Sarga 74
परशुरामप्रादुर्भावः — The Appearance of Parasurama on the Return from Mithila
बालकाण्ड
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ രഘുവംശരാജകുമാരന്മാരെ ആശീർവദിച്ച് ഉത്തരപർവതദിശയിലേക്കു (ഹിമാലയാഭിമുഖമായി) പുറപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ദശരഥൻ ജനകനോട് വിടപറഞ്ഞ് അയോധ്യയിലേക്കുള്ള മടക്കയാത്ര ആരംഭിച്ചു; ജനകനും കുറെ ദൂരം കൂടെ വന്ന് കന്യാധനമായി അപാരദാനങ്ങൾ നൽകി—വലിയ ഗോക്കൂട്ടങ്ങൾ, ഉത്തമവസ്ത്രങ്ങൾ, സ്വർണ്ണ-രത്നാദികൾ, ദാസദാസീജനങ്ങൾ, കൂടാതെ ചതുരംഗസേന (ഗജം, അശ്വം, രഥം, പദാതി) എന്നിവ. മുന്നിൽ ഋഷിമാർ നടക്കുമ്പോൾ പക്ഷികളുടെ ഭയങ്കരമായ കൂക്കുകൾ ഉയർന്നു; അതേസമയം മാൻകൾ വലതുവശത്തേക്ക് ശുഭസൂചനയായി നീങ്ങി. മിശ്രനിമിത്തങ്ങളിൽ വ്യാകുലനായ രാജാവ് വസിഷ്ഠനോട് ചോദിച്ചു. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—പക്ഷിശബ്ദം മഹത്തായ ദിവ്യവും കഠിനവുമായ സംഭവത്തിന്റെ സൂചനയാണ്; മാൻകൾ ശമനവും മംഗളവും കാണിക്കുന്നു; അതിനാൽ ശോകം ഉപേക്ഷിക്കണം. അപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കൊടുങ്കാറ്റും മഴയും ഘോരാന്ധകാരവും പടർന്ന് സൂര്യൻ മറഞ്ഞു; ചാരുപോലെയുള്ള ധൂളി സൈന്യത്തെ മൂടി, പലരും മൂർച്ചപ്പെട്ടു. എന്നാൽ രാജാവും പുത്രന്മാരും പ്രധാന ഋഷിമാരും ധൈര്യത്തോടെ സ്ഥിരരായി. ആ ഭീതിദായക ഇരുട്ടിൽ അവർ ഭൃഗുവംശീയനായ ജാമദഗ്ന്യ പരശുരാമനെ കണ്ടു—ജടാധാരി, ദീപ്തിമാൻ, കൈയിൽ പരശു, മിന്നലുപോലെയുള്ള ധനുസ്സും പ്രധാന ബാണവും ധരിച്ച്, ത്രിപുരഘ്ന ശിവനെപ്പോലെ ഭയങ്കരപ്രഭയോടെ. മുമ്പത്തെ ക്ഷത്രിയസംഹാരക്രോധം ഓർത്ത് മുനികൾ ആശങ്കപ്പെട്ടു അർഘ്യം അർപ്പിച്ച് മൃദുവചനങ്ങളാൽ ശമിപ്പിച്ചു. പരശുരാമൻ ആ ആദരം സ്വീകരിച്ച് പിന്നെ നേരിട്ട് രാമ ദാശരഥിയോട് സംസാരമാരംഭിച്ചു—ഇതോടെ തപസ്സിന്റെ അധികാരവും ക്ഷാത്രബലത്തിന്റെ ന്യായതയും ധർമ്മസംയമവും തമ്മിലുള്ള വരാനിരിക്കുന്ന ഏറ്റുമുട്ടലിന് പീഠികയായി.
Shlokas
Verse 1
अथ रात्र्यां व्यतीतायां विश्वामित्रो महामुनिः।आपृष्ट्वा तौ च राजानौ जगामोत्तरपर्वतम् ।।।।आशीर्भि: पूरयित्वा च कुमारांश्च सराघवान्।
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ രാഘവ കുമാരന്മാരെ ആശീർവാദങ്ങളാൽ നിറച്ച്, ആ രണ്ടു രാജാക്കന്മാരോടും വിടപറഞ്ഞ് ഉത്തരപർവതത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
Verse 2
विश्वामित्रे गते राजा वैदेहं मिथिलाधिपम् ।आपृष्ट्वाऽथ जगामाशु राजा दशरथ: पुरीम्।।।।
വിശ്വാമിത്രൻ പുറപ്പെട്ട ശേഷം, രാജ ദശരഥൻ മിഥിലാധിപനായ വൈദേഹ ജനകനോട് വിട വാങ്ങി, വേഗത്തിൽ തന്റെ പുരിയായ അയോധ്യയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
Verse 3
गच्छन्तं तं तु राजानमन्वगच्छन्नराधिप:।।।।अथ राजा विदेहानां ददौ कन्याधनं बहु।
രാജാവ് ദശരഥൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ, വിദേഹാധിപൻ ജനകൻ കുറെ ദൂരം വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു; പിന്നെ വിദേഹങ്ങളുടെ നാഥൻ തന്റെ പുത്രിമാർക്കായി ധാരാളം കന്യാധനം നൽകി.
