Sarga 9
ऋश्यशृङ्गानयनकथा — The Account of Bringing Ṛśyaśṛṅga (and the Remedy for Drought)
बालकाण्ड
ഈ ഒമ്പതാം സർഗത്തിൽ സൂതനായ സുമന്ത്രൻ ഏകാന്തത്തിൽ മഹാരാജ ദശരഥനോട്, ബ്രാഹ്മണോപദേശപരമ്പരയിൽ നിന്നു കേട്ട ഒരു പുരാതന ദൃഷ്ടാന്തം അറിയിക്കുന്നു. ഈ കഥ സനത്കുമാരൻ മുൻപ് ഋഷിസഭയിൽ രാജസന്താനപ്രാപ്തിയെക്കുറിച്ച് നടത്തിയ ഉപദേശത്തിൽ നിന്നു പ്രസരിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. അതിൽ വിഭാണ്ഡകന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ഋശ്യശൃംഗന്റെ ഏകാന്ത വളർച്ച, കഠിന ബ്രഹ്മചര്യം, നിയമസേവയും യജ്ഞാചരണങ്ങളും വിശദമാക്കപ്പെടുന്നു. അതേസമയം അങ്കദേശത്ത് രാജാവ് രോമപാദൻ ആചാരഭംഗം ചെയ്തതുകൊണ്ട് ഭീകര അനാവൃഷ്ടിയും ദുര്ഭിക്ഷവും സംഭവിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണരോട് പ്രായശ്ചിത്തത്തിനും നിയമാചരണത്തിനും എന്താണ് മാർഗമെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. അവർ—ഋശ്യശൃംഗനെ ആദരത്തോടെ കൊണ്ടുവന്ന് സത്കരിക്കണം; പിന്നെ ശാന്തയെ വിധിപൂർവ്വം വിവാഹാർത്ഥം അർപ്പിക്കണം; അപ്പോൾ മഴ പെയ്യുകയും പ്രജാവൃദ്ധി ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യും എന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. മന്ത്രിമാർ ആദ്യം ഋഷിയുടെ തപോബലത്തെ ഭയന്ന് അപവാദഭയത്തോടെ നിബന്ധനകൾ ചിന്തിച്ച്, പിന്നെ സാധ്യമായ ഉപായം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അവസാനം ഗണികമാർ മധ്യസ്ഥരായി ഋശ്യശൃംഗനെ കൊണ്ടുവരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരവോടെ മഴ മടങ്ങിവരുന്നു, ശാന്തയുടെ വിവാഹം നടക്കുന്നു, ഋഷി സന്താനപ്രദാതാവായി പുണ്യപ്രഭാവത്തിന്റെ കാരണമാകുന്നു. ഇത് കേട്ട് ദശരഥൻ സന്തോഷിച്ച്, ഋശ്യശൃംഗനെ കൊണ്ടുവന്ന വിധി കൂടുതൽ വിശദമായി പറയണമെന്ന് സുമന്ത്രനോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു; ഈ ദൃഷ്ടാന്തം തന്റെ വംശവൃദ്ധി ലക്ഷ്യത്തോടും ബന്ധപ്പെടുന്നതായി അദ്ദേഹം കാണുന്നു.
Shlokas
Verse 1
एतच्छ्रुत्वा रहस्सूतो राजानमिदमब्रवीत्।ऋत्विग्भिरुपदिष्टोऽयं पुरावृत्तो मया श्रुत:।।।।
ഇതു കേട്ട ശേഷം സൂതൻ രാജാവിനോട് രഹസ്യമായി പറഞ്ഞു: “ഇതേ ഉപായം മുൻപ് ഋത്വിക്കുകൾ ഉപദേശിച്ചതാണ്; പുരാതനമായ ഒരു സംഭവമായി ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്।”
Verse 2
सनत्कुमारो भगवान्पूर्वं कथितवान्कथाम्।ऋषीणां सन्निधौ राजन् तव पुत्रागमं प्रति।।।।
ഹേ രാജാവേ, ഭഗവാൻ സനത്കുമാരൻ മുമ്പേ ഋഷിമാരുടെ സന്നിധിയിൽ നിനക്കു പുത്രപ്രാപ്തിയെ സംബന്ധിച്ച കഥ പറഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 3
काश्यपस्यतु पुत्रोऽस्ति विभण्डक इति श्रुत:।ऋष्यशृङ्ग इति ख्यातस्तस्य पुत्रो भविष्यति।।।।
കാശ്യപന് വിഭാണ്ഡകൻ എന്നു പേരുള്ള ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടെന്ന് ശ്രുതിയുണ്ട്; അവനു ഋശ്യശൃംഗൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ പുത്രൻ ജനിക്കും എന്നു പ്രവചിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
Verse 4
स वने नित्यसंवृद्धो मुनिर्वनचरस्सदा ।नान्यं जानाति विप्रेन्द्रो नित्यं पित्रनुवर्तनात् ।।।।
അവൻ വനത്തിൽ നിത്യമായി വളർന്നു, എപ്പോഴും വനചാരിയായ മുനിയായിരുന്നു; പിതാവിനെ നിരന്തരം അനുഗമിച്ചതിനാൽ ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ മറ്റാരെയും അറിയുകയില്ലായിരുന്നു.
