Sarga 61

Verse 1

विश्वामित्रो महात्माथ प्रस्थितान् प्रेक्ष्य तानृषीन्।अब्रवीन्नरशार्दूलस्सर्वांस्तान्वनवासिन:।।।।

അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രൻ വനവാസികളായ ആ ഋഷിമാർ പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടു, മനുഷ്യരിൽ വ്യാഘ്രനായ രാമനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ആ വനനിവാസി മുനിമാരോടു പറഞ്ഞു.

Verse 2

महान्विघ्न: प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम्।दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तप:।।1.61.2।।

ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ നിന്നൊരു മഹാവിഘ്നം ഉയർന്നിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നാം മറ്റൊരു ദിക്കിലേക്കു പോകാം—അവിടെ നാം തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കാം.

Verse 3

पश्चिमायां विशालायां पुष्करेषु महात्मन:।सुखं तपश्चरिष्याम: परं तद्धि तपोवनम्।।।।

ഹേ മഹാത്മാക്കളേ, പടിഞ്ഞാറൻ വിശാല പ്രദേശമായ പുഷ്കരത്തിൽ നാം സുഖമായി തപശ്ചരണം നടത്താം; അതു തന്നെയാണ് ഉത്തമമായ തപോവനം.

Verse 4

एवमुक्त्वा महातेजा: पुष्करेषु महामुनि:।तप उग्रं दुराधर्षं तेपे मूलफलाशन:।।।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാതേജസ്സുള്ള മഹാമുനി പുഷ്കരത്തിൽ വസിച്ച്, മൂലഫലങ്ങൾ ആഹാരമാക്കി, ഉഗ്രവും ദുർധർഷവും ആയ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु अयोध्याधिपतिर्नृप:।अम्बरीष इति ख्यातो यष्टुं समुपचक्रमे।।।।

അന്നേ സമയത്ത് അയോധ്യയുടെ അധിപതിയായ, അംബരീഷൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവ് യാഗകർമ്മം ആരംഭിച്ചു.

Verse 6

तस्य वै यजमानस्य पशुमिन्द्रो जहार ह।प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानमिदमब्रवीत्।।।।

യജമാനനായ രാജാവിന്റെ യാഗത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ യാഗപശുവിനെ അപഹരിച്ചു. പശു കാണാതായപ്പോൾ വിപ്രൻ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 7

पशुरद्य हृतो राजन् प्रणष्टस्तव दुर्नयात् ।अरक्षितारं राजानं घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ।।।।

ഹേ രാജാവേ, ഇന്ന് യാഗപശു അപഹരിക്കപ്പെട്ടു; നിന്റെ ദുർനീതിമൂലം അത് തിരികെ ലഭിക്കാത്തവിധം നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഹേ നരേശ്വരാ, സംരക്ഷിക്കാത്ത രാജാവിനെ ദോഷങ്ങളാണ് സംഹരിക്കുന്നത്.

Verse 8

प्रायश्चित्तं महद्ध्येतन्नरं वा पुरुषर्षभ ।आनयस्व पशुं शीघ्रं यावत्कर्म प्रवर्तते।।।।

ഹേ പുരുഷർഷഭ, ഇതിന് മഹത്തായ പ്രായശ്ചിത്തം ആവശ്യമാണ്; യാഗകർമ്മം തുടരുവാൻ ഉടൻ ഒരു പശുവിനെ—അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യപ്രതിനിധിയെ—കൊണ്ടുവരിക.

Verse 9

उपाध्यायवचश्श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभ।अन्वियेष महाबुद्धि: पशुं गोभिस्सहस्रश:।।।।

ഉപാധ്യായന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാബുദ്ധിയുള്ള ആ പുരുഷർഷഭ രാജാവ് യാഗപശുവിനെ തേടി പുറപ്പെട്ടു; പകരമായി ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കളെ ദാനമായി അർപ്പിച്ചു.

Verse 10

देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च।आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपति: ।।।।स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन ।भृगुतुंदे समासीनमृचीकं सन्ददर्श ह।।।।

താതാ, രഘുനന്ദനനായ രാമാ! പല ദേശങ്ങളും ജനപദങ്ങളും നഗരങ്ങളും വനങ്ങളും പുണ്യാശ്രമങ്ങളും അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ മഹീപതി, ഒടുവിൽ ഭൃഗുതുണ്ഡത്തിൽ ആസീനനായ ഋചീകമുനിയെ—പുത്രന്മാരോടും ഭാര്യയോടും കൂടി—ദർശിച്ചു.

Verse 11

देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च।आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपति: ।।1.61.10।। स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन ।भृगुतुंदे समासीनमृचीकं सन्ददर्श ह।।1.61.11।।

താതാ, രഘുനന്ദനനായ രാമാ! പല ദേശങ്ങളും ജനപദങ്ങളും നഗരങ്ങളും വനങ്ങളും പുണ്യാശ്രമങ്ങളും അന്വേഷിച്ച ആ രാജാവ്, ഒടുവിൽ ഭൃഗുതുണ്ഡത്തിൽ ആസീനനായ ഋചീകമുനിയെ—പുത്രന്മാരോടും ഭാര്യയോടും കൂടി—ദർശിച്ചു; ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ അർത്ഥം മുൻപത്തേതുപോലെ തന്നെയാണ്.