Verse 4
गवां शतसहस्राणि बहूनि मिथिलेश्वर:।कम्बलानां च मुख्यानां क्षौमकोट्यंबराणि च।।।।हस्त्यश्वरथपादातं दिव्यरूपं स्वलङ्कृतम् ।ददौ कन्यापिता तासां दासीदासमनुत्तमम् ।।।।
മിഥിലേശ്വരൻ അനവധി ശതസഹസ്രം പശുക്കളെയും, ശ്രേഷ്ഠമായ കമ്പളങ്ങളെയും, ക്ഷൗമത്തിന്റെ കോടിക്കണക്കിന് വസ്ത്രങ്ങളെയും, പാറ്റുവസ്ത്രങ്ങളെയും ദാനമായി നൽകി.
Verse 5
गवां शतसहस्राणि बहूनि मिथिलेश्वर:।कम्बलानां च मुख्यानां क्षौमकोट्यंबराणि च।।1.74.4।।हस्त्यश्वरथपादातं दिव्यरूपं स्वलङ्कृतम् ।ददौ कन्यापिता तासां दासीदासमनुत्तमम् ।।1.74.5।।
വധുക്കളുടെ പിതാവ് ദിവ്യരൂപത്തിൽ ശോഭിച്ചു നന്നായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദാസദാസിമാരെയും ഉത്തമ പരിചാരകരെയും നൽകി; കൂടാതെ ആന, കുതിര, രഥം, പദാതിസൈന്യം എന്നിവയും ദാനമായി നൽകി.
Verse 6
हिरण्यस्य सुवर्णस्य मुक्तानां विद्रुमस्य च।।।।ददौ परमसंहृष्ट: कन्याधनमनुत्तमम्।
പരമാനന്ദത്തോടെ അദ്ദേഹം അനുത്തമമായ കന്യാധനം നൽകി—ഹിരണ്യം, ശുദ്ധസ്വർണം, മുത്തുകൾ, വിദ്രുമം (പവിഴം) എന്നിവയും നൽകി.
Verse 7
दत्त्वा बहु धनं राजा समनुज्ञाप्य पार्थिवम्।।।।प्रविवेश स्वनिलयं मिथिलां मिथिलेश्वर:।
വളരെ ധനം ദാനം ചെയ്ത് രാജാവിന്റെ അനുവാദം വാങ്ങി, മിഥിലേശ്വരൻ മിഥിലയിലെ തന്റെ വസതിയിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു.
Verse 8
राजाऽप्ययोध्याधिपतिस्सह पुत्रैर्महात्मभि:।ऋषीन् सर्वान् पुरस्कृत्य जगाम सबलानुग:।।।।
അയോധ്യാധിപനായ രാജാ ദശരഥനും മഹാത്മാക്കളായ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു; എല്ലാ ഋഷിമാരെയും മുൻപിൽ നിർത്തി, പിന്നിൽ സൈന്യവും അനുചരന്മാരും അനുഗമിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നേറി.
Verse 9
गच्छन्तं तं नरव्याघ्रं सर्षिसङ्घं सराघवम्।।।।घोरा: स्म पक्षिणो वाचो व्याहरन्ति ततस्तत:।
ഋഷിസംഘത്തോടും രാഘവന്മാരോടും കൂടെ മുന്നേറുന്ന ആ നരവ്യാഘ്രനെ കണ്ടപ്പോൾ, പല സ്ഥലങ്ങളിലും പക്ഷികൾ ഭയങ്കരവും അശുഭവും ആയ കൂകൽ മുഴക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 10
भौमाश्चैव मृगा स्सर्वे गच्छन्ति स्म प्रदक्षिणम्।।।।तान् दृष्ट्वा राजशार्दूलो वसिष्ठं पर्यपृच्छत।
ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്ന എല്ലാ മൃഗങ്ങളും പ്രദക്ഷിണമായി നീങ്ങുകയായിരുന്നു; അത് കണ്ട രാജശാർദൂലനായ ദശരഥൻ വസിഷ്ഠനെ ചോദിച്ചു.
