द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas
അധ്യായം 14-ൽ പുണ്യദ്വാരത്തിലെ ഏറ്റുമുട്ടൽ വര്ണിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു—ശിവാജ്ഞപ്രകാരം ക്രുദ്ധരായ ശിവഗണങ്ങൾ എത്തി ദ്വാരപാലകനായ ഗിരിജാസുതൻ ഗണേശനോട് ‘നീ ആരാണ്, എവിടെ നിന്നാണ്, എന്താണ് ഉദ്ദേശ്യം’ എന്ന് ചോദിച്ച് പിന്മാറാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. ദണ്ഡം കൈയിൽ പിടിച്ച നിർഭയനായ ഗണേശൻ മറുപടി പറയുന്നതിനൊപ്പം അവരോടുതന്നെ പ്രതിപ്രശ്നങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച് ദ്വാരത്തിലെ അവരുടെ വിരോധഭാവത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ഗണങ്ങൾ തമ്മിൽ അവനെ പരിഹസിച്ച്, പിന്നെ തങ്ങൾ ശങ്കരന്റെ അനുചരന്മാരാണെന്നും ശങ്കരന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവനെ തടയാൻ വന്നതാണെന്നും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; അവനെ ഗണസദൃശനായി കരുതുന്നതിനാൽ മാത്രമാണ് വധിക്കാത്തതെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. ഭീഷണികൾക്കിടയിലും ഗണേശൻ ദ്വാരം വിട്ടുകൊടുക്കുന്നില്ല. അവസാനം ഗണങ്ങൾ സംഭവം ശിവനോട് അറിയിക്കുന്നു; അധികാരം, സമീപ്യം, അനുമതി എന്നിവ ശൈവപരമായി ഈ ദ്വാരസംഘർഷത്തിൽ പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । गणास्ते क्रोधसंपन्नास्तत्र गत्वा शिवाज्ञया । पप्रच्छुर्गिरिजापुत्रं तं तदा द्वारपालकम्
ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ക്രോധം നിറഞ്ഞ ആ ഗണങ്ങൾ ശിവാജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ ചെന്നു, അപ്പോൾ ദ്വാരപാലനായി നിന്ന ഗിരിജാപുത്രനോട് ചോദിച്ചു।
Verse 2
शिवगणा ऊचुः । कोऽसि त्वं कुत आयातः किं वा त्वं च चिकीर्षसि । इतोऽद्य गच्छ दूरं वै यदि जीवितुमिच्छसि
ശിവഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“നീ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്, എന്താണ് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? ജീവിക്കണമെങ്കിൽ ഇന്നുതന്നെ ഇവിടെ നിന്ന് ദൂരെയ്ക്ക് പോകുക।”
Verse 3
ब्रह्मोवाच । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा गिरिजातनयस्स वै । निर्भयो दण्डपाणिश्च द्वारपानब्रवीदिदम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഗിരിജയുടെ പുത്രൻ (ഗണേശൻ) നിർഭയനായി, കൈയിൽ ദണ്ഡം ധരിച്ചു, ദ്വാരപാലകരോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 4
गणेश उवाच । यूयं के कुत आयाता भवंतस्सुन्दरा इमे । यात दूरं किमर्थं वै स्थिता अत्र विरोधिनः
ഗണേശൻ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? നിങ്ങളിൽ ഈ സുന്ദരന്മാർ ആരാണ്? ദൂരേക്ക് പോകുവിൻ; എന്തിനാണ് ഇവിടെ വിരോധികളായി നിൽക്കുന്നത്?”
