Śivarātri-vrata Udyāpana-vidhi (Completion Rite for the Śivarātri Observance)

Verse 1

ऋषय उचुः । उद्यापनविधिं ब्रूहि शिवरात्रिव्रतस्य च । यत्कृत्वा शंकरस्साक्षात्प्रसन्नो भवति धुवम्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ശിവരാത്രിവ്രതത്തിന്റെ ഉദ്യാപന (സമാപന) വിധിയും പറയുക; അത് അനുഷ്ഠിച്ചാൽ സാക്ഷാൽ ശങ്കരൻ നിശ്ചയമായും പ്രസന്നനാകും.

Verse 2

सूत उवाच । श्रूयतामृषयो भक्त्या तदुद्यापनमादरात् । यस्यानुष्ठानतः पूर्णं व्रतं भवति तद्ध्रुवम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഋഷിമാരേ, ഭക്തിയോടും ആദരത്തോടും കൂടി ആ വ്രതത്തിന്റെ ഉദ്യാപനം ശ്രവിക്കൂ; അതിന്റെ അനുഷ്ഠാനത്താൽ വ്രതം നിശ്ചയമായും പൂർണ്ണമാകും.

Verse 3

चतुर्दशाब्दं कर्तव्यं शिवरात्रिव्रतं शुभम् । एकभक्तं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामुपोषणम्

ശുഭമായ ശിവരാത്രിവ്രതം പതിനാലു വർഷം ആചരിക്കണം. ത്രയോദശിയിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭോജനം; ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവാസം പാലിക്കണം.

Verse 4

शिवरात्रिदिने प्राप्ते नित्यं संपाद्य वै विधिम् । शिवालयं ततो गत्वा पूजां कृत्वा यथाविधि

ശിവരാത്രിയുടെ പുണ്യദിനം വന്നാൽ നിത്യകർമ്മവിധി യഥാവിധി പൂർത്തിയാക്കി, തുടർന്ന് ശിവാലയത്തിൽ ചെന്നു നിയമാനുസാരമായി ശിവപൂജ നടത്തണം।

Verse 5

ततश्च कारयेद्दिव्यं मण्डलं तत्र यत्नतः । गौरीतिलकनाम्ना वै प्रसिद्धं भुवनत्रये

അതിനുശേഷം അവിടെ പരിശ്രമത്തോടെ ഒരു ദിവ്യ മണ്ഡലം ഒരുക്കിക്കൊള്ളണം; അത് ‘ഗൗരീ-തിലകം’ എന്ന നാമത്തിൽ ത്രിലോകത്തും പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 6

तन्मध्ये लेखयेद्दिव्यं लिंगतो भद्रमण्डलम् । अथवा सर्वतोभद्रं मण्डपान्तः प्रकल्पयेत्

അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ലിംഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഒരു ദിവ്യ ഭദ്രമണ്ഡലം വരയ്ക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ മണ്ഡപത്തിനകത്ത് തന്നെ സർവതോഭദ്രമായ ശുഭക്രമം ഒരുക്കാം।

Verse 7

कुंभास्तत्र प्रकर्तव्याः प्राजापत्यविसंज्ञया । सवस्त्रास्सफलास्तत्र दक्षिणासहिताः शुभाः

അവിടെ ‘പ്രാജാപത്യ’ എന്ന സംജ്ഞയുള്ള ശുഭകുംഭങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം; അവ വസ്ത്രവും ഫലവും ദക്ഷിണയും ചേർത്ത് പുണ്യദാനമായി സമർപ്പിക്കപ്പെടണം।

Verse 8

मण्डलस्य च पार्श्वे वै स्थापनीयाः प्रयत्नतः । मध्ये चैकश्च संस्थाप्यः सौवर्णो वापरो घटः

മണ്ഡലത്തിന്റെ പാർശ്വങ്ങളിൽ പാത്രങ്ങൾ പരിശ്രമത്തോടെ സ്ഥാപിക്കണം. കൂടാതെ മദ്ധ്യത്തിൽ മറ്റൊരു ഘടം സ്ഥാപിക്കണം—സ്വർണ്ണത്തേതോ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു യോജ്യ ലോഹപാത്രമോ.

Verse 9

तत्रोमासहितां शंभुमूर्तिन्निर्माय हाटकीम् । पलेन वा तदर्द्धेन यथाशक्त्याथवा व्रती

അവിടെ വ്രതധാരി ഉമാസഹിതനായ ഭഗവാൻ ശംഭുവിന്റെ സ്വർണമൂർത്തി നിർമ്മിക്കണം—ഒരു പലം സ്വർണ്ണം കൊണ്ടോ, അതിന്റെ പകുതിയാലോ, അല്ലെങ്കിൽ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ചോ।

Verse 10

निधाय वामभागे तु शिवामूर्त्तिमतन्द्रितः । मदीयां दक्षिणे भागे कृत्वा रात्रौ प्रपूजयेत्

അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ഇടത് ഭാഗത്ത് ശിവാ (പാർവതി)യുടെ മൂർത്തി സ്ഥാപിച്ച്, വലത് ഭാഗത്ത് എന്റെ (ശിവന്റെ) മൂർത്തി വെച്ച് രാത്രി മുഴുവൻ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം।

Verse 11

आचार्यं वरयेत्तत्र चर्त्विग्भिस्सहितं शुचिम् । अनुज्ञातश्च तैर्भक्त्या शिवपूजां समाचरेत्

അവിടെ ഋത്വിക്കുകളോടുകൂടിയ ശുദ്ധനായ ആചാര്യനെ തിരഞ്ഞെടുക്കണം. അവരുടെ ഭക്തിപൂർവമായ അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം ശിവപൂജ ആചരിക്കണം।