Verse 11
असौम्या: पक्षिणो घोरा मृगाश्चापि प्रदक्षिणा:।।।।किमिदं हृदयोत्कम्पि मनो मम विषीदति।
പക്ഷികൾ അശുഭവും ഭയങ്കരവുമാണ്; എങ്കിലും മൃഗങ്ങൾ പ്രദക്ഷിണമായി നടക്കുന്നു. ഇതെന്ത്? എന്റെ ഹൃദയം വിറയ്ക്കുന്നു, മനസ്സ് വിഷാദത്തിലാഴുന്നു.
Verse 12
राज्ञो दशरथस्यैतच्छ्रुत्वा वाक्यं महानृषि:।।।।उवाच मधुरां वाणीं श्रूयतामस्य यत्फलम्।
രാജ ദശരഥന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹർഷി മധുരവാണിയിൽ പറഞ്ഞു: “ഇതിന്റെ ഫലം കേൾക്കുക.”
Verse 13
उपस्थितं भयं घोरं दिव्यं पक्षिमुखाच्च्युतम्।।।।मृगा: प्रशमयन्त्येते सन्तापस्त्यज्यतामयम्।
പക്ഷികളുടെ വായിൽ നിന്നു വീണ കരച്ചിൽ—ദിവ്യസൂചനപോലെ—ഘോരഭയം ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ മൃഗങ്ങൾ അപകടശമനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അതിനാൽ ഈ സന്താപം ഉപേക്ഷിക്കൂ.
Verse 14
तेषां संवदतां तत्र वायु: प्रादुर्बभूव ह।।।।कम्पयन् पृथिवीं सर्वां पातयंश्च द्रुमांच्छुभान्।
അവർ അവിടെ സംവദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഭയങ്കരമായ കാറ്റ് ഉയർന്നു; അത് സർവ്വ ഭൂമിയെയും നടുക്കി, മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങളെ വീഴ്ത്തി.
Verse 15
तमसा संवृतस्सूर्य स्सर्वा न प्रबभुर्दिश।।।।भस्मना चावृतं सर्वं संमूढमिव तद्बलम्।
തമസ്സാൽ സൂര്യൻ മറഞ്ഞു; എല്ലാ ദിക്കുകളും ഇനി പ്രകാശിച്ചില്ല. ഭസ്മം മൂടിയതുപോലെ എല്ലാം ആവൃതമായി, ആ സൈന്യം മൂഢവും സ്തംഭിതവുമായതായി തോന്നി.
Verse 16
वसिष्ठश्चर्षयश्चान्ये राजा च ससुतस्तदा ।।।।संसज्ञा इव तत्रासन् सर्वमन्यद्विचेतनम्।
അപ്പോൾ വസിഷ്ഠനും മറ്റു ഋഷിമാരും, രാജാവും പുത്രന്മാരോടുകൂടി, അവിടെ പൂർണ്ണ ബോധത്തിൽ നിലകൊണ്ടവരെപ്പോലെ ആയിരുന്നു; മറ്റെല്ലാവരും അവിടെ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
Verse 17
तस्मिंस्तमसि घोरे तु भस्मच्छन्नेव सा चमू:।।।।ददर्श भीमसङ्काशं जटामण्डलधारिणम्।भार्गवं जामदग्न्यं तं राजराजविमर्दिनम्।।।।कैलासमिव दुर्धर्षं कालाग्निमिव दुस्सहम्।ज्वलंतमिव तेजोभिर्दुर्निरीक्ष्यं पृथग्जनै:।।।।स्कन्धे चासज्य परशुं धनुर्विद्युद्गणोपमम् ।प्रगृह्य शरमुख्यं च त्रिपुरघ्नं यथा शिवम्।।।।
