Sarga 60

Verse 1

तपोबलहतान् कृत्वा वासिष्ठान् समहोदयान्।ऋषिमध्ये महातेजा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।।।

തപോബലത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തോടെ മഹോദയനോടുകൂടി വസിഷ്ഠപുത്രന്മാരെ നശിപ്പിച്ച ശേഷം, മഹാതേജസ്സനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഋഷിമദ്ധ്യേ വചനം ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 2

अयमिक्ष्वाकुदायादस्त्रिशंकुरिति विश्रुत:।धर्मिष्ठश्च वदान्यश्च मां चैव शरणं गत:।।।।तेनानेन शरीरेण देवलोकजिगीषया।

ഇവൻ ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ ‘ത്രിശങ്കു’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; ധർമ്മനിഷ്ഠനും ദാനശീലനും ആകുന്നു; ഈ ശരീരത്തോടെയേ ദേവലോകം നേടുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു എന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 3

यथाऽयं स्वशरीरेण स्वर्गलोकं गमिष्यति।।।।तथा प्रवर्त्यतां यज्ञे भवद्भिश्च मया सह।

ഈ ത്രിശങ്കു തന്റെ ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നോടൊപ്പം ചേർന്ന് യജ്ഞം അങ്ങനെ തന്നെ പ്രവൃത്തിപ്പിക്കുവിൻ.

Verse 4

विश्वामित्रवच श्श्रुत्वा सर्व एव महर्षय:।।।।ऊचुस्समेत्य सहिता धर्मज्ञा धर्मसंहितम्।

വിശ്വാമിത്രന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ചപ്പോൾ, ധർമ്മജ്ഞരും ധർമ്മനിഷ്ഠരുമായ എല്ലാ മഹർഷിമാരും ഒരുമിച്ച് സംഗമിച്ച്, ധർമ്മസമ്മതമായ വാക്കുകൾ ഏകമനസ്സോടെ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 5

अयं कुशिकदायादो मुनि: परमकोपन:।।।।यदाह वचनं सम्यगेतत्कार्यं न संशय:।अग्निकल्पो हि भगवान् शापं दास्यति रोषित:।।।।

“ഇവൻ കുശികവംശജനായ മുനി അത്യന്തം ക്രോധശീലൻ. അവൻ ഉച്ചരിക്കുന്ന വചനം യഥാവിധി നിർവ്വഹിക്കേണ്ടതുതന്നെ—സംശയമില്ല. ഭഗവാൻ അഗ്നിസമൻ; കോപിതനായാൽ തീർച്ചയായും ശാപം നൽകും.”

Verse 6

अयं कुशिकदायादो मुनि: परमकोपन:।।1.60.5।।यदाह वचनं सम्यगेतत्कार्यं न संशय:।अग्निकल्पो हि भगवान् शापं दास्यति रोषित:।।1.60.6।।

ഇതേ ഉപദേശം വീണ്ടും പറയുന്നു: കുശികവംശജനായ വിശ്വാമിത്ര മുനി അത്യന്തം ക്രോധശീലൻ; അവന്റെ വചനം യഥാവിധി നിർവ്വഹിക്കണം, കാരണം അഗ്നിസമനായ ഭഗവാൻ കോപിതനായാൽ ശാപം ഉച്ചരിക്കും.

Verse 7

तस्मात्प्रवर्त्यतां यज्ञ स्सशरीरो यथा दिवम्।गच्छेदिक्ष्वाकुदायादो विश्वामित्रस्य तेजसा।।।।तथा प्रवर्त्यतां यज्ञ स्सर्वे समधितिष्ठत।

“അതുകൊണ്ട് യജ്ഞം ഇങ്ങനെ പ്രవర്ത്തിപ്പിക്കുവിൻ: ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ രാജാവ് വിശ്വാമിത്രന്റെ തേജസ്സാൽ ശരീരസഹിതം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഗമിക്കട്ടെ. അതിനാൽ യജ്ഞം മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോകുവിൻ—എല്ലാവരും തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട് ആരംഭിക്കുവിൻ.”

