Previous Verse

Shloka 39

मधुवनभङ्गः

The Disruption of Madhuvana and Dadhimukha’s Complaint

सन्निपत्य महावीर्यस्सर्वैस्तै: परिवारितः।हरिर्दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः।।5.62.39।।स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्।सुग्रीवस्य शुभौ मूर्ध्ना चरणौ पत्यपीडयत्।।5.62.40।।

sannipatya mahāvīryaḥ sarvais taiḥ parivāritaḥ | harir dadhimukhaḥ pālaiḥ pālānāṃ parameśvaraḥ ||

sa dīnavadano bhūtvā kṛtvā śirasi cāñjalim | sugrīvasya śubhau mūrdhnā caraṇau paty apīḍayat ||

അവിടെ മഹാവീര്യനായ ദധിമുഖൻ—കാവൽക്കാരുടെ അധിപതി—എല്ലാ രക്ഷകരാലും ചുറ്റപ്പെട്ട് എത്തിച്ചേർന്നു. ദുഃഖഭാവമുള്ള മുഖത്തോടെ, തലമേൽ കൂപ്പിയ കൈകൾ വെച്ച്, സുഗ്രീവന്റെ ശുഭപാദങ്ങളെ നെറ്റിയാൽ സ്പർശിച്ച് ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു.

sannipatyahaving come together/approached
sannipatya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeVerb
Rootsam-ni-√pat (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), from sam-ni-√pat; indeclinable verbal form; sense: 'having assembled/approached'
mahāvīryaḥof great valor
mahāvīryaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootmahā + vīrya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); adjective qualifying hariḥ/dadhimukhaḥ
sarvaiḥby all
sarvaiḥ:
Karaṇa (करणम्)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन); used pronominally 'by all'
taiḥby those
taiḥ:
Karaṇa (करणम्)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन); demonstrative 'by those'
parivāritaḥsurrounded
parivāritaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa / Bhāva (भावे प्रयोगः; predicate participle)
TypeVerb
Rootpari-√vṛ (धातु)
FormPast passive participle (क्त/कृदन्त), Masculine Nominative Singular; agrees with hariḥ/dadhimukhaḥ; sense: 'surrounded/attended'
hariḥthe monkey
hariḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular; 'monkey'
dadhimukhaḥDadhimukha
dadhimukhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdadhi + mukha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular; proper name; tatpuruṣa: 'dadhi- (curd) + mukha (face)'
pālaiḥby guards
pālaiḥ:
Karaṇa (करणम्)
TypeNoun
Rootpāla (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural; 'by the guards'
pālānāmof the guards
pālānām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्धः)
TypeNoun
Rootpāla (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Plural; 'of the guards'
parameśvaraḥsupreme lord
parameśvaraḥ:
Karta (कर्ता) / Apposition (समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootparama + īśvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular; apposition to hariḥ/dadhimukhaḥ
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular; pronoun referring to Dadhimukha
dīnavadanaḥwith a dejected face
dīnavadanaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootdīna + vadana (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular; adjective of saḥ; 'having a dejected face'
bhūtvāhaving become
bhūtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), from √bhū; sense: 'having become'
kṛtvāhaving done/made
kṛtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), from √kṛ; sense: 'having made/done'
śirasion (his) head
śirasi:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootśiras (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular; 'on the head'
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction/particle (समुच्चय/निपात)
añjalimfolded hands/salutation
añjalim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootañjali (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular; object of kṛtvā (having made a salutation gesture)
sugrīvasyaof Sugriva
sugrīvasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्धः)
TypeNoun
Rootsugrīva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular; 'of Sugriva'
śubhauauspicious
śubhau:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Dual (द्विवचन); adjective qualifying caraṇau
mūrdhnāwith (his) forehead
mūrdhnā:
Karaṇa (करणम्)
TypeNoun
Rootmūrdhan (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Singular; 'with (his) forehead/head'
caraṇau(two) feet
caraṇau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcaraṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Dual; object of apīḍayat (pressed/touched)
patidown/fully (intensifier)
pati:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootpati (अव्यय/उपसर्गसदृश)
FormParticle (निपात) used as intensifier/iterative with verb: 'down/fully' in patyapīḍayat; treated as avyaya element
apīḍayatpressed/touched
apīḍayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√pīḍ (धातु)
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); 'pressed/touched (in obeisance)'

The vanaras praised Angada, the bull among vanaras and went to Madhuvanam swiftly like a fast-flowing river going to uproot a tree.

D
Dadhimukha
S
Sugrīva
R
Rāma (contextually present)
L
Lakṣmaṇa (contextually present)

FAQs

Humility before rightful authority: grievances are presented with respect, acknowledging the ruler’s role as final arbiter of justice.

Dadhimukha arrives with the guards and formally prostrates before Sugrīva to submit his complaint about Madhuvana.

Dadhimukha’s disciplined deference and loyalty to the king’s order, expressed through formal obeisance.