക്ക് കാരണമായിരിക്കുന്നു.
Verse 46
युवा भवतु ते भर्ता रतिशूरश्च धार्मिकः । रूपवान् गुणवान्वाग्मी संततस्थिरयौवनः
നിന്റെ ഭർത്താവ് സദാ യുവാവായിരിക്കട്ടെ—രതിയിൽ വീരനും ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനും. രൂപവാനും ഗുണവാനും വാഗ്മിയും, അഖണ്ഡമായ സ്ഥിരയൗവനത്തോടെ യുക്തനുമായിരിക്കട്ടെ.
Verse 47
चिरञ्जीवी स भवतु मार्कण्डेयात्प रश्शुभे । कुबेराद्धनवांश्चैव शक्रादैश्वर्य्यवानपि
ഹേ ശുഭേ, അവൻ മാർകണ്ഡേയനെപ്പോലെ ചിരഞ്ജീവിയാകട്ടെ; കുബേരനെപ്പോലെ ധനവാനാകട്ടെ; ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)പോലെ ഐശ്വര്യവും അധിപത്യശക്തിയും ലഭിച്ചവനാകട്ടെ।
Verse 48
शिवभक्तो हरिसमस्सिद्धस्तु कपिलात्परः । बुद्ध्या बृहस्पतिसमस्समत्वेन विधेस्समः
ശിവഭക്തൻ ഹരി (വിഷ്ണു) സമാനമായി സിദ്ധനാകുന്നു, കപിലനെയും അതിക്രമിച്ച്; ബുദ്ധിയിൽ ബൃഹസ്പതിസമൻ, സമത്വത്തിൽ വിധി (ബ്രഹ്മാ) സമൻ ആകുന്നു।
Verse 49
स्वामिसौभाग्यसंयुक्ता भव त्वं जीवनावधि । तथा च सुभगे देवि त्वं भव स्थिरयौवना
നീ ഭർത്തൃസൗഭാഗ്യത്തോടെ യുക്തയായി ജീവിതാവധി വരെ നിലനില്ക്കുക. കൂടാതെ ഹേ സുഭഗേ ദേവീ, നീ സ്ഥിരവും ക്ഷയമില്ലാത്ത യൗവനത്തിൽ നിലകൊള്ളുക।
Verse 50
माता त्वं दशपुत्राणां गुणिनां चिरजीविनाम् । स्वभर्तुरधिकानां च भविष्यसि न संशयः
നീ തീർച്ചയായും പത്ത് പുത്രന്മാരുടെ മാതാവാകും—ഗുണവാന്മാരും ചിരഞ്ജീവികളും—അവർ നിന്റെ ഭർത്താവിനേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായിരിക്കും; സംശയമില്ല।
Verse 51
गृहा भवन्तु ते साध्वि सर्वसम्पत्सम न्विताः । प्रकाशमन्तस्सततं कुबेरभवनाधिकाः
ഹേ സാധ്വീ, നിന്റെ ഗൃഹങ്ങൾ സർവ്വസമ്പത്തുകളാൽ സമന്വിതമാകട്ടെ; അന്തർപ്രകാശം അവിടെ സദാ തെളിയട്ടെ—കുബേരന്റെ ഭവനങ്ങളേക്കാളും മഹിമയോടെ ഇരിക്കട്ടെ।
Verse 52
वसिष्ठ उवाच । इत्येवमुक्ता सन्तस्थौ धर्मस्स गिरिसत्तम । सा तं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य स्वगृहं ययौ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗിരിശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ ഉപദേശം ലഭിച്ച ധർമ്മൻ അവിടെ തന്നെ സ്ഥിരമായി നിന്നു. അവൾ അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ചു സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 53
धर्मस्तथाशिषो दत्वा जगाम निजमन्दिरम् । प्रशशंस च तां प्रात्या पद्मां संसदि संसदि
ധർമ്മൻ അങ്ങനെ ആശീർവാദം നൽകി തന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി. മടങ്ങിവന്ന് ഓരോ സഭയിലും പദ്മയെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രശംസിച്ചു.
Verse 54
सा रेमे स्वामिना सार्द्धं यूना रहसि सन्ततम् । पश्चाद्बभूवुऽस्सत्पुत्रास्तद्भर्तुरधिका गुणैः
അവൾ തന്റെ യൗവനസ്വാമിയോടൊപ്പം രഹസ്യ ഏകാന്തത്തിൽ നിരന്തരം ആനന്ദിച്ചു. പിന്നീടു സത്പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ ഗുണങ്ങളിൽ പിതാവിനേക്കാളും അധികരായിരുന്നു.