Verse 12

तमुवाच महातेजा: प्रणम्याभिप्रसाद्य च।ब्रह्मर्षिं तपसा दीप्तं राजर्षिरमितप्रभ:।।।।पृष्ट्वा सर्वत्र कुशलमृचीकं तमिदं वच:।

അപ്പോൾ അത്യന്തം പ്രഭയുള്ള രാജർഷി, പ്രണാമം ചെയ്ത് പ്രസാദിപ്പിച്ച ശേഷം, തപോബലത്തിൽ ദീപ്തനായ ബ്രഹ്മർഷി ഋചീകനെ എല്ലായിടത്തെയും ക്ഷേമം ചോദിച്ചറിഞ്ഞ്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 13

गवां शतसहस्रेण विक्रीणीषे सुतं यदि।।।।पशोरर्थे महाभाग कृतकृत्योऽस्मि भार्गव।

മഹാഭാഗനായ ഭാർഗവാ! യജ്ഞപശുവിന്റെ ആവശ്യത്തിനായി ഒരു ലക്ഷം പശുക്കളുടെ വിലയ്ക്ക് നിന്റെ പുത്രന്മാരിൽ ഒരാളെ നീ വിൽക്കുമെങ്കിൽ, എന്റെ കാര്യം സഫലമാകും.

Verse 14

सर्वे परिसृता देशा याज्ञीयं न लभे पशुम्।।।।दातुमर्हसि मूल्येन सुतमेकमितो मम।4

ഞാൻ എല്ലാ ദേശങ്ങളും ചുറ്റി നടന്നിട്ടും യജ്ഞയോഗ്യമായ മൃഗം ലഭിച്ചില്ല; അതിനാൽ ദയവായി മൂല്യം സ്വീകരിച്ച് നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരിൽ ഒരാളെ എനിക്ക് ദാനം ചെയ്യണമേ.

Verse 15

एवमुक्तो महातेजा ऋचीकस्त्वब्रवीद्वच:।।।।नाहं ज्येष्ठं नरश्रेष्ठ विक्रीणीयां कथञ्चन।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാതേജസ്സനായ ഋചീകൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനെ ഞാൻ ഒരിക്കലും—എന്തു സാഹചര്യത്തിലുമെങ്കിലും—വിൽക്കുകയില്ല.”

Verse 16

ऋचीकस्य वचश्श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम्।।।।उवाच नरशार्दूलमम्बरीषं तपस्विनी।

ഋചീകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ മഹാത്മപുത്രന്മാരുടെ തപസ്വിനിയായ മാതാവ് നരശാർദൂലനായ അംബരീഷനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 17

अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गव:।।।।ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप।तस्मात्कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ।।।।

ഭഗവാൻ ഭാർഗവൻ പറഞ്ഞു: “ജ്യേഷ്ഠപുത്രൻ വിൽപ്പനയ്ക്കുള്ളവൻ അല്ല. ഹേ നൃപ, കനിഷ്ഠനായ ശുനകൻ എനിക്കും അത്യന്തം പ്രിയനാണെന്ന് അറിയുക; അതിനാൽ, ഹേ പാർഥിവ, എന്റെ കനിഷ്ഠപുത്രനെ ഞാൻ നിനക്കു തരുകയില്ല.”

Verse 18

अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गव:।।1.61.17।।ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप।तस्मात्कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ।।1.61.18।।

ഭഗവാൻ ഭാർഗവൻ പറഞ്ഞു: “ജ്യേഷ്ഠപുത്രൻ വിൽപ്പനയ്ക്കുള്ളവൻ അല്ല. ഹേ നൃപ, കനിഷ്ഠനായ ശുനകൻ എനിക്കും പ്രിയനാണെന്ന് അറിയുക; അതിനാൽ, ഹേ പാർഥിവ, എന്റെ കനിഷ്ഠപുത്രനെ ഞാൻ നിനക്കു തരുകയില്ല.”

Verse 19

प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठा: पितृषु वल्लभा:।मातृ़णां तु कनीयांसस्तस्माद्रक्षे कनीयसम् ।।।।

“ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, സാധാരണയായി ജ്യേഷ്ഠപുത്രന്മാർ പിതാക്കൾക്കു പ്രിയരായിരിക്കും; കനിഷ്ഠന്മാർ മാതാക്കൾക്കു പ്രിയരായിരിക്കും. അതിനാൽ ഞാൻ കനിഷ്ഠനെ സംരക്ഷിക്കും.”

Verse 20

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् मुनिपत्न्यां तथैव च।शुनश्शेफस्स्वयं राम मध्यमो वाक्यमब्रवीत्।।।।

ആ മുനിയും മുനിപത്നിയും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഹേ രാമാ, മധ്യമപുത്രനായ ശുനശ്ശേഫൻ സ്വമേധയാ മുന്നോട്ട് വന്ന് വാക്കു പറഞ്ഞു.

Verse 21

पिता ज्येष्ठमविक्रेयं माता चाह कनीयसम्।विक्रीतं मध्यमं मन्ये राजन् पुत्रं नयस्व माम्।।।।

എന്റെ പിതാവ് പറയുന്നു—ജ്യേഷ്ഠപുത്രനെ വിൽക്കരുത്; എന്റെ മാതാവ് പറയുന്നു—കനിഷ്ഠനെ ഉപേക്ഷിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, മദ്ധ്യമനായ എന്നെ വിൽക്കപ്പെട്ടവനെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു—എന്നെ പുത്രനായി സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ടുപോകുക.

Verse 22

गवां शतसहस्रेण शुनश्शेफं नरेश्वर:।गृहीत्वा परमप्रीतो जगाम रघुनन्दन ।।।।

ഹേ രഘുനന്ദന, നരേശ്വരൻ ലക്ഷം പശുക്കളുടെ വിലയായി ശുനശ്ശേഫനെ സ്വീകരിച്ച് അത്യന്തം പ്രസന്നനായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 23

अम्बरीषस्तु राजर्षी रथमारोप्य सत्वर:।शुनश्शेफं महातेजा जगामाशु महायशा:।।।।

മഹാതേജസ്സും മഹായശസ്സും ഉള്ള രാജർഷി അംബരീഷൻ ശുനശ്ശേഫനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.