Verse 5
ब्रह्मोवाच । एवं श्रुत्वा वचस्तस्य हास्यं कृत्वा परस्परम् । ऊचुस्सर्वे शिवगणा महावीरा गतस्मयाः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ മഹാവീരന്മാരായ ശിവഗണങ്ങൾ പരസ്പരം ചിരിച്ചു; പിന്നെ അഹങ്കാരവും നടിപ്പും വിട്ട് എല്ലാവരും സംസാരിച്ചു।
Verse 6
परस्परमिति प्रोच्य सर्वे ते शिवपार्षदाः । द्वारपालं गणेशं तं प्रत्यूचुः कुद्धमानसाः
പരസ്പരം “നാം പറയാം” എന്നു പറഞ്ഞ്, ആ ശിവപാർഷദന്മാർ എല്ലാവരും കോപം കത്തുന്ന മനസ്സോടെ ദ്വാരപാലനായ ഗണേശനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 7
शिवगणा ऊचुः । श्रूयतां द्वारपाला हि वयं शिवगणा वराः । त्वां निवारयितुं प्राप्ताश्शंकरस्याज्ञया विभोः
ശിവഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വാരപാലന്മാരേ, കേൾക്കൂ; ഞങ്ങൾ ശിവന്റെ ശ്രേഷ്ഠ ഗണങ്ങൾ. പരമപ്രഭു ശങ്കരന്റെ ആജ്ഞയാൽ നിങ്ങളെ തടയാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു।
Verse 8
त्वामपीह गणं मत्वा न हन्यामीन्यथा हतः । तिष्ठ दूरे स्वतस्त्वं च किमर्थं मृत्युमीहसे
ഇവിടെയും നിന്നെ ശിവഗണനെന്ന് കരുതി, മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ ഞാൻ നിന്നെ വധിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ നീ സ്വയം ദൂരത്ത് നിൽക്കുക—എന്തിന് മരണത്തെ തേടുന്നു?
Verse 9
ब्रह्मोवाच इत्युक्तोऽपि गणेशश्च गिरिजातनयोऽभयः । निर्भर्त्स्य शंकरगणान्न द्वारं मुक्तवांस्तदा
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും ഗിരിജാപുത്രനായ നിർഭയ ഗണേശൻ ശങ്കരഗണങ്ങളെ ശാസിച്ചിട്ടും അപ്പോൾ വാതിൽ തുറന്നില്ല।
Verse 10
ते सर्वेपि गणाश्शैवास्तत्रत्या वचनं तदा । श्रुत्वा तत्र शिवं गत्वा तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्
അപ്പോൾ അവിടെയുള്ള എല്ലാ ശൈവഗണങ്ങളും ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശിവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങളുടെ മുഴുവൻ വിവരവും അറിയിച്ചു।
Verse 11
ततश्च तद्वचः श्रुत्वाद्भुतलीलो महेश्वरः । विनिर्भर्त्स्य गणानूचे निजांल्लोकगतिर्मुने
അവ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം അത്ഭുതലീലാധാരിയായ മഹേശ്വരൻ തന്റെ ഗണങ്ങളെ കർശനമായി ശാസിച്ചു; ഹേ മുനേ, തന്റെ ലോകധർമ്മപ്രകാരം യുക്തമായ ആചരണപഥം അവർക്കു പറഞ്ഞു।
Verse 12
महेश्वर उवाच । कश्चायं वर्तते किं च ब्रवीत्यरिवदुच्छ्रितः । किं करिष्यत्यसद्बुद्धिः स्वमृत्युं वांछति ध्रुवम्
മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഇവൻ ആരാണ്, എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്? ശത്രുവിനെപ്പോലെ അഹങ്കാരത്തോടെ എന്തിന് സംസാരിക്കുന്നു? ദുഷ്ബുദ്ധിയുള്ളവൻ എന്ത് നേടും? തീർച്ചയായും അവൻ തന്റെ മരണത്തെയേ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।
Verse 13
दूरतः क्रियतां ह्येष द्रारपालो नवीनकः । क्लीबा इव स्थितास्तस्य वृत्तं वदथ मे कथम्
ഈ പുതിയ ദ്വാരപാലനെ ദൂരത്തേക്ക് മാറ്റുക. നിങ്ങൾ അവന്റെ മുന്നിൽ ഭീരുക്കളെപ്പോലെ എന്തിന് നിൽക്കുന്നു? പറയൂ—ഇവന്റെ കാര്യമെന്ത്?