Verse 5
द्वैविध्यं ब्रह्मचर्यस्य भविष्यति महात्मन:।लोकेषु प्रथितं राजन्विप्रैश्च कथितं सदा।।।।
ഹേ രാജാവേ, ആ മഹാത്മാവിന് ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ ദ്വിവിധ ആചരണം ഉണ്ടാകും; അത് ലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധവും പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണന്മാർ എപ്പോഴും വർണ്ണിക്കുന്നതുമാണ്.
Verse 6
तस्यैवं वर्तमानस्य कालस्समभिवर्तत ।अग्निं शुश्रूषमाणस्य पितरं च यशस्विनम्।।।।
അവൻ ഇങ്ങനെ ധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ ജീവിച്ചിരിക്കെ കാലം കടന്നുപോയി—പവിത്ര അഗ്നിയെ ഭക്തിയോടെ ശുശ്രൂഷിക്കുകയും യശസ്സുള്ള പിതാവിനെയും സേവിക്കുകയും ചെയ്തു.
Verse 7
एतस्मिन्नेव काले तु रोमपाद: प्रतापवान्।अङ्गेषु प्रथितो राजा भविष्यति महाबल:।। ।।
അതേ സമയത്ത് അങ്കദേശത്ത് പ്രസിദ്ധനായ പ്രതാപവാനും മഹാബലവാനുമായ രാജാവ് രോമപാദൻ അവിടെ ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 8
तस्य व्यतिक्रमाद्राज्ञो भविष्यति सुदारुणा ।अनावृष्टिस्सुघोरा वै सर्वभूतभयावहा ।।।।
ആ രാജാവിന്റെ അതിക്രമം മൂലം അത്യന്തം ഭയാനകമായ അനാവൃഷ്ടി ഉണ്ടായി—സകല ജീവികൾക്കും ഭയം വിതയ്ക്കുന്ന ഘോര ദുര്ഭിക്ഷമായി.
Verse 9
अनावृष्ट्यां तु वृत्तायां राजा दु:खसमन्वित:।ब्राह्मणान्श्रुतवृद्धांश्च समानीय प्रवक्ष्यति।। ।।
അനാവൃഷ്ടി സംഭവിച്ചപ്പോൾ രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി; ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ശ്രുതി-വിദ്യയാൽ വന്ദ്യരായ മുതിർന്നവരെയും വിളിച്ചുകൂട്ടി ഉപദേശം തേടി അവരോടു സംസാരിച്ചു.
Verse 10
भवन्तश्श्रुतधर्माणो लोकचारित्रवेदिन: ।समादिशन्तु नियमं प्रायश्चित्तं यथा भवेत् ।।।।
“നിങ്ങൾ ശാസ്ത്രധർമ്മം ശ്രവിച്ചു അറിഞ്ഞവരും ലോകാചാരത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമാണ്. പ്രായശ്ചിത്തം സിദ്ധിക്കേണ്ടതിന് ഏതു നിയമം ആചരിക്കണം—ദയവായി എന്നെ ഉപദേശിക്കൂ।”
Verse 11
वक्ष्यन्ति ते महीपालं ब्राह्मणा वेदपारगा:।विभण्डकसुतं राजन्सर्वोपायैरिहानय।।।।
അപ്പോൾ വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണർ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ മഹീപാല! വിഭാണ്ഡകന്റെ പുത്രനായ ഋശ്യശൃംഗനെ എല്ലാ ഉപായങ്ങളാലും ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക।”
Verse 12
आनाय्य च महीपाल ऋश्यशृङ्गं सुसत्कृतम्।प्रयच्छ कन्यां शान्तां वै विधिना सुसमाहित: ।।।।
ഹേ മഹീപാലാ! ഋശ്യശൃംഗനെ ഇവിടെ വരുത്തി, അവനെ ഉത്തമമായി സത്കരിച്ച്, പൂർണ്ണ ഭക്തിയും സമാധാനവുംകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം നിന്റെ പുത്രി ശാന്തയെ അവനു വിവാഹമായി സമർപ്പിക്ക.
