हिमाचलविवाहवर्णनम् — Description of Himācala’s (context for) Marriage / The Himālaya-Marriage Narrative (Chapter Opening)

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे हिमाचलविवाहवर्णनं नाम प्रथमोध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവ മഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ മൂന്നാം ഭാഗമായ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘ഹിമാചലവിവാഹവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ആദ്യ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു.

Verse 2

कथं कृत्वा तपोऽत्युग्रम्पतिमाप शिवं च सा । एतन्मे पृच्छते सम्यक्कथय त्वं विशेषतः

അവൾ ഏതു വിധത്തിൽ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ തപസ്സു ചെയ്ത് ശിവനെ ഭർത്താവായി പ്രാപിച്ചു? ഞാൻ ഇത് കൃത്യമായി ചോദിക്കുന്നു—നീ പ്രത്യേകമായി വിശദമായി പറയുക.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं मुनिशार्दूल शिवाचरितमुत्तमम् । पावनं परमं दिव्यं सर्वपापहरं शुभम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശാർദൂലാ, ശിവന്റെ ഉത്തമചരിതം ശ്രവിക്ക; അത് പരമപാവനം, ദിവ്യം, ശുഭം, സർവ്വപാപഹരം ആകുന്നു.

Verse 4

यदा दाक्षायणी देवी हरेण सहिता मुदा । हिमाचले सुचिक्रीडे लीलया परमेश्वरी

ദാക്ഷായണി ദേവി ഹർഷത്തോടെ ഹരൻ (ശിവൻ) സഹിതയായിരുന്നപ്പോൾ, പരമേശ്വരി ഹിമാചലത്തിൽ പവിത്രമായ മംഗളലീലയിൽ ക്രീഡിച്ചു.

Verse 5

मत्सुतेयमिति ज्ञात्वा सिषेवे मातृवर्चसा । हिमाचलप्रिया मेना सर्वर्द्धिभिरनिर्भरा

“ഇവൾ എന്റെ തന്നെ പുത്രി” എന്നു അറിഞ്ഞ് ഹിമാചലപ്രിയയായ മേനാ മാതൃപ്രഭയോടെ അവളെ സേവിച്ചു പോഷിച്ചു; സർവ്വസമൃദ്ധികളാൽ നിറഞ്ഞ് തൃപ്തയായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 6

यदा दाक्षायणी रुष्टा नादृता स्वतनुं जहौ । पित्रा दक्षेण तद्यज्ञे संगता परमेश्वरी

ദാക്ഷായണി (സതി) യഥോചിത ബഹുമാനം ലഭിക്കാതെ കോപിച്ച് സ്വന്തം ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, പിതാവായ ദക്ഷൻ സംഘടിപ്പിച്ച അതേ യജ്ഞത്തിൽ പരമേശ്വരി ദേവി സന്നിഹിതയായിരുന്നു।

Verse 7

तदैव मेनका तां सा हिमाचलप्रिया मुने । शिवलोकस्थितां देवीमारिराधयिषुस्तदा

മുനേ, അതേ സമയത്ത് ഹിമാചലപ്രിയയായ മേനകാ ശിവലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ ദേവിയുടെ കൃപ നേടുവാൻ ഭക്തിയോടെ ആരാധന ആരംഭിച്ചു।

Verse 8

तस्यामहं सुता स्यामित्यवधार्य सती हृदा । त्यक्तदेहा मनो दध्रे भवितुं हिमवत्सुता

“ഞാൻ അവളുടെ പുത്രിയാകണം” എന്നു ഹൃദയത്തിൽ നിശ്ചയിച്ച്, ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച സതി ഹിമവാന്റെ പുത്രിയായി ജന്മിക്കുവാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു।

Verse 9

समयं प्राप्य सा देवी सर्वदेवस्तुता पुनः । सती त्यक्ततनुः प्रीत्या मेनकातनयाभवत्

നിശ്ചിത സമയം വന്നപ്പോൾ, സർവ്വദേവന്മാരാൽ വീണ്ടും സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ആ ദേവി—പൂർവ്വദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച സതി—ആനന്ദത്തോടെ മേനകയുടെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു।

Verse 10

नाम्ना सा पार्वती देवी तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । नारदस्योपदेशाद्वै पतिम्प्राप शिवं पुनः

‘പാർവതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായ ദേവി അത്യന്തം ദുസ്സഹമായ തപസ്സു ചെയ്തു; നാരദന്റെ ഉപദേശത്താൽ അവൾ വീണ്ടും ഭർത്താവായി ശ്രീശിവനെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 11

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महाप्राज्ञ वद मे वदतां वर । मेनकायास्समुत्पतिं विवाहं चरितं तथा

നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഹേ വിധാതാവേ, ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! മേനകയുടെ ഉദ്ഭവം, അവളുടെ വിവാഹം, അവളുടെ ചരിതവും എനിക്ക് പറയുക।

Verse 12

धन्या हि मेनका देवी यस्यां जाता सुता सती । अतो मान्या च धन्या च सर्वेषां सा पतिव्रता

