Next Verse

Shloka 1

चैत्यप्रासाद-विध्वंसः

Destruction of the Chaitya Palace and Hanuman’s Proclamation

ततस्स किङ्करान्हत्वा हनुमान्ध्यानमास्थितः।वनं भग्नं मया चैत्यप्रासादो न विनाशितः।।।।तस्मात्प्रासादमप्येवं भीमं विध्वंसयाम्यहं।इति सञ्चिन्त्य मनसा हनुमान्दर्शयन्बलम्।।।।चैत्यप्रासादमाप्लुत्य मेरुशृङ्गमिवोन्नतम्।आरुरोह कपिश्रेष्ठो हनुमान्मारुतात्मजः।।।।

tatas sa kiṅkarān hatvā hanumān dhyānam āsthitaḥ |

vanaṃ bhagnaṃ mayā caitya-prāsādo na vināśitaḥ ||

tasmāt prāsādam apy evaṃ bhīmaṃ vidhvaṃsayāmy aham |

iti sañcintya manasā hanumān darśayan balam ||

caitya-prāsādam āplutya meru-śṛṅgam ivonnatam |

āruroha kapi-śreṣṭho hanumān mārutātmajaḥ ||

കിങ്കരന്മാരെ വധിച്ച ശേഷം ഹനുമാൻ ധ്യാനത്തിൽ നിൽക്കവെ ചിന്തിച്ചു: “ഞാൻ ഉപവനം തകർത്തു; എങ്കിലും ചൈത്യസദൃശമായ ഈ പ്രാസാദം ഇതുവരെ നശിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാൽ ഈ ഭീകര പ്രാസാദവും ഞാൻ ധ്വംസിക്കും.” എന്ന് മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച്, തന്റെ ബലം പ്രകടിപ്പിക്കുവാൻ, മേരു ശിഖരത്തെപ്പോലെ ഉയർന്ന ചൈത്യപ്രാസാദത്തിലേക്ക് ചാടിക്കയറി—കപിശ്രേഷ്ഠനും മാർുതാത്മജനുമായ ഹനുമാൻ അതിന്മേൽ आरोഹിച്ചു.

आरुह्यhaving climbed
आरुह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√रुह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया
गिरि-सङ्काशम्mountain-like
गिरि-सङ्काशम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः (गिरिणा सङ्काशः = mountain-like); विशेषणम् (qualifying प्रासादम्)
प्रासादम्palace
प्रासादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हरि-यूथपःleader of the monkeys
हरि-यूथपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक) + यूथप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरीणां यूथपः)
बभौshone/appeared
बभौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भा (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुमहा-तेजाःof very great splendor
सुमहा-तेजाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय) + महा (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—सुमहत् तेजः यस्य
प्रतिसूर्यःanother sun
प्रतिसूर्यः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय) + सूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—प्रतिसूर्यः (another sun/like a rival sun)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक
उदितःrisen
उदितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउद्-√इ (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying प्रतिसूर्यः/सः)

Having slain the kinkaras, Hanuman stood and reflected, ' I have ruined the garden and not the palatial buildings that are like temples (Chaityas)'. Then Hanuman, son of the Wind-god, decided in his mind to show his strength and jumped on to the top of the palatial building that appeared like the peak of mount Meru.

H
Hanumān
K
Kiṅkaras
L
Laṅkā (implied setting)
M
Meru

FAQs

Dharma here is purposeful strength: Hanumān’s force is not random cruelty but a deliberate, mission-aligned act meant to pressure adharma (Rāvaṇa’s regime) and advance the rescue of Sītā.

After killing the kinkara-guards and wrecking the Aśoka grove, Hanumān decides to escalate the disruption by attacking the prominent caitya-palace, mounting it like a battle-platform.

Vīrya with viveka (valor guided by judgment): he pauses to reflect, then acts decisively to demonstrate power in service of Rāma’s objective.