Verse 14
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे गणविवादवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയിലെ ചതുര്ഥ കുമാരഖണ്ഡത്തിൽ ‘ഗണവിവാദവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള പതിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 15
शिवगणा ऊचुः । रे रे द्वारप कस्त्वं हि स्थितश्च स्थापितः कुतः । नैवास्मान्गाणयस्येवं कथं जीवितुमिच्छसि
ശിവഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“ഏ ദ്വാരപാലാ! നീ ആരാണ്? ഇവിടെ എന്തിന് നിൽക്കുന്നു, നിന്നെ ആരാണ് നിയമിച്ചത്? നീ ഞങ്ങളെ ഗണിക്കുന്നതേയില്ല; ഇങ്ങനെ പെരുമാറി നീ എങ്ങനെ ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?”
Verse 16
द्वारपाला वयं सर्वे स्थितः किं परिभाषसे । सिंहासनगृहीतश्च शृगालः शिवमीहते
ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇവിടെ ദ്വാരപാലകരായി നിലകൊള്ളുന്നു—നീ ഞങ്ങളോട് എന്തിന് ഇങ്ങനെ അഹങ്കാരത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു? സിംഹാസനം പിടിച്ചെടുത്ത കുറുക്കനും ശിവനെയേ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ ദർപ്പം അതിനെ ആ പീഠത്തിന് യോഗ്യമാക്കുന്നില്ല।
Verse 17
तावद्गर्जसि मूर्ख त्वं यावद्गण पराक्रमः । नानुभूतस्त्वयात्रैव ह्यनुभूतः पतिष्यसि
ഹേ മൂഢാ! ശിവഗണങ്ങളുടെ പരാക്രമം നീ ഇതുവരെ അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തതുവരെ മാത്രമാണ് നീ ഗർജിക്കുന്നത്. ഇവിടെ തന്നേ, ഈ നിമിഷം, അത് സത്യമായി അനുഭവിച്ചാൽ നീ വീഴും.
Verse 18
इत्युक्तस्तैस्सुसंकुद्धो हस्ताभ्यां यष्टिकां तदा । गृहीत्वा ताडयामास गणांस्तान्परिभाषिणः
അവർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അവൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി; പിന്നെ ഇരുകൈകളാലും ഒരു ദണ്ഡം പിടിച്ച്, അപമാനമായി സംസാരിച്ച ആ ഗണങ്ങളെ അടിക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 19
उवाचाथ शिवापुत्रः परिभर्त्स्य गणेश्वरान् । शंकरस्य महावीरान्निर्भयस्तान्गणेश्वरः
അപ്പോൾ ശിവപുത്രൻ ശങ്കരന്റെ മഹാവീര ഗണേശ്വരന്മാരെ ശാസിച്ച്, അവരുടെ നായകനായ ഗണേശ്വരനായി നിർഭയമായി അവരോട് സംസാരിച്ചു.
Verse 20
शिवापुत्र उवाच । यात यात ततो दूरे नो चेद्वो दर्शयामि ह । स्वपराक्रममत्युग्रं यास्यथात्युपहास्यताम्
ശിവപുത്രൻ പറഞ്ഞു—പോകുവിൻ, പോകുവിൻ, ഇവിടെ നിന്ന് ദൂരെയ്ക്ക് മാറുവിൻ; അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ എന്റെ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ പരാക്രമം കാണിക്കും. അപ്പോൾ നിങ്ങൾ കടുത്ത അപമാനത്തിൽ വീണ് പരിഹാസപാത്രമാകും.
Verse 21
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गिरिजातनयस्य हि । परस्परमथोचुस्ते शंकरस्य गणास्तदा
ഗിരിജാതനയന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ ശങ്കരന്റെ ഗണങ്ങൾ പരസ്പരം ആലോചിച്ച് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 22
शिवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं माक्रियते स न किं पुनः । मर्यादा रक्ष्यतेऽस्माभिरन्यथा किं ब्रवीति च
ശിവഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—എന്ത് ചെയ്യണം, എവിടെ പോകണം? അവൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല; പിന്നെ എന്ത് ചെയ്യാനാകും? ഞങ്ങൾ മര്യാദയുടെ പരിധി കാക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ അവൻ എന്ത് പറയും?