Verse 8

एवमुक्त्वा महर्षयः चक्रुस्तास्ता:क्रियास्तदा।।।।याजकश्च महातेजा विश्वामित्रोऽभवत्क्रतौ।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹർഷിമാർ അപ്പോൾ തത്തത്തായ ക്രിയകൾ നിർവഹിച്ചു; ആ യാഗത്തിൽ മഹാതേജസ്സനായ വിശ്വാമിത്രൻ മുഖ്യ യാജകനായി നിന്നു.

Verse 9

ऋत्विजश्चानुपूर्व्येण मन्त्रवन्मन्त्रकोविदा:।।।।चक्रु: कर्माणि सर्वाणि यथाकल्पं यथाविधि।

മന്ത്രങ്ങളിൽ നിപുണരായ ഋത്വിജർ ക്രമാനുസൃതമായി മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും കല്പപ്രകാരം, വിധിപ്രകാരം യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു.

Verse 10

तत: कालेन महता विश्वामित्रो महातपा:।।।।चकारावाहनं तत्र भागार्थं सर्वदेवता:।

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാതപസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ ദേവന്മാർക്കു തങ്ങളുടെ ഭാഗം ലഭിക്കേണ്ടതിനായി സർവദേവതകളെയും ആവാഹനം ചെയ്തു.

Verse 11

नाभ्यागमंस्तदाहूता भागार्थं सर्वदेवता:।।।।तत: क्रोधसमाविष्टो विश्वामित्रो महामुनि:।स्रुवमुद्यम्य सक्रोधस्त्रिशङ्कुमिदमब्रवीत्।।।।

വിളിച്ചിട്ടും തങ്ങളുടെ ഭാഗം സ്വീകരിക്കാൻ സർവദേവതകളും അവിടെ വന്നില്ല. അപ്പോൾ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ ക്രോധാവിഷ്ടനായി യജ്ഞസ്രുവം ഉയർത്തി, ക്രോധത്തോടെ ത്രിശങ്കുവിനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 12

नाभ्यागमंस्तदाहूता भागार्थं सर्वदेवता:।।1.60.11।।तत: क्रोधसमाविष्टो विश्वामित्रो महामुनि:।स्रुवमुद्यम्य सक्रोधस्त्रिशङ्कुमिदमब्रवीत्।।1.60.12।।

ഭാഗം സ്വീകരിക്കുവാൻ വിളിച്ചിട്ടും സർവ്വദേവന്മാർ വന്നില്ല. അപ്പോൾ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ ക്രോധാവിഷ്ടനായി സ്രുവം ഉയർത്തി, കോപത്തോടെ ത്രിശങ്കുവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 13

पश्य मे तपसो वीर्यं स्वार्जितस्य नरेश्वर ।एष त्वां सशरीरेण नयामि स्वर्गमोजसा।।।।दुष्प्रापं सशरीरेण दिवं गच्छ नराधिप।

നരേശ്വരാ, ഞാൻ സ്വയം സമ്പാദിച്ച തപസ്സിന്റെ വീര്യം കാണുക. എന്റെ തേജോബലത്താൽ നിന്നെ ഈ ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വർഗത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകും. നരാധിപാ, ശരീരസഹിതം ദിവ്യലോകത്തിലേക്കു പോകുക—ഇത്തരം ദേഹധാരി ഗതി അത്യന്തം ദുഷ്പ്രാപമാണ്.

Verse 14

स्वार्जितं किञ्चिदप्यस्ति मया हि तपस:फलम्।।।।राजन् स्वतेजसा तस्य सशरीरो दिवं व्रज।

രാജാവേ, എന്റെ തപസ്സിൽ നിന്നു സ്വയം സമ്പാദിച്ച ഫലം അല്പം ഇനിയും ശേഷിക്കുന്നു; അതിന്റെ സ്വതേജസ്സാൽ നീ ഈ ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വർഗത്തിലേക്കു പോകുക.

