Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

ततस्तलेनाभिहतो महारथ स्स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः।प्रभग्ननीडः परिमुक्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात्।।5.47.32।।

tatas talenābhihato mahārathas sa tasya piṅgādhipamantrinirjitaḥ |

prabhagnanīḍaḥ parimuktakūbaraḥ papāta bhūmau hatavājir ambarāt ||5.47.32||

പിന്നീട് ഹനുമാന്റെ കൈപ്പത്തി പ്രഹാരത്തിൽ ആഹതമായ ആ മഹാരഥം—പിംഗലനേത്രാധിപനായ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടത്—ഇരിപ്പിടം തകർന്നു, കൂബരം അഴുകി, കുതിരകൾ നശിച്ചതോടെ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.

ततःthen, thereafter
ततः:
अधिकरण (कालाधिकरणम्) / क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-रूपम्)
Formअव्ययम्; काल/क्रमवाचक-अव्ययम् (temporal/sequential adverb) = "then/thereupon"
तलेनwith the palm (of the hand)
तलेन:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootतल (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम्; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम् (instrumental singular) = "with/by the palm"
अभिहतःstruck, hit
अभिहतः:
कर्म (of implied striking action); विशेषणम् (to महारथः)
TypeVerb
Rootअभि-√हन् (धातुः) → अभिहत (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः, past passive participle); पुल्लिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगे कर्तृ-सम्बन्धी विशेषणम् = "having been struck"
महारथःthe great chariot (or chariot-warrior)
महारथः:
कर्तृ (subject of पपात)
TypeNoun
Rootमहा + रथ (प्रातिपदिकम्)
Formपुल्लिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (nominative singular); कर्मधारय-समासः (महा-रथः = "great chariot/one with a great chariot")
सःhe, that one
सः:
कर्तृ (appositional to महारथः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formपुल्लिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (pronoun, nominative singular) = "he/that"
तस्यhis, of him
तस्य:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formपुल्लिङ्गम्; षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् (genitive singular) = "of him/his"
पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितःdefeated by the minister of the tawny/copper-eyed lord (Hanuman)
पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः:
कर्तृ-विशेषणम्; करण-सम्बन्धः (agent in passive sense: "by ...")
TypeAdjective
Rootपिङ्ग + अधिप + मन्त्रिन् + नि: + √जि (धातुः) → निर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
Formसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः/बहुपद-तत्पुरुषः): पिङ्गाधिपस्य मन्त्रिणा निर्जितः = "defeated by the minister of the tawny/copper-eyed lord"; भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः, past passive participle) 'निर्जित'; पुल्लिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (to महारथः/सः)
प्रभग्ननीडःwith the seat/interior broken
प्रभग्ननीडः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootप्र + √भञ्ज् (धातुः) → भग्न (कृदन्त) + नीड (प्रातिपदिकम्)
Formसमासः (कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः): प्रभग्नं नीडं यस्य/यत्र सः = "whose seat/nest is broken"; 'प्रभग्न' = भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुल्लिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (to महारथः/रथः)
परिमुक्तकूबरःwith the yoke-frame/pole disjointed
परिमुक्तकूबरः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootपरि + √मुच् (धातुः) → मुक्त (कृदन्त) + कूबर (प्रातिपदिकम्)
Formसमासः (तत्पुरुषः): परिमुक्तं कूबरं यस्य सः = "whose pole/yoke-frame is loosened/disjointed"; 'मुक्त' = भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुल्लिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम्
पपातfell
पपात:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Root√पत् (धातुः)
Formलिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् = "fell"
भूमौon the earth/ground
भूमौ:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गम्; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (locative singular) = "on the ground"
हतवाजिःwith horses slain
हतवाजिः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootहत (√हन् + क्त) + वाजिन् (प्रातिपदिकम्)
Formबहुव्रीहि-समासः: हता वाजिनो यस्य सः = "whose horses are slain"; 'हत' = भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुल्लिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम्
अम्बरात्from the sky
अम्बरात्:
अपादान (source/separation)
TypeNoun
Rootअम्बर (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम्; पञ्चमी-विभक्तिः; एकवचनम् (ablative singular) = "from the sky"

Then hit by Hanuman with his palm, the minister of the coppery-eyed Sugriva, the huge chariot seat of Aksha was broken, the wooden frame of the yoke was disjointed, horses were slain and the great chariot fell down from the sky.

H
Hanumān
S
Sugrīva
A
Akṣa

FAQs

Actions carry immediate consequences: arrogance and aggression meet resistance, and the narrative stresses accountability through visible outcomes.

After Hanumān kills the horses, Akṣa’s chariot structure breaks and crashes down from the air.

Hanumān’s irresistible force and battlefield dominance.