Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

तस्मिन् जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्।लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम्।।5.10.7।।लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना।सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम्।।5.10.8।।वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्।सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम्।।5.10.9।।क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्।प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम्।।5.10.10।।पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः।भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम्।।5.10.11।।

pītvā ’py uparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |

bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam ||5.10.11||

കുടിച്ചിട്ടും വിരമിച്ചവനായി, പ്രകാശമുള്ള ശയനത്തിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന വീരനായ രാക്ഷസാധിപനെ ആ മഹാകപി ഹനുമാൻ കണ്ടു.

पीत्वाhaving drunk
पीत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having drunk’
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle): concessive/emphatic ‘even/also’
उपरतम्resting
उपरतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउप-रम् (धातु)→उपरत (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
ददर्शsaw
ददर्श:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; सकर्मक
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृ-प्रत्यय (subject-pronoun)
महा-कपिःthe great monkey (Hanuman)
महा-कपिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + कपि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: महान् कपिः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
भास्वरेon the shining
भास्वरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootभास्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual with शयने), सप्तमी, एकवचन; विशेषण (of शयने)
शयनेon the bed
शयने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
वीरम्the hero
वीरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object)
प्रसुप्तम्asleep
प्रसुप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र-स्वप् (धातु)→प्रसुप्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग (agreeing with राक्षसाधिपम्), द्वितीया, एकवचन; विशेषण
राक्षस-अधिपम्lord of the rākṣasas (Rāvaṇa)
राक्षस-अधिपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: राक्षसानाम् अधिपः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

Hanuman saw the mightyarmed, heroic lord of demons, sleeping with huge bloodshot eyes looking like a cloud, he was adorned with flashing earrings, and clad in robes of silver texture. His body was smeared with red sandal paste of sweet fragrance. Therefore, he looked like a cloud reddened by twilight and flashing with the lightning of his ornaments. He was handsome and could assume any form at will. He looked like Mandara mountain surrounded thickly with trees and wild bushes. Decked with exquisite ornaments, he was sleeping after dalliance at night on that glittering couch. He was the beloved of the ogresses and bringer of joy to them

H
Hanumān
R
Rāvaṇa
R
rākṣasa (as a class)

FAQs

Dharma here is expressed as clarity of purpose: Hanumān observes the enemy precisely, without being distracted by fear or luxury, aligning perception with mission.

Hanumān identifies Rāvaṇa himself, asleep on a radiant couch, confirming he has penetrated to the heart of the enemy’s stronghold.

Courage with composure—Hanumān can look directly upon the powerful adversary at close quarters.