Shloka 26

लङ्काप्रवेशः

Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka

Devanagari script

त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।।।

Transliteration

triviṣṭapa-nibhaṁ divyaṁ divya-nāda-nināditam |

vāji-heṣita-saṅghuṣṭaṁ nāditaṁ bhūṣaṇais tathā ||

rathair yānair vimānaiś ca tathā haya-gajaiḥ śubhaiḥ |

vāraṇaiś ca catur-dantaiḥ śvetābhra-nicayopamaiḥ ||

bhūṣitaṁ rucira-dvāraṁ mattaiś ca mṛga-pakṣibhiḥ |

rakṣitaṁ su-mahā-vīryair yātudhānaiḥ sahasraśaḥ |

rākṣasādhipater guptam āviveśa mahā-kapiḥ ||

Translation

മഹാകപി രാക്ഷസാധിപന്റെ ഗുപ്തമായി കാവലിട്ട മന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു—ത്രിവിഷ്ടപംപോലെ ദിവ്യവും ഭവ്യവും, ദിവ്യനാദങ്ങളാൽ മുഴങ്ങുന്നതും; കുതിരകളുടെ ഹേഷിതഘോഷവും ആഭരണങ്ങളുടെ ഝങ്കാരവും ചേർന്ന് ഗംഭീരമായി നാദിതം. അവിടെ രഥങ്ങൾ, യാനങ്ങൾ, വിമാനങ്ങൾ, ശുഭമായ അശ്വഗജങ്ങൾ, കൂടാതെ വെളുത്ത മേഘക്കൂട്ടങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നുന്ന ചതുര്ദന്ത ആനകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിന്റെ രുചിരദ്വാരം അലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭൂഷിതവും മത്തമായ മൃഗപക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു; സഹസ്രങ്ങളായി മഹാവീര്യ യാതുധാനർ കാവൽ നിന്നിരുന്നു।

Word by Word

• स: he
• स: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हेम: gold
• हेम: —
• Type: Noun
• Root: हेम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद (as prior member)

• जाम्बूनद: Jāmbūnada (fine gold)
• जाम्बूनद: —
• Type: Adjective
• Root: जाम्बूनद (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; 'Jāmbūnada-gold' (a kind of gold)

• चक्रवालम्: enclosing wall/circuit
• चक्रवालम्: Karma (कर्म/object qualifier of antaḥpuram)
• Type: Noun
• Root: चक्रवाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'enclosure/wall-circuit'

• सहेमजाम्बूनदचक्रवालम्: having an enclosure of gold (Jāmbūnada)
• सहेमजाम्बूनदचक्रवालम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स + हेम + जाम्बूनद + चक्रवाल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (with 'sa-' = 'together with/possessing'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying antaḥpuram

• महार्ह: very precious
• महार्ह: —
• Type: Adjective
• Root: महा + अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास ('highly valuable'); समासपूर्वपद in next compound

• मुक्तामणि: pearls and gems
• मुक्तामणि: —
• Type: Noun
• Root: मुक्ता + मणि (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (pearls and gems); समासपूर्वपद in next compound

• भूषित: adorned
• भूषित: —
• Type: Adjective
• Root: भूष् (धातु) → भूषित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; समासपूर्वपद in next compound

• अन्तम्: throughout, to the end
• अन्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'end/extent' (here: 'throughout')

• महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम्: adorned throughout with precious pearls and gems
• महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महार्ह + मुक्तामणि + भूषित + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (determinative: 'whose extent is adorned with precious pearls and gems'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying antaḥpuram

• परार्थ्य: finest
• परार्थ्य: —
• Type: Adjective
• Root: परार्थ्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; 'excellent, choice'

• कालागुरु: black agaru (aloeswood)
• कालागुरु: —
• Type: Noun
• Root: काला + अगुरु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास ('black agaru'); समासपूर्वपद

• चन्दन: sandalwood
• चन्दन: —
• Type: Noun
• Root: चन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद

• आक्तम्: anointed, smeared
• आक्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आ + अञ्ज् (धातु) → आक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्त (Past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'smeared/anointed'

• परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तम्: smeared with finest agaru and sandal paste
• परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परार्थ्य + कालागुरु + चन्दन + आक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास; आक्त = क्त-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying antaḥpuram

• रावण: Ravana
• रावण: —
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद

• अन्तःपुरम्: inner palace, harem
• अन्तःपुरम्: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: अन्तःपुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रावणान्तःपुरम्: Ravana's harem
• रावणान्तःपुरम्: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: रावण + अन्तःपुर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (genitival: 'Ravana's inner palace'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आविवेश: entered
• आविवेश: Kriyā (क्रिया/predicate)
• Type: Verb
• Root: आ + विश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Context

The son of the Windgod, endowed with great strength, entered the enchanting Lanka and walked along the highway set with flowers of pearls.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāvaṇa (implied by 'rākṣasādhipati')
• Laṅkā
• Yātudhānas (rākṣasas)
• Vimānas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is steadfast pursuit of truth amid intimidation: Hanumān enters the heavily guarded, dazzling stronghold to carry out a righteous mission without wavering.

What is the narrative situation?

Hanumān reaches and enters the protected residence/palace precincts associated with the lord of the rākṣasas, observing its wealth, vehicles, animals, and heavy guard.

Which character virtue is emphasized?

Fearless competence: he penetrates a fortified enemy space with composure, discipline, and purpose.