ആ ഭയങ്കര തമസ്സിൽ, ഭസ്മം മൂടിയതുപോലെ തോന്നിയ ആ സൈന്യത്തിനിടയിൽ, രാജാവ് ഭീമാകാരനും ജടാമണ്ഡലം ധരിച്ചവനുമായ ഭാർഗവൻ ജമദഗ്നിപുത്രൻ പരശുരാമനെ ദർശിച്ചു—രാജരാജന്മാരെ മർദ്ദിച്ചവനെ. അവൻ കൈലാസപർവ്വതംപോലെ ദുർധർഷൻ, പ്രളയാഗ്നിപോലെ അസഹ്യം; തേജസ്സാൽ ജ്വലിച്ച് സാധാരണജനങ്ങൾക്ക് ദർശിക്കുവാൻ ദുഷ്കരം. ഭുജത്തിൽ പരശു ചുമന്നും, മിന്നൽക്കൂട്ടംപോലെ ധനുസ്സു പിടിച്ചും, ശ്രേഷ്ഠമായ അമ്പ് കൈയിൽ ഗ്രഹിച്ചും, ത്രിപുരഘ്നനായ ശിവനെപ്പോലെ അവൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 18
तस्मिंस्तमसि घोरे तु भस्मच्छन्नेव सा चमू:।।1.74.17।।ददर्श भीमसङ्काशं जटामण्डलधारिणम्। भार्गवं जामदग्न्यं तं राजराजविमर्दिनम्।।1.74.18।।कैलासमिव दुर्धर्षं कालाग्निमिव दुस्सहम्। ज्वलंतमिव तेजोभिर्दुर्निरीक्ष्यं पृथग्जनै:।।1.74.19।।स्कन्धे चासज्य परशुं धनुर्विद्युद्गणोपमम् । प्रगृह्य शरमुख्यं च त्रिपुरघ्नं यथा शिवम्।।1.74.20।।
ആ ഭയങ്കര അന്ധകാരത്തിൽ സൈന്യം ഭസ്മം മൂടിയതുപോലെ തോന്നി. അപ്പോൾ ദശരഥൻ ജടാമണ്ഡലം ധരിച്ച, ഭീകരരൂപനായ, ജമദഗ്നിപുത്രനായ ഭാര്ഗവ പരശുരാമനെ—രാജാക്കന്മാരെ തകർക്കുന്നവനെ—കണ്ടു. അവൻ കൈലാസപർവ്വതംപോലെ അജയ്യൻ, പ്രളയാഗ്നിപോലെ അസഹ്യം; തേജസ്സാൽ ജ്വലിച്ച് സാധാരണർക്കു നോക്കാൻ പോലും ദുഷ്കരം. ഭുജത്തിൽ പരശു ചുമത്തി, മിന്നലിന്റെ കൂട്ടംപോലെ തിളങ്ങുന്ന ധനുസ്സും ശ്രേഷ്ഠബാണവും കൈയിൽ പിടിച്ച്, ത്രിപുരസംഹാരിയായ ശിവനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 19
तस्मिंस्तमसि घोरे तु भस्मच्छन्नेव सा चमू:।।1.74.17।।ददर्श भीमसङ्काशं जटामण्डलधारिणम्। भार्गवं जामदग्न्यं तं राजराजविमर्दिनम्।।1.74.18।।कैलासमिव दुर्धर्षं कालाग्निमिव दुस्सहम्। ज्वलंतमिव तेजोभिर्दुर्निरीक्ष्यं पृथग्जनै:।।1.74.19।।स्कन्धे चासज्य परशुं धनुर्विद्युद्गणोपमम् । प्रगृह्य शरमुख्यं च त्रिपुरघ्नं यथा शिवम्।।1.74.20।।
അവൻ കൈലാസപർവ്വതംപോലെ അജയ്യൻ, പ്രളയാഗ്നിപോലെ അസഹ്യം; തേജസ്സാൽ ജ്വലിച്ച് സാധാരണർക്കു നോക്കാൻ പോലും ദുഷ്കരം.