Verse 15

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् सशरीरो नरेश्वर:।।।।दिवं जगाम काकुत्स्थ मुनीनां पश्यतां तदा।

കാകുത്സ്ഥരാമാ, ആ മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നരേശ്വരൻ ശരീരസഹിതം സ്വർഗത്തിലേക്കു ഉയർന്നു; അപ്പോൾ മുനിമാർ അതു നോക്കി നിന്നു.

Verse 16

देवलोकगतं दृष्ट्वा त्रिशङ्कुं पाकशासन:।।।।सह सर्वैस्सुरगणैरिदं वचनमब्रवीत्।

ദേവലോകത്തിലേക്കു പ്രവേശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ത്രിശങ്കുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, പാകശാസനനായ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വ ദേവഗണങ്ങളോടും കൂടെ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 17

त्रिशङ्को गच्छ भूयस्त्वं नासि स्वर्गकृतालय:।।।।गुरुशापहतो मूढ पत भूमिमवाक्छिरा:।

“ത്രിശങ്കുവേ, വീണ്ടും മടങ്ങിപ്പോ; നീ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കാൻ യോഗ്യനല്ല. ഗുരുശാപത്താൽ ബാധിതനായ മൂഢനേ, തലകീഴായി ഭൂമിയിലേക്കു വീഴുക!”

Verse 18

एवमुक्तो महेन्द्रेण त्रिशङ्कुरपतत्पुन:।।।।विक्रोशमानस्त्राहीति विश्वामित्रं तपोधनम्।

മഹേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ത്രിശങ്കു വീണ്ടും വീഴാൻ തുടങ്ങി; “രക്ഷിക്കണേ!” എന്നു നിലവിളിച്ചു തപോധനനായ വിശ്വാമിത്രനെ വിളിച്ചു.

Verse 19

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य क्रोशमानस्य कौशिक:।।।।रोषमाहारयत्तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्।

അവന്റെ നിലവിളി കേട്ട കൗശികൻ (വിശ്വാമിത്രൻ) അത്യന്തം ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; “നിർത്തു, നിർത്തു!” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 20

ऋषिमध्ये स तेजस्स्वी प्रजापतिरिवापर:।।।।सृजन् दक्षिणमार्गस्थान् सप्तर्षीनपरान् पुन:।नक्षत्रमालामपरामसृजत्क्रोधमूर्च्छित:।।।।दक्षिणां दिशमास्थाय मुनिमध्ये महायशा:।

ഋഷിമദ്ധ്യേ ആ തേജസ്വിയായ തപസ്വി—മറ്റൊരു പ്രജാപതിയെപ്പോലെ—ദക്ഷിണമാർഗസ്ഥരായ മറ്റൊരു സപ്തർഷികളെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ചു; ക്രോധാവേശത്തിൽ മഹായശസ്സൻ ദക്ഷിണദിശയെ ആശ്രയിച്ച് മുനിമദ്ധ്യേ മറ്റൊരു നക്ഷത്രമാലയും സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 21

ऋषिमध्ये स तेजस्स्वी प्रजापतिरिवापर:।।1.60.20।।सृजन् दक्षिणमार्गस्थान् सप्तर्षीनपरान् पुन:।नक्षत्रमालामपरामसृजत्क्रोधमूर्च्छित:।।1.60.21।।दक्षिणां दिशमास्थाय मुनिमध्ये महायशा:।

ഋഷിമദ്ധ്യേ ആ തേജസ്വി പുരുഷൻ മറ്റൊരു പ്രജാപതിയെപ്പോലെ ദീപ്തനായി. ക്രോധമൂഢനായി ദക്ഷിണമാർഗസ്ഥരായ പുതിയ സപ്തർഷികളെ സൃഷ്ടിച്ച്, മറ്റൊരു നക്ഷത്രമാലയും അവൻ ഉത്പാദിപ്പിച്ചു; മഹായശസ്സനായ അവൻ മുനിമദ്ധ്യേ ദക്ഷിണദിശയെ ആശ്രയിച്ചു.