മേനകാ ദേവി ധന്യയാകുന്നു; അവളിൽ സതീ എന്ന പുത്രി ജനിച്ചു. അതിനാൽ അവൾ എല്ലാവർക്കും മാന്യയും ധന്യയും; കാരണം അവൾ പതിവ്രതയാണ്।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं नारद मुने पार्वतीमातुरुद्भवम् । विवाहं चरितं चैव पावनं भक्तिवर्द्धनम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— ഹേ നാരദമുനേ, കേൾക്കുക: പാർവതീമാതാവിന്റെ ഉദ്ഭവം, അവളുടെ വിവാഹവും ചരിതവും—ഇവ എല്ലാം പാവനവും ഭക്തിവർദ്ധകവുമാണ്।

Verse 14

अस्त्युत्तरस्यां दिशि वै गिरीशो हिमवान्महान् । पर्वतो हि मुनिश्रेष्ठ महातेजास्समृद्धिभाक्

ഉത്തര ദിക്കിൽ നിശ്ചയമായും മഹാഗിരിരാജൻ ഹിമവാൻ നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ആ പർവ്വതം മഹാതേജസ്സും സമൃദ്ധിയും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 15

द्वैरूप्यं तस्य विख्यातं जंगमस्थिरभेदतः । वर्णयामि समासेन तस्य सूक्ष्मस्वरूपकम्

ആ പരമേശ്വരന്റെ ദ്വിരൂപം പ്രസിദ്ധമാണ്—ജംഗമവും സ്ഥിരവും എന്ന ഭേദത്താൽ. ഇപ്പോൾ ഞാൻ സംക്ഷേപമായി അവന്റെ സൂക്ഷ്മസ്വരൂപം വർണ്ണിക്കുന്നു.

Verse 16

पूर्वापरौ तोयनिधी सुविगाह्य स्थितो हि यः । नानारत्नाकरो रम्यो मानदण्ड इव क्षितेः

കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഉള്ള സമുദ്രങ്ങളിൽ ആഴത്തിൽ ഇറങ്ങി ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ; അനേകരത്നങ്ങളുടെ ഖനി, മനോഹരൻ—ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിച്ച അളവുകോൽപോലെ.

Verse 17

नानावृक्षसमाकीर्णो नानाशृंगसुचित्रितः । सिंहव्याघ्रादिपशुभिस्सेवितस्सुखिभिस्सदा

അത് പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, നാനാശിഖരങ്ങളാൽ മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. സിംഹം, വ്യാഘ്രം മുതലായ മൃഗങ്ങളും അവിടെ എപ്പോഴും ശാന്തരായി സന്തുഷ്ടരായി സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു.

Verse 18

तुषारनिधिरत्युग्रो नानाश्चर्यविचित्रितः । देवर्षिसिद्धमुनिभिस्संश्रितः शिवसंप्रियः

അത് ഹിമത്തിന്റെ മഹാനിധി, അത്യന്തം ഭയഭക്തിജനകമായ മഹിമയുള്ളത്, നാനാ അത്ഭുതങ്ങളാൽ വിചിത്രമായി അലങ്കരിച്ചത്. ദേവർഷി, സിദ്ധ, മുനിമാർ ആശ്രയിക്കുന്ന അത്, ശ്രീശിവനു അത്യന്തം പ്രിയമാണ്.

Verse 19

तपस्थानोऽतिपूतात्मा पावनश्च महात्मनाम् । तपस्सिद्धिप्रदोत्यंतं नानाधात्वाकरः शुभः

ആ തപസ്ഥാനം പരമപവിത്രസ്വഭാവമുള്ളതും മഹാത്മാക്കളെയും പാവനമാക്കുന്നതുമാണ്. അത് തപസ്സിന്റെ പരമസിദ്ധി നൽകുന്നു; ശുഭം—നാനാധാതുക്കളുടെ ഖനിയെന്നപോലെ നാനാവിധ സിദ്ധികൾ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 20

स एव दिव्यरूपो हि रम्यः सर्वाङ्गसुन्दरः । विष्ण्वंशोऽविकृतः शैलराजराजस्सताम्प्रियः

അവൻ തീർച്ചയായും ദിവ്യരൂപധാരി, മനോഹരൻ, സർവ്വാംഗസുന്ദരൻ ആയിരുന്നു. വിഷ്ണുവംശത്തിൽ ജനിച്ച, അവികൃതൻ; ശൈലരാജന്മാരുടെ രാജാവും സത്ജനങ്ങളുടെ പ്രിയനും ആയിരുന്നു.

Verse 21

कुलस्थित्यै च स गिरिर्धर्म्मवर्द्धनहेतवे । स्वविवाहं कर्त्तुमैच्छत्पितृदेवहितेच्छया

ആ പർവ്വതരാജൻ (ഹിമാലയൻ) കുലസ്ഥിതി നിലനിർത്തുന്നതിനും ധർമ്മവർദ്ധനയ്ക്കുമായി, പിതൃകളുടെയും ദേവന്മാരുടെയും ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, വിവാഹം നടത്താൻ ഇച്ഛിച്ചു.

