Sarga 62

Verse 1

शुनश्शेफं नरश्रेष्ठ गृहीत्वा तु महायशा:।व्यश्राम्यत् पुष्करे राजा मध्याह्ने रघुनन्दन।।।।

ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ രഘുനന്ദനാ, മഹായശസ്സുള്ള രാജാവ് ശുനശ്ശേഫനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് മധ്യാഹ്നത്തിൽ പുഷ്കരത്തിൽ വിശ്രമിച്ചു.

Verse 2

तस्य विश्रममाणस्य शुनश्शेफो महायशा:।पुष्करक्षेत्रमागम्य विश्वामित्रं ददर्श ह।।।।तप्यन्तमृषिभिस्सार्धं मातुलं परमातुर:।

അവൻ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, മഹായശസ്സനായ ശുനശ്ശേഫൻ അത്യന്തം വ്യാകുലനായി പുഷ്കരക്ഷേത്രത്തിലെത്തി; ഋഷിമാരോടൊപ്പം തപസ്സനുഷ്ഠിക്കുന്ന തന്റെ മാതുലനായ വിശ്വാമിത്രനെ കണ്ടു.

Verse 3

विवर्णवदनो दीनस्तृष्णया च श्रमेण च।।।।पपाताङ्के मुनेराशु वाक्यं चेदमुवाच ह।

മുഖവർണ്ണം മങ്ങിയവനായി, ദാഹവും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് ദീനനായ അവൻ ഉടൻ മുനിയുടെ മടിയിൽ വീണു; പിന്നെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 4

न मेऽस्ति माता न पिता ज्ञातयो बान्धवा: कुत:।।।।त्रातुमर्हसि मां सौम्य धर्मेण मुनिपुङ्गव।

എനിക്ക് അമ്മയില്ല, അച്ഛനുമില്ല; പിന്നെ ബന്ധുക്കളോ സുഹൃത്തുക്കളോ എവിടെ? ഹേ സൗമ്യനേ, ഹേ മുനിപുംഗവനേ, ധർമ്മപ്രകാരം എന്നെ രക്ഷിക്കേണ്ടത് നിങ്ങളാണ്.

Verse 5

त्राता त्वं हि मुनिश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावन:।।।।राजा च कृतकार्यस्स्यादहं दीर्घायुरव्यय:।स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वाह्यनुत्तमम्।।।।

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് രക്ഷകൻ; സർവ്വരുടെയും ക്ഷേമം വളർത്തുന്നവനും നിങ്ങൾ തന്നെ. രാജാവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം സഫലമാകട്ടെ; എനിക്ക് ദീർഘവും ക്ഷയമില്ലാത്തതുമായ ആയുസ്സ് ലഭിക്കട്ടെ; അത്യുത്തമമായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ച് ഞാൻ സ്വർഗ്ഗലോകം അനുഭവിക്കട്ടെ.

Verse 6

त्राता त्वं हि मुनिश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावन:।।1.62.5।।राजा च कृतकार्यस्स्यादहं दीर्घायुरव्यय:।स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वाह्यनुत्तमम्।।1.62.6।।

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് രക്ഷകൻ; സർവ്വരുടെയും ക്ഷേമം വളർത്തുന്നവനും നിങ്ങൾ തന്നെ. രാജാവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം സഫലമാകട്ടെ; എനിക്ക് ദീർഘവും ക്ഷയമില്ലാത്തതുമായ ആയുസ്സ് ലഭിക്കട്ടെ; അത്യുത്തമമായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ച് ഞാൻ സ്വർഗ്ഗലോകം അനുഭവിക്കട്ടെ.

Verse 7

त्वं मे नाथो ह्यनाथस्य भव भव्येन चेतसा।पितेव पुत्रं धर्मात्मं स्त्रातुमर्हसि किल्बिषात्।।।।

ഞാൻ അനാഥനാണ്; അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് എന്റെ നാഥൻ. മംഗളകരവും കരുണാപൂർണ്ണവുമായ മനസ്സോടെ എന്റെ അധിപനാകണമേ. ഹേ ധർമ്മാത്മാവേ, അച്ഛൻ മകനെ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, പാപത്തിലും ഭീതിയിലും നിന്ന് എന്നെ തീർച്ചയായും രക്ഷിക്കേണ്ടത് നിങ്ങളാണ്.