Verse 23
ब्रह्मोवाच । ततश्शंभुगणास्सर्वे शिवं दूरे व्यवस्थितम् । क्रोशमात्रं तु कैलासाद्गत्वा ते च तथाब्रुवन्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശംഭുവിന്റെ എല്ലാ ഗണങ്ങളും കൈലാസത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ക്രോശം ദൂരം ചെന്നു, ദൂരത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്ന ശിവനെ കണ്ടു; അടുത്തുചെന്ന് അതുപോലെ തന്നെ പറഞ്ഞു।
Verse 24
शिवो विहस्य तान्सर्वांस्त्रिशूलकर उग्रधीः । उवाच परमेशो हि स्वगणान् वीरसंमतान्
അപ്പോൾ ത്രിശൂലം കൈയിൽ ധരിച്ച, ഉഗ്രനിശ്ചയനായ പരമേശ്വരൻ ശിവൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, വീരന്മാരായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട തന്റെ ഗണങ്ങളെല്ലാം അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു।
Verse 25
शिव उवाच । रेरे गणाः क्लीबमता न वीरा वीरमानिनः । मदग्रे नोदितुं योग्या भर्त्सितः किं पुनर्वदेत्
ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ഗണങ്ങളേ! നിങ്ങൾ ഭീരുക്കളും നപുംസകസ്വഭാവക്കാരും ആകുന്നു; വീരന്മാർ അല്ല, വീരന്മാരെന്നു തന്നെ കരുതുന്നവർ മാത്രം. എന്റെ സന്നിധിയിൽ സംസാരിക്കാൻ യോഗ്യമല്ല; ശാസിക്കപ്പെട്ടാൽ പിന്നെ എന്തു പറയും?
Verse 26
गम्यतां ताड्यतां चैष यः कश्चित्प्रभवेदिह । बहुनोक्तेन किं चात्र दूरीकर्तव्य एव सः
ഇവിടെ ആരെങ്കിലും തല ഉയർത്തി എഴുന്നേൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവനെ ഓടിച്ചുകളയുകയും അടിച്ചും ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക. ഇതിൽ അധികം പറയുന്നതെന്തിന്? അവനെ തീർച്ചയായും ദൂരെയാക്കണം.
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इति सर्वे महेशेन जग्मुस्तत्र मुनीश्वर । भर्त्सितास्तेन देवेन प्रोचुश्च गणसत्तमाः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും മഹേശനോടൊപ്പം അവിടെ ചെന്നു. ആ ദേവൻ ശാസിച്ചതിനാൽ ശിവഗണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠർ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
Verse 28
शिवगणा ऊचुः । रेरे त्वं शृणु वै बाल बलात्किं परिभाषसे । इतस्त्वं दूरतो याहि नो चेन्मृत्युर्भविष्यति
ശിവഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഏ ബാലാ, കേൾക്കു! ബലമായി, അഹങ്കാരത്തോടെ എന്തിന് സംസാരിക്കുന്നു? ഇവിടെ നിന്ന് ദൂരെയ്ക്ക് പോകുക; അല്ലെങ്കിൽ മരണം നിന്റെ വിധിയാകും.
Verse 29
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तेषां शिवाज्ञाकारिणां ध्रुवम् । शिवासुतस्तदाभूत्स किं करोमीति दुःखितः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ശിവാജ്ഞ ഉറപ്പോടെ നടപ്പാക്കുന്നവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശിവപുത്രൻ ദുഃഖിതനായി, “ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?” എന്നു ചിന്തിച്ചു.
Verse 30
एतस्मिन्नंतरे देवी तेषां तस्य च वै पुनः । श्रुत्वा तु कलहं द्वारि सखीं पश्येति साब्रवीत्
ഇതിനിടയിൽ ദേവി വാതില്ക്കൽ അവരുടെക്കും അവനിക്കും ഇടയിലെ വീണ്ടും കലഹശബ്ദം കേട്ട് സഖിയോട്—“പോയി നോക്കൂ” എന്നു പറഞ്ഞു.