Verse 20
तस्मिंस्तमसि घोरे तु भस्मच्छन्नेव सा चमू:।।1.74.17।।ददर्श भीमसङ्काशं जटामण्डलधारिणम्। भार्गवं जामदग्न्यं तं राजराजविमर्दिनम्।।1.74.18।।कैलासमिव दुर्धर्षं कालाग्निमिव दुस्सहम्। ज्वलंतमिव तेजोभिर्दुर्निरीक्ष्यं पृथग्जनै:।।1.74.19।।स्कन्धे चासज्य परशुं धनुर्विद्युद्गणोपमम् । प्रगृह्य शरमुख्यं च त्रिपुरघ्नं यथा शिवम्।।1.74.20।।
ആ ഭയങ്കര അന്ധകാരത്തിൽ സൈന്യം ഭസ്മം മൂടിയതുപോലെ തോന്നി. അപ്പോൾ ദശരഥൻ ജടാമണ്ഡലം ധരിച്ച, ഭീകരരൂപനായ, ജമദഗ്നിപുത്രനായ ഭാര്ഗവ പരശുരാമനെ—രാജാക്കന്മാരെ തകർക്കുന്നവനെ—കണ്ടു. അവൻ കൈലാസപർവ്വതംപോലെ അജയ്യൻ, പ്രളയാഗ്നിപോലെ അസഹ്യം; തേജസ്സാൽ ജ്വലിച്ച് സാധാരണർക്കു നോക്കാൻ പോലും ദുഷ്കരം. ഭുജത്തിൽ പരശു ചുമത്തി, മിന്നലിന്റെ കൂട്ടംപോലെ തിളങ്ങുന്ന ധനുസ്സും ശ്രേഷ്ഠബാണവും കൈയിൽ പിടിച്ച്, ത്രിപുരസംഹാരിയായ ശിവനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 21
तं दृष्ट्वा भीमसङ्काशं ज्वलन्तमिव पावकम्।वसिष्ठप्रमुखा विप्रा जपहोमपरायणा:।।।।सङ्गता मुनयस्सर्वे सञ्जजल्पुरथो मिथ:।
ഭീമാകാരനായി അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ഭാർഗവരാമനെ കണ്ടപ്പോൾ, വസിഷ്ഠപ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാർ—ജപഹോമങ്ങളിൽ പരായണരായവർ—എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി പരസ്പരം മന്ദമായി ആലോചിച്ചു സംസാരിച്ചു.
Verse 22
कच्चित्पितृवधामर्षी क्षत्रं नोत्सादयिष्यति।।।।पूर्वं क्षत्रवधं कृत्वा गतमन्युर्गतज्वर:।क्षत्रस्योत्सादनं भूयो न खल्वस्य चिकीर्षितम्।।।।
പിതൃവധത്തിന്റെ അമർഷം കൊണ്ടു ഇനിയും ക്രോധിതനായിട്ട്, വീണ്ടും ക്ഷത്രിയവംശത്തെ നിർമൂലമാക്കാൻ അവൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവോ? മുമ്പ് ക്ഷത്രിയവധം നടത്തി അവന്റെ ക്രോധവും ജ്വരവും ശമിച്ചിരുന്നു; അതിനാൽ വീണ്ടും ക്ഷത്രധർമ്മത്തെ ഉത്സാദിപ്പിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല തന്നെ.
Verse 23
कच्चित्पितृवधामर्षी क्षत्रं नोत्सादयिष्यति।।1.74.22।।पूर्वं क्षत्रवधं कृत्वा गतमन्युर्गतज्वर:।क्षत्रस्योत्सादनं भूयो न खल्वस्य चिकीर्षितम्।।1.74.23।।
വധുക്കളുടെ പിതാവ് ദിവ്യരൂപത്തിൽ ശോഭിച്ചു നന്നായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദാസദാസിമാരെയും ഉത്തമ പരിചാരകരെയും നൽകി; കൂടാതെ ആന, കുതിര, രഥം, പദാതിസൈന്യം എന്നിവയും ദാനമായി നൽകി.
Verse 24
एवमुक्त्वाऽर्घ्यमादाय भार्गवं भीमदर्शनम्।ऋषयो राम रामेति वचो मधुरमब्रुवन्।।।।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഋഷിമാർ ഭീമദർശനനായ ഭാർഗവനു അർഘ്യം കൈക്കൊണ്ടു, മധുരവചനങ്ങളാൽ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു— “രാമ, രാമ.”
Verse 25
प्रतिगृह्य तु तां पूजामृषिदत्तां प्रतापवान्।रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्योऽभ्यभाषत।।।।
ഋഷിമാർ നൽകിയ ആ പൂജ സ്വീകരിച്ച ശേഷം, പ്രതാപവാനായ ജമദഗ്നിപുത്രൻ രാമൻ ദാശരഥി രാമനോട് അഭിമുഖമായി സംസാരിച്ചു.
Frequently Asked Questions
The chapter stages a dharma-sensitive response to fear and uncertainty: Daśaratha confronts contradictory omens and must choose between panic and disciplined inquiry; the sages then manage a potentially violent encounter by honoring Paraśurāma with arghya and measured speech, prioritizing restraint and protocol.
Vasiṣṭha’s counsel models nimitta-vicāra without fatalism: unsettling signs may indicate a powerful event, yet one should not abandon steadiness. The sarga also teaches that ritualized respect and calm address can de-escalate confrontation even when immense power is present.
Mithilā and Ayodhyā frame the political geography of departure and return; Viśvāmitra’s movement toward the northern mountains gestures to the Himālaya cultural horizon. Culturally, the sarga highlights kanyādhana (marriage-gift economy) and arghya (hospitality to ascetics) as formal instruments of alliance and social order.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.