Verse 22

सृष्ट्वा नक्षत्रवंशं च क्रोधेन कलुषीकृत:।।।।अन्यमिन्द्रं करिष्यामि लोको वा स्यादनिन्द्रक:।दैवतान्यपि स क्रोधा त्स्रष्टुं समुपचक्रमे।।।।

നക്ഷത്രവംശം സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ക്രോധം മൂലം മനസ്സ് മലിനമായ അവൻ പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ മറ്റൊരു ഇന്ദ്രനെ ഉണ്ടാക്കും—അല്ലെങ്കിൽ ലോകം ഇന്ദ്രരഹിതമാകട്ടെ!’ എന്നും; ക്രോധവശാൽ അവൻ ദേവതകളെയും സൃഷ്ടിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.

Verse 23

सृष्ट्वा नक्षत्रवंशं च क्रोधेन कलुषीकृत:।।1.60.22।।अन्यमिन्द्रं करिष्यामि लोको वा स्यादनिन्द्रक:।दैवतान्यपि स क्रोधा त्स्रष्टुं समुपचक्रमे।।1.60.23।।

ക്രോധാന്ധനായി അവൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു: ‘ഞാൻ മറ്റൊരു ഇന്ദ്രനെ സൃഷ്ടിക്കും—അല്ലെങ്കിൽ ഈ ലോകം ഇന്ദ്രരഹിതമാകട്ടെ!’ എന്നും; ക്രോധവശാൽ അവൻ ദേവതകളെയും സൃഷ്ടിക്കാൻ തുടക്കം കുറിച്ചു.

Verse 24

तत: परमसम्भ्रान्तास्सर्षिसङ्घास्सुरासुरा:।विश्वामित्रं महात्मानमूचु: सानुनयं वच:।।।।

അപ്പോൾ അത്യന്തം വിറച്ചുപോയ ഋഷിസംഘങ്ങൾ—ദേവാസുരന്മാരോടുകൂടി—മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനോട് വിനയപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 25

अयं राजा महाभाग गुरुशापपरिक्षत: ।सशरीरो दिवं यातुं नार्हत्येव तपोधन ।।।।

‘ഹേ തപോധനേ! ഈ മഹാഭാഗ്യനായ രാജാവ് ഗുരുവിന്റെ ശാപത്താൽ ബാധിതനാണ്; ശരീരസഹിതമായി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകാൻ അവൻ ഒരിക്കലും യോഗ്യനല്ല.’

Verse 26

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां मुनिपुङ्गव: ।अब्रवीत्सुमहद्वाक्यं कौशिक: सर्वदेवता:।।।।

ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൗശികൻ സർവ്വദേവന്മാരോടും ഗൗരവമേറിയ മഹാവചനം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 27

सशरीरस्य भद्रं वस्त्रिशङ्कोरस्य भूपते:।आरोहणं प्रतिज्ञाय नानृतं कर्तुमुत्सहे।।।।

നിങ്ങൾക്കു മംഗളം. ഹേ ഭൂപതേ, ത്രിശങ്കുവിനെ തന്റെ ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്യുമെന്നു ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ എന്റെ വാക്ക് അസത്യമാക്കാൻ എനിക്കാകില്ല.