Verse 55
बभूव सकला सम्पद्दम्पत्योः सुखवर्द्धिनी । सर्वानन्दवृद्धिकरी परत्रेह च शर्मणे
ആ ദമ്പതികൾക്കു സമസ്ത സമ്പത്തും ലഭിച്ചു; അത് അവരുടെ സുഖം വർധിപ്പിച്ചു. ഇഹത്തിലും പരത്തിലും സർവ്വാനന്ദം കൂട്ടി ശാന്തിയും ക്ഷേമവും നല്കുന്നതായി മാറി.
Verse 56
शैलेन्द्र कथितं सर्वमितिहासं पुरातनम् । दम्पत्योश्च तयोः प्रीत्या श्रुतं ते परमादरात्
ഹേ ശൈലേന്ദ്രാ! ഈ മുഴുവൻ പുരാതന ഇതിഹാസം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. പരസ്പര പ്രീതിയുള്ള ആ ദമ്പതികളുടെ കഥ നീ പരമാദരത്തോടെ ശ്രവിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 57
बुद्ध्वा तत्त्वं सुतां देहि पार्वतीमीश्वराय च । कुरुषं त्यज शैलेन्द्र मेनया स्वस्त्रिया सह
തത്ത്വം അറിഞ്ഞ് നിന്റെ പുത്രി പാർവതിയെ ഈശ്വരനായ ശിവനു സമർപ്പിക്ക. ഹേ ശൈലേന്ദ്രാ, മേനാ എന്ന നിന്റെ ഭാര്യയോടുകൂടെ ഈ കഠിനത ഉപേക്ഷിച്ച് മൃദുവാകുക।
Verse 58
सप्ताहे समतीते तु दुर्लभेति शुभे क्षणे । लग्नाधिपे च लग्नस्थे चन्द्रेस्वत्नयान्विते
ഒരു ആഴ്ച കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ദുർലഭവും ശുഭവുമായ ക്ഷണത്തിൽ—ലഗ്നാധിപൻ ലഗ്നത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുകയും, ചന്ദ്രൻ തന്റെ സ്വസന്താന-ബന്ധത്തോടെ യുക്തനാകുകയും ചെയ്തപ്പോൾ—നിയത സംഭവം സംഭവിച്ചു।
Verse 59
मुदिते रोहिणीयुक्ते विशुद्धे चन्द्रतारके । मार्गमासे चन्द्रवारे सर्वदोषविवर्जिते
ചന്ദ്രൻ മോദിതനായി രോഹിണിയോടു യുക്തനായി, ചന്ദ്രനക്ഷത്രം വിശുദ്ധമായി ദീപ്തമാകുകയും, മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ തിങ്കളാഴ്ചയായിരിക്കയും ചെയ്താൽ—ആ കാലം സർവദോഷവിവർജിതമെന്നു പറയുന്നു।
Verse 60
सर्वसद्ग्रहसंसृष्टऽसद्ग्रहदृष्टिवर्जिते । सदपत्यप्रदे जीवे पतिसौभाग्यदायिनि
ഓ ജീവദേവീ! നീ സർവ്വ ശുഭഗ്രഹപ്രഭാവങ്ങളാൽ സമന്വിതയും അശുഭഗ്രഹദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് വിമുക്തയും ആകുന്നു; നീ സദ്സന്താനദായിനി, പതി-സൗഭാഗ്യവും ദാമ്പത്യമംഗളവും നൽകുന്നവളുമാകുന്നു।
Verse 61
जगदम्बां जगत्पित्रे मूलप्रकृतिमीश्वरीम् । कन्यां प्रदाय गिरिजां कृती त्वं भव पर्वत
ഓ പർവ്വതരാജാ (ഹിമാലയാ)! ജഗദംബ, ഈശ്വരി, മൂലപ്രകൃതി ആയ നിന്റെ കന്യക ഗിരിജയെ ജഗത്പിതാവായ (ശിവനു) അർപ്പിച്ചാൽ നീ കൃതാർത്ഥനും ധന്യനും ആകും।
Verse 62
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलो वसिष्ठो ज्ञानिसत्तमः । विरराम शिवं स्मृत्वा नानालीलाकरं प्रभुम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മുനിശാർദൂലനായ വസിഷ്ഠൻ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, അനവധി ദിവ്യലീലകൾ ചെയ്യുന്ന പരമപ്രഭു ശിവനെ സ്മരിച്ചു മൗനമായി നിന്നു।
Frequently Asked Questions
A dharma-test narrative begins: Anaraṇya’s daughter, devoted wife of the ascetic Pippalāda, is encountered on the way to bathe at Svarṇadī by Dharma appearing through māyā in bull form to assess her inner disposition.
The episode foregrounds bhāva (inner intention) as the decisive criterion of virtue: outward conduct is validated by inner purity, and divine disguises function as instruments to reveal the subtle truth of character.
Dharma’s māyā-based manifestation as a vṛṣa (bull-form) with splendor and adornment; additionally, the idealized devotional archetype is invoked via the Lakṣmī–Nārāyaṇa comparison.