Verse 12

रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूजां यामोद्भवां चरन् । रात्रिमाक्रमयेत्सर्वां गीतनृत्यादिना व्रती

രാത്രിയിൽ വ്രതധാരി ജാഗരണം പാലിക്കണം; രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പൂജ നടത്തണം. ഗീതം, നൃത്തം മുതലായ ഭക്തിക്രിയകളാൽ മുഴുവൻ രാത്രി കഴിക്കണം।

Verse 13

एवं सम्पूज्य विधिवत्संतोष्य प्रातरेव च । पुनः पूजां ततः कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि

ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജ നടത്തി പ്രഭാതത്തിൽ സന്തുഷ്ടചിത്തനായി, വീണ്ടും പൂജ ചെയ്ത്; തുടർന്ന് നിയമപ്രകാരം ഹോമം (ഹവനം) നടത്തണം।

Verse 14

यथाशक्ति विधानं च प्राजापत्यं समाचरेत् । ब्राह्मणान्भोजयेत्प्रीत्या दद्याद्दानानि भक्तितः

സ്വശക്തിയനുസരിച്ച് പ്രാജാപത്യ വ്രതവിധാനം യഥാവിധി ആചരിക്കണം. പ്രീതിയോടെ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കുകയും ഭക്തിയോടെ ദാനങ്ങൾ നൽകുകയും വേണം।

Verse 15

ऋत्विजश्च सपत्नीकान्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । अलङ्कृत्य विधानेन दद्याद्दानं पृथक्पृथक्

വിധിപ്രകാരം ഋത്വിജന്മാരെ അവരുടെ പത്നിമാരോടുകൂടെ വസ്ത്രം, അലങ്കാരം, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, പിന്നെ ഓരോരുത്തർക്കും വേർതിരിച്ച് ദാനം നൽകണം।

Verse 16

गां सवत्सां विधानेन यथोपस्करसंयुताम् । उक्त्वाचार्याय वै दद्याच्छिवो मे प्रीयतामिति

വിധിപ്രകാരം ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങളോടുകൂടി കിടാവോടുള്ള പശുവിനെ ആചാര്യന് സമർപ്പിച്ച്—“ശിവൻ എനിക്കു പ്രസന്നനാകട്ടെ” എന്നു പറയണം।

Verse 17

तत्तस्सकुम्भां तन्मूर्तिं सवस्त्रां वृषभे स्थिताम् । सर्वालंकारसहितामाचार्याय निवेदयेत्

തുടർന്ന് ആ മൂർത്തിയെ അതിന്റെ കലശത്തോടുകൂടെ, വസ്ത്രധാരിതമായി, വൃഷഭത്തിന്മേൽ സ്ഥാപിച്ച്, സർവ അലങ്കാരങ്ങളോടുകൂടെ ആചാര്യന് നിവേദിക്കണം।

Verse 18

ततः संप्रार्थयेद्देवं महेशानं महाप्रभुम् । कृतांजलिर्नतस्कन्धस्सुप्रीत्या गद्गदाक्षरः

അതിനുശേഷം കരംകൂപ്പി, ഭുജങ്ങൾ നമിച്ച്, അത്യന്തം ഭക്തിയാൽ ശബ്ദം വിറയുന്നവണ്ണം മഹാപ്രഭുവായ മഹേശാന ദേവനോട് ഹൃദയപൂർവ്വം പ്രാർത്ഥിക്കണം।

Verse 19

देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । व्रतेनानेन देवेश कृपां कुरु ममोपरि

ഹേ ദേവദേവ മഹാദേവാ, ശരണാഗതവത്സലാ! ഹേ ദേവേശാ, ഈ വ്രതം കൊണ്ടു എനിക്കു മേൽ കൃപ ചൊരിയണമേ.

Verse 20

मया भक्त्यनुसारेण व्रतमेतत्कृतं शिवा । न्यूनं सम्पूर्णतां यातु प्रसादात्तव शङ्कर

ഹേ ശിവാ, എന്റെ ഭക്തിസാമർത്ഥ്യത്തിന് അനുസരിച്ച് ഈ വ്രതം ഞാൻ ആചരിച്ചു. ഹേ ശങ്കരാ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഇതിലെ കുറവ് പൂർണ്ണതയാകട്ടെ.

Verse 21

अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जपपूजादिकं मया । कृतं तदस्तु कृपया सफलं तव शङ्कर

ഹേ ശങ്കരാ, അജ്ഞാനത്താലോ ജ്ഞാനത്താലോ ഞാൻ ചെയ്ത ജപം, പൂജ മുതലായവ നിന്റെ കരുണയാൽ ഫലപ്രദവും സഫലവും ആകട്ടെ.

Verse 22

एवं पुष्पांजलिं दत्त्वा शिवाय परमात्मने । नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रार्थनां पुनरेव च

ഇങ്ങനെ പരമാത്മാവായ ശിവനു പുഷ്പാഞ്ജലി അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് നമസ്കരിച്ചു, വീണ്ടും പ്രാർത്ഥനയും ചെയ്യണം.

Verse 23

एवं व्रतं कृतं येन न्यूनं तस्य न विद्यते । मनोभीष्टां ततः सिद्धिं लभते नात्र संशयः

ഇങ്ങനെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചവന് അതിൽ യാതൊരു കുറവും ഉണ്ടാകില്ല. തുടർന്ന് അവൻ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ച സിദ്ധി പ്രാപിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 39

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटित्त्वसंहितायां शिवरात्रिव्रतोद्यापनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ നാലാം വിഭാഗമായ കോടിരുദ്രസംഹിതയിൽ “ശിവരാത്രിവ്രതോദ്യാപനം” എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।