Verse 31
समागत्य सखी तत्र वृत्तांतं समबुध्यत । क्षणमात्रं तदा दृष्ट्वा गता हृष्टा शिवांतिकम्
അവിടെ എത്തി ആ സഖി മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും മനസ്സിലാക്കി. പിന്നെ ക്ഷണമാത്രം കണ്ടിട്ട് ആനന്ദത്തോടെ ശിവസന്നിധിയിലേക്കു പോയി.
Verse 32
तत्र गत्वा तु तत्सर्वं वृत्तं तद्यदभून्मुने । अशेषेण तया सख्या कथितं गिरिजाग्रतः
അവിടെ ചെന്നു, ഹേ മുനേ, സംഭവിച്ചതെല്ലാം ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ ആ സഖി ഗിരിജ (പാർവതി)യുടെ സന്നിധിയിൽ പറഞ്ഞു പറഞ്ഞു തീർത്തു।
Verse 33
सख्युवाच । अस्मदीयो गणो यो हि स्थितो द्वारि महेश्वरि । निर्भर्त्सयति तं वीराश्शंकरस्य गणा ध्रुवम्
സഖി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹേശ്വരീ! വാതിലിൽ നില്ക്കുന്ന നമ്മുടെ ഗണനെ ശങ്കരന്റെ വീരഗണങ്ങൾ നിശ്ചയമായും കഠിനമായി ശാസിക്കുന്നു।
Verse 34
शिवश्चैव गणास्सर्वे विना तेऽवसरं कथम् । प्रविशंति हठाद्गेहे नैतच्छुभतरं तव
ശിവനും അവന്റെ എല്ലാ ഗണങ്ങളും നിന്റെ അവസരം കൂടാതെ എങ്ങനെ പെട്ടെന്ന് വീട്ടിൽ പ്രവേശിക്കും? നിനക്കിതിലധികം ശുഭം മറ്റൊന്നുമില്ല।
Verse 35
सम्यक् कृतं ह्यनेनैव न हि कोपि प्रवेशितः । दुःखं चैवानुभूयात्र तिरस्कारादिकं तथा
ഇവൻ ചെയ്തതു നിശ്ചയമായും യുക്തമാണ്; കാരണം ഇവിടെ ആരെയും പ്രവേശിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. ഇവിടെ അപമാനം മുതലായവയോടുകൂടി ദുഃഖം മാത്രമേ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരൂ.
Verse 36
अतः परन्तु वाग्वादः क्रियते च परस्परम् । वाग्वादे च कृते नैव तर्ह्यायान्तु सुखेन वै
അതുകൊണ്ട് ഇനി പരസ്പരം വാക്കുതർക്കം നടത്തരുത്. ഈ വാഗ്വാദം തുടരുകയാണെങ്കിൽ ശാന്തി ലഭിക്കില്ല; അതിനാൽ സൗഹൃദത്തോടെ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് ശാന്തമായി മുന്നോട്ട് പോകുക.
Verse 37
कृतश्चैवात्र वाग्वादस्तं जित्वा विजयेन च । प्रविशंतु तथा सर्वे नान्यथा कर्हिचित्प्रिये
“ഇവിടെ വാഗ്വാദം നടന്നിരിക്കുന്നു; അവനെ ജയിച്ച് വിജയം നേടി, എല്ലാവരും അതുപോലെ തന്നെ പ്രവേശിക്കട്ടെ—ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെ അല്ല, പ്രിയേ।”
Verse 38
अस्मिन्नेवास्मदीये वै सर्वे संभर्त्सिता वयम् । तस्माद्देवि त्वया भद्रे न त्याज्यो मान उत्तमः
ഇതേ നമ്മുടെ കാര്യത്തിൽ തന്നേ നാം എല്ലാവരും നിന്ദിക്കപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട് ഹേ ദേവി, ഹേ ഭദ്രേ, നിന്റെ പരമമായ മാനവും ആത്മഗൗരവവും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
Verse 39
शिवो मर्कटवत्तेऽद्य वर्तते सर्वदा सति । किं करिष्यत्यहंकारमानुकूल्यं भविष्यति
ഹേ സതീ, ഇന്ന് ശിവൻ കുരങ്ങുപോലെ പെരുമാറുന്നു—അവൻ എപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. അഹങ്കാരം എന്ത് ചെയ്യും? അതിൽ നിന്ന് അനുകൂലതയും സൗഹാർദ്ദവും മാത്രമേ വരൂ.