Verse 8

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महातपा:।सान्त्वयित्वा बहुविधं पुत्रानिदमुवाच ह।।।।

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാതപസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രൻ അവനെ പലവിധത്തിൽ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; പിന്നെ തന്റെ പുത്രന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 9

यत्कृते पितर: पुत्रान् जनयन्ति शुभार्थिन:।परलोकहितार्थाय तस्य कालोऽयमागत:।।1.62.9।।

ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മാതാപിതാക്കൾ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കുന്നത് ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായോ—പരലോകഹിതത്തിനായി—ആ സമയമിതാ ഇപ്പോൾ വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 10

अयं मुनिसुतो बालो मत्तश्शरणमिच्छति।अस्य जीवितमात्रेण प्रियं कुरुत पुत्रका:।।।।

ഈ മുനിപുത്ര ബാലൻ എന്നിൽ ശരണം തേടുന്നു; ഹേ പുത്രന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ജീവൻ മാത്രം അർപ്പിച്ച് അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു നല്കി അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുവിൻ.

Verse 11

सर्वे सुकृतकर्माणस्सर्वे धर्मपरायणा: ।पशुभूता नरेन्द्रस्य तृप्तिमग्ने: प्रयच्छत ।।।।

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പുണ്യകർമ്മികൾ, ധർമ്മപരായണർ; നരേന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിൽ പാശുരൂപമായി സമർപ്പിതരായി അഗ്നിദേവന് തൃപ്തി അർപ്പിക്കുവിൻ.

Verse 12

नाथवांश्च शुनश्शेफो यज्ञश्चाविघ्नितो भवेत्।देवतास्तर्पिताश्चस्युर्मम चापि कृतं वच:।।।।

അപ്പോൾ ശുനശ്ശേഫന് ഒരു രക്ഷകൻ ലഭിക്കും; യാഗം നിർവിഘ്നമായി നടക്കും; ദേവതകൾ തൃപ്തരാകും—എന്റെ വചനവും സഫലമാകും.

Verse 13

मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा मधुच्छन्दादय स्सुता:।साभिमानं नरश्रेष्ठ सलीलमिदमब्रुवन्।।।।

മുനിയുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ മധുച്ഛന്ദസ് മുതലായ പുത്രന്മാർ, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠ, അഭിമാനത്തോടെയും ഒരു ലഘുവായ അനായാസത്തോടെയും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 14

कथमात्मसुतान् हित्वा त्रायसेऽन्यसुतं विभो।अकार्यमिव पश्याम श्श्वमांस इव भोजने।।।।

ഹേ വിഭോ! സ്വന്തം പുത്രന്മാരെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരാളുടെ പുത്രനെ നീ എങ്ങനെ രക്ഷിക്കുന്നു? ഞങ്ങൾക്ക് ഇത് അകർമ്മംപോലെ തോന്നുന്നു—ഭോജനത്തിൽ ശ്വമാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 15

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां मुनिपुङ्गव:।क्रोधसंरक्तनयनो व्याहर्तुमुपचक्रमे।।।।

പുത്രന്മാരുടെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ മുനിപുംഗവൻ—ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ—മറുപടി പറയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 16

निस्साध्वसमिदं प्रोक्तं धर्मादपि विगर्हितम्।अतिक्रम्य तु मद्वाक्यं दारुणं रोमहर्षणम्।।।।

ഇത് ലജ്ജയില്ലാതെ പറഞ്ഞതും ധർമ്മദൃഷ്ടിയിലും നിന്ദ്യമായതുമാണ്. എന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിച്ച് നീ ക്രൂരവും രോമാഞ്ചകരവും ആയ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 17

श्वमांसभोजिनस्सर्वे वासिष्ठा इव जातिषु।पूर्णं वर्षसहस्रं तु पृथिव्यामनुवत्स्यथ।।।।

നിങ്ങളൊക്കെയും ഭൂമിയിൽ പൂർണ്ണമായ ആയിരം വർഷം വസിക്കും; നായമാംസം ഭോജിക്കുന്നവരായി—ആ ജാതികളിൽ വസിഷ്ഠന്മാരെന്നപോലെ കണക്കാക്കപ്പെടും.

Verse 18

कृत्वा शापसमायुक्तान् पुत्रान् मुनिवरस्तथा।शुनश्शेफमुवाचार्तं कृत्वा रक्षां निरामयम्।।।।

ഇങ്ങനെ തന്റെ പുത്രന്മാരെ ശാപബന്ധനത്തിൽ ആക്കി, മുനിവരൻ ദുഃഖിതനായ ശുനശ്ശേഫനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു; അവനു രക്ഷയും വ്യഥാമുക്തിയും അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 19

पवित्रपाशैरासक्तो रक्तमाल्यानुलेपन:।वैष्णवं यूपमासाद्य वाग्भिरग्निमुदाहर ।।।।

പവിത്രപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായി, ചുവന്ന മാലയും ചുവന്ന അനുലേപനവും ധരിച്ചു, വൈഷ്ണവ യൂപത്തിങ്കൽ ചെന്നു; അവിടെ ഈ സ്തുതിവചനങ്ങളാൽ അഗ്നിദേവനെ ആഹ്വാനിക്ക.