Verse 13
तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा चिन्तां प्रपत्स्यते ।केनोपायेन वै शक्य इहानेतुं स वीर्यवान् ।।।।
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് ആശങ്കാഭരിതനായി ചിന്തിച്ചു: “ഏതു ഉപായംകൊണ്ട് ആ വീര്യവാനായ ഋഷിയെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരാം?”
Verse 14
ततो राजा विनिश्चित्य सह मन्त्रिभिरात्मवान्।पुरोहितममात्यांश्च तत: प्रेष्यति सत्कृतान्।।।।
പിന്നീട് ആത്മസംയമനമുള്ള വിവേകി രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം കാര്യത്തിൽ തീർച്ചപ്പെടുത്തി, യഥോചിത സത്കാരം നൽകി പുരോഹിതനെയും അമാത്യന്മാരെയും ആ ദൗത്യത്തിന് അയച്ചു.
Verse 15
ते तु राज्ञो वचश्श्रुशृत्वा व्यथिता विनतानना:।न गच्छेम ऋषेर्भीता अनुनेष्यन्ति तं नृपम् ।। ।।
എന്നാൽ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ കേട്ടപ്പോൾ അവർ വ്യാകുലരായി, മുഖം താഴ്ത്തി. ഋഷിയെ ഭയന്ന് അവർ രാജാവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു: “ഞങ്ങൾ പോകില്ല.”
Verse 16
वक्ष्यन्ति चिन्तयित्वा ते तस्योपायांश्च तत्क्षमान्।आनेष्यामो वयं विप्रं न च दोषो भविष्यति।। ।।
പിന്നീട് ആലോചിച്ച് അവർ പറഞ്ഞു: “ഇതിനായി യോജിച്ച ഉപായങ്ങൾ ഞങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കും; ഞങ്ങൾ ആ വിപ്ര ഋഷിയെ കൊണ്ടുവരാം, ഞങ്ങൾക്ക് ദോഷം ഉണ്ടാകുകയില്ല.”
Verse 17
एवमङ्गाधिपेनैव गणिकाभि: ऋषेस्सुत:।आनीतोऽवर्षयद्देवश्शान्ता चास्मै प्रदीयते।।।।
ഇങ്ങനെ അങ്കദേശാധിപൻ ഗണികമാരെ ഉപായമായി ഉപയോഗിച്ച് ഋഷിയുടെ പുത്രനെ കൊണ്ടുവന്നു; തുടർന്ന് ദേവൻ മഴ പെയ്തു, ശാന്തയെ അവനു വിവാഹാർത്ഥമായി സമർപ്പിച്ചു.
Verse 18
ऋश्यशृङ्गस्तु जामाता पुत्रांस्तव विधास्यति।सनत्कुमारकथितमेतावद्व्याहृतं मया।।।।
ഋശ്യശൃംഗൻ നിന്റെ മരുമകനായി നിന്നെ പുത്രസമ്പത്താൽ അനുഗ്രഹിക്കും. സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞതിൽ ഇത്രയേറെ ഞാൻ ഉച്ചരിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 19
अथ हृष्टो दशरथस्सुमन्त्रं प्रत्यभाषत।यथर्श्यशृङ्गस्त्वानीतो विस्तरेण त्वयोच्यताम्।।।।
അപ്പോൾ സന്തോഷഭരിതനായ ദശരഥൻ സുമന്ത്രനോടു പറഞ്ഞു: “ഋശ്യശൃംഗനെ എങ്ങനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു—അത് നീ വിശദമായി പറയുക.”
Verse 20
ഹേ രാജാവേ, ആ മഹാത്മാവിന് ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ ദ്വിവിധ ആചരണം ഉണ്ടാകും; അത് ലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധവും പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണന്മാർ എപ്പോഴും വർണ്ണിക്കുന്നതുമാണ്.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how a ruler should respond when a breach of conduct produces public calamity (drought): the text frames the remedy as accountable consultation with learned authorities and performance of prāyaścitta/niyama, rather than coercive power alone—culminating in the deliberate act of bringing Ṛśyaśṛṅga as a dharmic corrective.
The sarga teaches that personal and political order are interlinked: ascetic integrity (brahmacarya, ritual service) generates moral authority, while kingship must be guided by śāstra-informed counsel; when disorder arises, restoration is pursued through disciplined observance, reverence to the virtuous, and ethically framed decision-making.
Aṅga is highlighted as the political setting for Romapāda’s crisis; the forest hermitage represents the cultural space of ascetic formation; and the court/ritual sphere is marked by institutions like ṛtviks, Vedic Brahmins, Agni-worship, prāyaścitta, and marriage as a formal dharmic rite (Śāntā’s offering).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.