Shloka 88

आर्द्रस्समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे4.11.87।।लघुस्सम्प्रति निर्मांस स्तृणभूतश्च राघव।परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा4.11.88।।क्षिप्तमेवं प्रहर्षेण भवता रघुनन्दन।

ārdras samāṁsaḥ pratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhe |

laghuḥ samprati nirmāṁsaḥ tṛṇa-bhūtaś ca rāghava |

pariśrāntena mattena bhrātrā me vālinā tadā |

kṣiptam evaṁ praharṣeṇa bhavatā raghu-nandana ||

“സഖേ! പണ്ടു ഈ ശരീരം ഈർപ്പമുള്ളതും മാംസസമ്പന്നവും പുതുമയുള്ളതുമായിരിക്കെ എറിഞ്ഞതായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ, ഹേ രാഘവ, ഇത് മാംസരഹിതമായി ലഘുവായി—പുല്ലിന്റെ തുമ്പുപോലെ—ആയിരിക്കുന്നു. അന്ന് എന്റെ സഹോദരൻ വാലി, ക്ഷീണിച്ചും മദോന്മത്തനുമായിട്ടും, ആഹ്ലാദത്തോടെ ഇതിനെ എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ ഹേ രഘുനന്ദന, നീ ഇതിനെ ഇപ്പോൾ കളിയെന്നപോലെ എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞല്ലോ!”

आर्द्रःwet, moist
आर्द्रः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootआर्द्र (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (masc. nominative singular)
समांसःwith flesh
समांसः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसमांस (प्रातिपदिक: स- + मांस)
Formतत्पुरुषसमासः (सहितः मांसैः/मांसयुक्तः); पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (masc. nominative singular)
प्रत्यग्रःfresh, new
प्रत्यग्रः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootप्रत्यग्र (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (masc. nominative singular)
क्षिप्तःflung, thrown
क्षिप्तः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (predicate/qualifier)
TypeAdjective
Rootक्षिप् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (masc. nominative singular); कर्मणि प्रयोगे ‘flung’
कायःbody
कायः:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootकाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (masc. nominative singular)
पुराformerly, earlier
पुरा:
अधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb: formerly/earlier)
सखेO friend
सखे:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन विभक्तिः एकवचनम् (masc. vocative singular)
लघुःlight (in weight)
लघुः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootलघु (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (masc. nominative singular)
सम्प्रतिnow, at present
सम्प्रति:
अधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootसम्प्रति (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb: now/at present)
निर्मांसःwithout flesh
निर्मांसः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनिर्मांस (प्रातिपदिक: निर्- + मांस)
Formतत्पुरुषसमासः (मांसाभावः/मांसवर्जितः); पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (masc. nominative singular)
तृणभूतःbecome like grass
तृणभूतः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootतृण (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (तृणवत् भूतः = grass-like/turned into grass); पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (masc. nominative singular)
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction: and)
राघवO Raghava
राघव:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन विभक्तिः एकवचनम् (masc. vocative singular)
परिश्रान्तेनby the exhausted (one)
परिश्रान्तेन:
करण (instrument/agent in passive sense)
TypeAdjective
Rootपरि-श्रान्त (कृदन्त/प्रातिपदिक; श्रम् धातु + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); पुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः एकवचनम् (masc. instrumental singular)
मत्तेनby the intoxicated (one)
मत्तेन:
करण (instrument/agent in passive sense)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक/कृदन्त: मद् धातु + क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्; पुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः एकवचनम् (masc. instrumental singular)
भ्रात्राby (my) brother
भ्रात्रा:
करण (agent/instrument: by)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः एकवचनम् (masc. instrumental singular)
मेmy
मे:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्तिः एकवचनम् (genitive singular: ‘of me/my’)
वालिनाby Vali
वालिना:
करण (agent/instrument: by Vali)
TypeNoun
Rootवालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः एकवचनम् (masc. instrumental singular)
तदाthen, at that time
तदा:
अधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb: then/at that time)
क्षिप्तम्thrown, flung
क्षिप्तम्:
कर्म/भाव (predicate of prior clause; object implied)
TypeAdjective
Rootक्षिप् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्तं भूतकर्मणि; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neut. nom./acc. sg.); क्रियाविशेषणवत्/वाक्योपसंहारार्थम् (used predicatively: ‘was thrown’)
एवम्thus, in this way
एवम्:
अधिकरण (manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb of manner: thus/in this way)
प्रहर्षेणwith delight, playfully
प्रहर्षेण:
करण/हेतु (instrument/cause)
TypeNoun
Rootप्रहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः एकवचनम् (masc. instrumental singular); हेतौ/भावे (as cause/manner: with delight)
भवताby you
भवता:
करण (agent/instrument: by you)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक/आदरार्थ)
Formपुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः एकवचनम् (masc. instrumental singular: ‘by you’)
रघुनन्दनO delight of the Raghu race
रघुनन्दन:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootरघु + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (रघोः नन्दनः = delight of Raghu’s line); पुंलिङ्गे सम्बोधन विभक्तिः एकवचनम् (masc. vocative singular)

'O friend, when Vali my brother flung the body, he was tired and intoxicated and the body was fresh with flesh (meaning heavy), but now, O Delight of the Raghu race, it is fleshless and light like a bunch of (dry) grass (for) which you could throw it playfully.

S
Sugriva
R
Rama (Raghava, Raghunandana)
L
Lakshmana (implied by context)
V
Vali
D
Dundubhi

FAQs

Dharma as truthfulness in assessment: Sugrīva insists on honest standards of evidence, refusing to draw a misleading conclusion from an unequal comparison.

Sugrīva explains that Rama’s throw, though impressive, is not directly comparable to Vali’s earlier feat because the corpse is now dried and far lighter.

Sugrīva’s satya (candour) and nīti (strategic prudence): he speaks plainly even when praising Rama, prioritizing accurate judgment over flattery.