Next Verse

Shloka 1

अशोकवनिकाविचारः

Survey of the Aśoka Grove and its Enchanted Landscape

स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम्।अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः।।।।

sa muhūrtam iva dhyātvā manasā cādhigamya tām | avapluto mahā-tejāḥ prākāraṃ tasya veśmanaḥ ||

ഒരു നിമിഷം ധ്യാനിച്ച് മനസ്സിൽ തന്നെ അവളെ പ്രാപിച്ച ശേഷം, മഹാതേജസ്സനായ ഹനുമാൻ ആ വസതിയുടെ പ്രാകാരത്തിലേക്ക് ചാടി ഇറങ്ങി।

सःhe (Hanuman)
सः:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
मुहूर्तम्a short while / a moment
मुहूर्तम्:
कर्म (object; extent of time)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; काल-परिमाणवाचक (time-measure)
इवas if / like
इव:
सम्बन्ध/उपमा (comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्ययम् (particle of comparison)
ध्यात्वाhaving thought/meditated
ध्यात्वा:
पूर्वक्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु) → ध्यात्वा (क्त्वान्त-कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्तम् (gerund/absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया (having done)
मनसाwith the mind / mentally
मनसा:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; करणवाचक
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
अधिगम्यhaving reached/approached
अधिगम्य:
पूर्वक्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootअधि + गम् (धातु) → अधिगम्य (क्त्वान्त-कृदन्त)
Formक्त्वा-लोपे ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्षम् अव्यय-कृदन्तम् (gerund); ‘having reached/approached’
ताम्her (Sita)
ताम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
अवप्लुतःhaving leapt/jumped
अवप्लुतः:
कर्ता (agent; predicate participle of ‘he’)
TypeVerb
Rootअव + प्लु (धातु) → अवप्लुत (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकर्तरि कृदन्तः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगे ‘having leapt/jumped’
महातेजाःmighty/very radiant (one)
महातेजाः:
कर्ता-विशेषण (attribute of agent)
TypeAdjective
Rootमहत् + तेजस् (प्रातिपदिक-समास)
Formकर्मधारय-समासः (महच्च तत् तेजः यस्य/महत्तेजाः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying सः)
प्राकारम्the wall / rampart / enclosure
प्राकारम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootप्राकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
तस्यof that
तस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
वेश्मनःof the palace/house
वेश्मनः:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootवेश्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (वेश्मनः = of the palace/house)

Mighty Hanuman lost in thought for a moment, jumped down (the harem) to the boundary wall of the palace.

H
Hanumān
S
Sītā
L
Laṅkā (implied setting)

FAQs

Dharma as disciplined action: reflection (dhyāna) is immediately followed by purposeful movement—right intention becomes right effort.

Transition into the next phase of the search: Hanumān, after brief contemplation, moves toward the palace boundary to proceed further (toward Aśoka-vana).

Composure and resolve—Hanumān balances inward focus with decisive execution.