Verse 40
ब्रह्मोवाच । अहो क्षणं स्थिता तत्र शिवेच्छावशतस्सती
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“അഹോ! സതി അവിടെ ക്ഷണമാത്രം നിന്നു, ശിവന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് പൂർണ്ണമായി വശയായി.”
Verse 41
मनस्युवाच सा भूत्वा मानिनी पार्वती तदा
അപ്പോൾ മാനിനിയായ പാർവതി മനസ്സിനുള്ളിൽ പറഞ്ഞു.
Verse 42
शिवोवाच । अहो क्षणं स्थितो नैव हठात्कारः कथं कृतः । कथं चैवात्र कर्त्तव्यं विनयेनाथ वा पुनः
ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“അയ്യോ! നീ ഒരു ക്ഷണവും നില്ക്കുകയില്ല. ഈ ബലപ്രയോഗം എങ്ങനെ നടന്നു? ഇനി ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യണം—വിനയത്തോടെയും വിനീത സമർപ്പണത്തോടെയോ, അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും മറ്റൊരു രീതിയിലോ?”
Verse 43
भविष्यति भवत्येव कृतं नैवान्यथा पुनः । इत्युक्त्वा तु सखी तत्र प्रेषिता प्रियया तदा
“ഇത് സംഭവിക്കും—നിശ്ചയമായും സംഭവിക്കും; നിശ്ചയിച്ചതത് വീണ്ടും മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല.” എന്നു പറഞ്ഞ് പ്രിയയായവൾ അന്നേരം അവിടെ തന്റെ സഖിയെ അയച്ചു।
Verse 44
समागत्याऽब्रवीत्सा च प्रियया कथितं हि यत् । तमाचष्ट गणेशं तं गिरिजातनयं तदा
അവൾ വന്ന്, പ്രിയയായവൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം അതേപടി അറിയിച്ചു; അന്നേരം ഗിരിജാതനനായ ഗണേശനോട് ആ കാര്യങ്ങൾ മുഴുവനും അവൾ നിവേദിച്ചു।
Verse 45
सख्युवाच । सम्यक्कृतं त्वया भद्र बलात्ते प्रविशंतु न । भवदग्रे गणा ह्येते किं जयंतु भवादृशम्
സഖാവ് പറഞ്ഞു—ഭദ്രാ, നീ ശരിയായി ചെയ്തു. അവർ ബലപ്രയോഗത്തോടെ ഇവിടെ പ്രവേശിക്കരുത്. ഈ ഗണങ്ങൾ നിന്റെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുന്നു; നിന്നുപോലെയുള്ളവനെ അവർ എങ്ങനെ ജയിക്കും?
Verse 46
कृतं चेद्वाकृतं चैव कर्त्तव्यं क्रियतां त्वया । जितो यस्तु पुनर्वापि न वैरमथ वा ध्रुवम्
ചെയ്തതായാലും ചെയ്യാത്തതായാലും—ചെയ്യേണ്ട കര്ത്തവ്യം നീ ചെയ്യുക. വീണ്ടും ജയിക്കപ്പെട്ടവനോടുള്ള സ്ഥിരവൈരം തീർച്ചയല്ല.
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या मातुश्चैव गणेश्वरः । आनन्दं परमं प्राप बलं भूरि महोन्नतिम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവളുടെ വചനങ്ങളും തന്റെ മാതാവിന്റെ വചനങ്ങളും ഇങ്ങനെ കേട്ട ഗണേശ്വരൻ പരമാനന്ദവും ധാരാളം ബലവും മഹോന്നതിയും പ്രാപിച്ചു।
Verse 48
बद्धकक्षस्तथोष्णीषं बद्ध्वा जंघोरु संस्पृशन् । उवाच तान्गणान् सर्वान्निर्भयं वचनं मुदा
പിന്നീട് അവൻ കച്ച കെട്ടി മുറുക്കി, ഉഷ്ണീഷം ബന്ധിച്ച്, ജംഘയും ഊരുവും സ്പർശിച്ച് സജ്ജനായി, ആ ഗണങ്ങളെയൊക്കെയും സന്തോഷത്തോടെ നിർഭയവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।
Verse 49
गणेश उवाच । अहं च गिरिजासूनुर्यूयं शिवगणास्तथा । उभये समतां प्राप्ताः कर्तव्यं क्रियतां पुनः
ഗണേശൻ പറഞ്ഞു—ഞാനും ഗിരിജയുടെ പുത്രനാണ്; നിങ്ങളോ തീർച്ചയായും ശിവഗണങ്ങളാണ്. ഇരുപക്ഷവും സമത്വം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ചെയ്യേണ്ടത് വീണ്ടും ധർമ്മപ്രകാരം നടത്തുക।
Verse 50
भवंतो द्वारपालाश्च द्वारपोहं कथं न हि । भवंतश्च स्थितास्तत्राऽहं स्थितोत्रेति निश्चितम्
നിങ്ങൾ ദ്വാരപാലന്മാർ; ഞാനും ദ്വാരപാലൻ തന്നേ—ഇത് വേറെയായി എങ്ങനെ വരും? നിങ്ങൾ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു, ഞാൻ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; ഇതു നിശ്ചയം.
Verse 51
भवद्भिश्च स्थितं ह्यत्र यदा भवति निश्चितम् । तदा भवद्भिः कर्त्तव्यं शिवाज्ञापरिपालनम्
ഇവിടെ നിലകൊള്ളാനുള്ള നിങ്ങളുടെ നിശ്ചയം ദൃഢവും ഉറപ്പുമായാൽ, അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ ആജ്ഞയെ കാത്തു പാലിക്കുന്നത് നിങ്ങളുടേത് കർത്തവ്യമാകുന്നു.
Verse 52
इदानीं तु मया चात्र शिवाज्ञापरिपालनम् । सत्यं च क्रियते वीरा निर्णीतं मे यथोचितम्
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇവിടെ ശിവഭഗവാന്റെ ആജ്ഞ നിർബന്ധമായി പാലിക്കും; സത്യവും പ്രവർത്തിയായി നടപ്പാക്കും, ഹേ വീരന്മാരേ—യഥോചിതമായി ഞാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 53
तस्माच्छिवगणास्सर्वे वचनं शृणुतादरात् । हठाद्वा विनयाद्वा न गंतव्यं मन्दिरे पुनः
അതുകൊണ്ട് ഹേ സർവ്വ ശിവഗണങ്ങളേ, ആദരത്തോടെ എന്റെ വചനം ശ്രവിക്കുവിൻ. ബലത്താലായാലും വിനയത്താലായാലും, വീണ്ടും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകരുത്.
Verse 54
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते गणेनैव सर्वे ते लज्जिता गणाः । ययुश्शिवांतिकं तं वै नमस्कृत्य पुरः स्थिताः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ ഗണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ഗണങ്ങൾ എല്ലാം ലജ്ജിച്ചു. അവർ ശിവസന്നിധിയിലേക്കു ചെന്നു, നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു.
Verse 55
स्थित्वा न्यवेदयन्सर्वे वृत्तांतं च तदद्भुतम् । करौ बद्ध्वा नतस्कंधाश्शिवं स्तुत्वा पुरः स्थिताः
അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് അവർ ആ അത്ഭുതകരമായ വൃത്താന്തം മുഴുവനായി അറിയിച്ചു. കൈകൾ കൂട്ടി, തോളുകൾ കുനിച്ച്, ശിവനെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു.
Verse 56
तत्सर्वं तु तदा श्रुत्वा वृत्तं तत्स्वगणोदितम् । लौकिकीं वृत्तिमाश्रित्य शंकरो वाक्यमब्रवीत्
സ്വഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞ ആ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും കേട്ടശേഷം, ശങ്കരൻ ലോകികമായ ഭാവം സ്വീകരിച്ച് അപ്പോൾ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 57
शंकर उवाच श्रूयतां च गणास्सर्वे युद्धं योग्यं भवेन्नहि । यूयं चात्रास्मदीया वै स च गौरीगणस्तथा
ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഹേ ഗണങ്ങളേ, എല്ലാവരും കേൾക്കുക; ഇത് യുദ്ധത്തിന് യോജിച്ച അവസരമല്ല. നിങ്ങൾ ഇവിടെ എന്റെ തന്നെ അനുചരന്മാർ; ആ കൂട്ടവും ഗൗരിയുടെ ഗണമാണ്.”
Verse 58
विनयः क्रियते चेद्वै वश्यश्शंभुः स्त्रिया सदा । इति ख्यातिर्भवेल्लोके गर्हिता मे गणा धुवम्
ഞാൻ വിനയം കാണിച്ചാൽ, ലോകത്തിൽ എപ്പോഴും ‘ശംഭു സ്ത്രീയുടെ വശത്തിലാണ്’ എന്ന ദുഷ്ഖ്യാതി പടരും; അതിനാൽ എന്റെ ഗണങ്ങൾ തീർച്ചയായും നിന്ദിക്കപ്പെടും।
Verse 59
कृते चैवात्र कर्तव्यमिति नीतिर्गरीयसी । एकाकी स गणो बालः किं करिष्यति विक्रमम्
ഇവിടെ ശ്രേഷ്ഠമായ നയം ഇതുതന്നെ—ചെയ്യേണ്ടത് തീർച്ചയായും ചെയ്യണം. ആ ഒറ്റ ഗണം ഒരു ബാലൻ മാത്രം; അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് എന്ത് വീര്യം കാണിക്കും?
Verse 60
भवंतश्च गणा लोके युद्धे चाति विशारदाः । मदीयाश्च कथं युद्धं हित्वा यास्यथ लाघवम्
നിങ്ങൾ ഗണങ്ങൾ ലോകത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായി പ്രസിദ്ധരാണ്. നിങ്ങൾ എന്റെ തന്നെ അനുചരന്മാർ; പിന്നെ യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇങ്ങനെ ലഘുവായി എങ്ങനെ പോകും?
Verse 61
स्त्रिया ग्रहः कथं कार्यो पत्युरग्रे विशेषतः । कृत्वा सा गिरिजा तस्य नूनं फलमवाप्स्यति
ഒരു സ്ത്രീ, പ്രത്യേകിച്ച് ഭർത്താവിന്റെ സന്നിധിയിൽ, എങ്ങനെ പിടിവാശി (ഗ്രഹം) പിടിക്കണം? ഗിരിജാ അവനോട് അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, അവൾ തീർച്ചയായും ആ കർമഫലം പ്രാപിക്കും।
Verse 62
तस्मात्सर्वे च मद्वीराः शृणुतादरतो वचः । कर्त्तव्यं सर्वथा युद्धं भावि यत्तद्भवत्विति
അതുകൊണ്ട്, എന്റെ വീരന്മാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ആദരത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കുവിൻ. എല്ലായ്പ്പോഴും യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതുതന്നെ കര്ത്തവ്യം; ഭവിതവ്യം എന്തോ അതു സംഭവിക്കട്ടെ।
Verse 63
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा शंकरो ब्रह्मन् नानालीलाविशारदः । विरराम मुनिश्रेष्ठ दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, അനേകം ദിവ്യലീലകളിൽ നിപുണനായ ശങ്കരൻ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, പുറമേ ലോകാചാരം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മൗനമായി।
Frequently Asked Questions
A gatekeeping confrontation: Śiva’s gaṇas, claiming Śiva’s command, challenge Gaṇeśa (as dvārapāla, Girijā’s son), who refuses to open/abandon the doorway and counters their claims.
The ‘gate’ functions as a liminal symbol: access to Śiva is regulated by rightful authority and preparedness; conflicting claims of ājñā dramatize the need to authenticate spiritual legitimacy rather than rely on force.
Gaṇeśa appears as the fearless dvārapāla (guardian-form), while Śiva’s gaṇas embody collective enforcement of perceived divine order—two modes of Śiva’s ecosystem of protection and command.