Verse 22

तस्मिन्नवसरे देवाः स्वार्थमाचिन्त्य कृत्स्नशः । ऊचुः पितॄन्समागत्य दिव्यान्प्रीत्या मुनीश्वर

ഹേ മുനീശ്വരാ! അന്നേരത്ത് ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം സമഗ്രമായി ആലോചിച്ച് ദിവ്യ പിതൃദേവന്മാരെ സമീപിച്ചു, പ്രീതിയോടും ആദരവോടും കൂടി സംസാരിച്ചു।

Verse 23

देवा ऊचुः । सर्वे शृणुत नो वाक्यं पितरः प्रीतमानसाः । कर्त्तव्यं तत्तथैवाशु देवकार्य्येप्सवो यदि

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ പിതൃദേവന്മാരേ! പ്രീതിമനസ്സോടെ ഞങ്ങളുടെ വാക്ക് കേൾക്കുക. ദേവകാര്യസിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതേ കാര്യം ഉടൻ അതുപോലെ ചെയ്യുക।

Verse 24

मेना नाम सुता या वो ज्येष्ठा मङ्गलरूपिणी । ताम्विवाह्य च सुप्रीत्या हिमाख्येन महीभृता

നിങ്ങളുടെ ജ്യേഷ്ഠ പുത്രി ‘മേനാ’ എന്ന പേരുള്ള മംഗളരൂപിണി; അവളെ ‘ഹിമവാൻ’ എന്ന പർവ്വതരാജൻ അത്യന്തം പ്രീതിയോടെ വിവാഹം ചെയ്തു।

Verse 25

एवं सर्वमहालाभः सर्वेषां च भविष्यति । युष्माकममराणां च दुःखहानिः पदे पदे

ഇങ്ങനെ എല്ലാവർക്കും മഹത്തായ മംഗളകരമായ ലാഭം ഉണ്ടാകും; നിങ്ങളായ അമരദേവന്മാർക്കും പടി പടിയായി ദുഃഖനിവൃത്തി സംഭവിക്കും.

Verse 26

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यापरवचः पितरस्ते विमृश्य च । स्मृत्वा शापं सुतानां च प्रोचुरोमिति तद्वचः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അടുത്ത വചനങ്ങൾ കേട്ട് നിങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാർ ആലോചിച്ചു; പുത്രന്മാരെ സംബന്ധിച്ച ശാപം സ്മരിച്ച് അവർ ആ വാക്ക് ഉച്ചരിച്ചു—“ഓം” എന്നു.

Verse 27

ददुर्मेनां सुविधिना हिमागाय निजात्मजाम् । समुत्सवो महानासीत्तद्विवाहे सुमङ्गले

അപ്പോൾ മേനാ വിധിപൂർവ്വം തന്റെ പുത്രിയെ ഹിമാലയനു സമർപ്പിച്ചു. ആ സുമംഗള വിവാഹത്തിൽ മഹോത്സവം നടന്നു.

Verse 28

हर्य्यादयाऽपि ते देवा मुनयश्चापरोखिलाः । आजग्मुस्तत्र संस्मृत्य वामदेवं भवं धिया

അപ്പോൾ ഹരി മുതലായ ദേവന്മാരും മറ്റു എല്ലാ മുനിമാരും അവിടെ എത്തി; ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ വാമദേവസ്വരൂപനായ മംഗളകരൻ ഭവനെ (ശിവനെ) സ്മരിച്ചു.

Verse 29

उत्सवं कारयामासुर्दत्त्वा दानान्यनेकशः । सुप्रशस्य पितॄन्दिव्यान्प्रशशंसुर्हिमाचलम्

അവർ മഹോത്സവം നടത്തുകയും അനേകം ദാനങ്ങൾ സമൃദ്ധിയായി നൽകുകയും ചെയ്തു. ദിവ്യ പിതൃദേവന്മാരെ യഥാവിധി സ്തുതിച്ച് പുണ്യഗിരിരാജൻ ഹിമാചലനെ പ്രശംസിച്ചു।

Verse 30

महामोदान्विता देवास्ते सर्वे समुनीश्वराः । संजग्मुः स्वस्वधामानि संस्मरन्तः शिवाशिवौ

മഹാനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആ ദേവന്മാരും മുനീശ്വരന്മാരും, ശിവനും ശിവയും സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 31

कौतुकं बहु सम्प्राप्य सुविवाह्य प्रियां च ताम् । आजगाम स्वभवनं मुदमाप गिरीश्वरः

വലിയ ഉത്സവവും മംഗളാനന്ദവും പ്രാപിച്ച്, തന്റെ പ്രിയ പുത്രിയെ വിധിപൂർവ്വം വിവാഹം കഴിപ്പിച്ച ശേഷം, ഗിരീശ്വരൻ (ഹിമാലയം) സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.

Verse 32

ब्रह्मोवाच मेनया हि हिमागस्य सुविवाहो मुनीश्वर । प्रोक्तो मे सुखदः प्रीत्या किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനീശ്വരാ, മേനയും ഹിമാലയനും തമ്മിലുള്ള ശുഭവിവാഹം ഞാൻ സ്നേഹത്തോടെ, സന്തോഷകരമായി വിവരിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ഇനി നീ എന്ത് കൂടി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?