Verse 20

इमे तु गाथे द्वे दिव्ये गायेथा मुनिपुत्रक।अम्बरीषस्य यज्ञेऽस्मिंस्तत स्सिद्धिमवाप्स्यसि।।।।

മുനിപുത്രാ, അംബരീഷന്റെ ഈ യാഗത്തിൽ ഈ രണ്ടു ദിവ്യഗാഥകൾ പാടുക; അങ്ങനെ നീ നിശ്ചയമായും സിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 21

शुनश्शेफो गृहीत्वा ते द्वे गाथे सुसमाहित:।त्वरया राजसिंहं तमम्बरीषमुवाच ह।।।।

ശുനശ്ശേഫൻ ആ രണ്ടു ഗാഥകൾ ദൃഢമായി ഗ്രഹിച്ച് മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, വേഗത്തിൽ രാജസിംഹനായ അംബരീഷനടുത്തേക്ക് ചെന്നു സംസാരിച്ചു.

Verse 22

राजसिंह महासत्त्व शीघ्रं गच्छावहे सद:।निर्वर्तयस्व राजेन्द्र दीक्षां च समुपाविश।।।।

ഹേ രാജസിംഹാ, ഹേ മഹാസത്ത്വാ! വേഗത്തിൽ നാം സദസ്സിലേക്കു പോകാം. ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച് യാഗം പൂർണ്ണതയിലേക്കു നിർവിഘ്നമായി നിർവഹിക്കൂ.

Verse 23

तद्वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षसमुत्सुक: ।जगाम नृपति श्शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रित:।।।।

മുനിപുത്രന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹർഷത്തോടെ ഉത്സുകനായ രാജാവ് വൈകാതെ ഉടൻ യാഗവാടത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുചെന്നു.

Verse 24

सदस्यानुमते राजा पवित्रकृतलक्षणम्।पशुं रक्ताम्बरं कृत्वा यूपे तं समबन्धयत्।।।।

സദസ്യരുടെ അനുവാദത്തോടെ രാജാവ് പവിത്രമായ കുശചിഹ്നങ്ങളാൽ അവനെ ലക്ഷിതനാക്കി, ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ച്, യാഗാർപ്പിത പാശുവായി യൂപത്തിൽ ബന്ധിച്ചു.

Verse 25

सबद्धो वाग्भिरग्य्राभिरभितुष्टाव वै सुरौ।इन्द्रमिन्द्रानुजं चैव यथावन्मुनिपुत्रक:।।।।

ബന്ധിതനായിരുന്നാലും മുനിപുത്രൻ ഉത്തമവചനങ്ങളാൽ യഥാവിധി ദേവന്മാരായ ഇന്ദ്രനെയും ഇന്ദ്രാനുജനായ ഉപേന്ദ്രൻ (വാമനൻ)നെയും പ്രസന്നിപ്പിച്ച് സ്തുതിച്ചു.

Verse 26

तत: प्रीत स्सहस्राक्षो रहस्यस्तुतितर्पित:।दीर्घमायुस्तदा प्रादाच्छुनश्शेफाय राघव ।।।।

അപ്പോൾ രഹസ്യസ്തുതിയാൽ തൃപ്തനായ സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രൻ പ്രസന്നനായി; ഹേ രാഘവ, ആ സമയത്ത് ശുനശ്ശേഫന് ദീർഘായുസ്സ് ദാനം ചെയ്തു.

Verse 27

स च राजा नरश्रेष्ठ यज्ञस्य च समाप्तवान्।फलं बहुगुणं राम सहस्राक्षप्रसादजम्।।।।

അങ്ങനെ ആ രാജാവ്, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠ—ഹേ രാമ—യജ്ഞം സമാപിപ്പിച്ചു; സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രന്റെ പ്രസാദത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബഹുഗുണഫലം പ്രാപിച്ചു.

Verse 28

विश्वामित्रो ऽपि धर्मात्मा भूयस्तेपे महातपा:।पुष्करेषु नरश्रेष्ठ दशवर्षशतानि च।।।।

വിശ്വാമിത്രനും ധർമ്മാത്മാവും മഹാതപസ്വിയും ആയി, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠ, പുഷ്കരത്തിൽ വീണ്ടും പത്ത് നൂറു വർഷങ്ങൾ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു.