Shloka 10

सीताविलापः

Sita’s Lament amid Rākṣasī Threats

Devanagari script

सा निःश्वसन्ती दुःखार्ता शोकोपहतचेतना।आर्ता व्यसृजदश्रूणि मैथिली विललाप च।।5.25.10।।

Transliteration

sā niḥśvasantī duḥkhārtā śokopahatacetanā |

ārtā vyasṛjad aśrūṇi maithilī vilalāpa ca ||5.25.10||

Translation

അവൾ നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട് ദുഃഖാർതയായി; ശോകം മനസ്സിനെ തകർത്തിരുന്നു. വ്യാകുലയായ മൈഥിലി കണ്ണുനീർ ഒഴുക്കി ഉച്ചത്തിൽ വിലപിച്ചു.

Word by Word

• सा: she
• सा: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निःश्वसन्ती: sighing
• निःश्वसन्ती: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: निः + श्वस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमान शतृ; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'sighing'

• दुःखार्ता: distressed
• दुःखार्ता: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दुःख + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'afflicted by sorrow'

• शोकोपहतचेतना: mind overwhelmed by grief
• शोकोपहतचेतना: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: शोक + उपहत + चेतना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: 'शोकेन उपहता चेतना यस्याः सा' (whose consciousness is overwhelmed by grief)

• आर्ता: afflicted
• आर्ता: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; reiterative epithet

• व्यसृजत्: shed
• व्यसृजत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि + सृज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; 'shed/let fall'

• अश्रूणि: tears
• अश्रूणि: कर्म
• Type: Noun
• Root: अश्रु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; 'tears'

• मैथिली: Maithili (Sita)
• मैथिली: कर्ता (Apposition)
• Type: Noun
• Root: मैथिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to सा

• विललाप: lamented
• विललाप: क्रिया
• Type: Verb
• Root: लप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; intensive with vi-; 'lamented'

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

Context

The distressed Mythili, her consciousness drowned in grief, sighing, shed streams of tears.

Characters & Entities

• Sītā (Maithilī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It underscores compassion and the recognition of unjust suffering: dharma is contrasted with the cruelty that produces such grief.

What is the narrative situation?

Isolated in captivity, Sītā’s sorrow intensifies; she sighs, weeps, and begins to lament.

Which character virtue is emphasized?

Emotional honesty coupled with endurance—grief is expressed without surrendering moral resolve.