Verse 28

स्वर्गोऽस्तु सशरीरस्य त्रिशङ्कोरस्य शाश्वत:।नक्षत्राणि च सर्वाणि मामकानि ध्रुवाण्यथ।।।।यावल्लोका धरिष्यन्ति तिष्ठन्त्वेतानि सर्वश:।मत्कृतानि सुरा स्सर्वे तदनुज्ञातुमर्हथ।।।।

ത്രിശങ്കുവിന് തന്റെ ശരീരത്തോടുകൂടി ശാശ്വതമായ സ്വർഗ്ഗം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ച ഈ സർവ്വ നക്ഷത്രങ്ങളും ധ്രുവമായി ദൃഢമായി നിലകൊള്ളട്ടെ; ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം ഇവ എല്ലാടവും അചഞ്ചലമായി നില്ക്കട്ടെ. ഹേ ദേവഗണങ്ങളേ, ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചതിന് നിങ്ങൾ സമ്മതം നൽകേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 29

स्वर्गोऽस्तु सशरीरस्य त्रिशङ्कोरस्य शाश्वत:।नक्षत्राणि च सर्वाणि मामकानि ध्रुवाण्यथ।।1.60.28।।यावल्लोका धरिष्यन्ति तिष्ठन्त्वेतानि सर्वश:।मत्कृतानि सुरा स्सर्वे तदनुज्ञातुमर्हथ।।1.60.29।।

ഈ ത്രിശങ്കു തന്റെ ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നോടൊപ്പം ചേർന്ന് യജ്ഞം അങ്ങനെ തന്നെ പ്രവൃത്തിപ്പിക്കുവിൻ.

Verse 30

एवमुक्ता: सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्मुनिपुङ्गवम्।एवं भवतु भद्रं ते तिष्ठन्त्वेतानि सर्वश:।।।।गगने तान्यनेकानि वैश्वानरपथाद्बहि:।नक्षत्राणि मुनिश्रेष्ठ तेषु ज्योतिष्षु जाज्वलन्।।।।अवाक्छिरास्त्रिशङ्कुश्च तिष्ठत्वमरसन्निभ:।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സർവ്വദേവന്മാരും മുനിശ്രേഷ്ഠനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ; നിനക്കു മംഗളം—ഇവ എല്ലാടവും നിലനിൽക്കട്ടെ. ആകാശത്തിൽ വൈശ്വാനരപഥത്തിന് പുറത്തായി അനേകം നക്ഷത്രങ്ങൾ നിലകൊള്ളട്ടെ. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠ, ആ ജ്യോതിസ്സുകളിൽ ത്രിശങ്കുവും ജ്വലിച്ചു അമരസന്നിഭനായി നില്ക്കട്ടെ; എന്നാൽ തല താഴോട്ടായിരിക്കട്ടെ.’

Verse 31

एवमुक्ता: सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्मुनिपुङ्गवम्।एवं भवतु भद्रं ते तिष्ठन्त्वेतानि सर्वश:।।1.60.30।। गगने तान्यनेकानि वैश्वानरपथाद्बहि:।नक्षत्राणि मुनिश्रेष्ठ तेषु ज्योतिष्षु जाज्वलन्।।1.60.31।।अवाक्छिरास्त्रिशङ्कुश्च तिष्ठत्वमरसन्निभ:।

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ആകാശത്തിൽ വൈശ്വാനരപഥത്തിന് പുറത്തായി നാലുദിക്കുകളിലും അനേകം നക്ഷത്രങ്ങൾ സ്ഥിരമായി നിലനില്ക്കട്ടെ; ആ ദീപ്തജ്യോതിസ്സുകളുടെ ഇടയിൽ ത്രിശങ്കുവും—അമരനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്—തല താഴ്ത്തി നിലനില്ക്കട്ടെ.

Verse 32

अनुयास्यन्ति चैतानि ज्योतींषि नृपसत्तमम्।।।।कृतार्थं कीर्तिमन्तं च स्वर्गलोकगतं यथा।

ഈ നക്ഷത്രങ്ങൾ തന്നേ നൃപസത്തമനെ അനുഗമിക്കട്ടെ—ഇപ്പോൾ അവൻ കൃതാർത്ഥനും കീർത്തിമാനുമായിരിക്കുന്നു—അവൻ സത്യമായും സ്വർഗ്ഗലോകത്തെ പ്രാപിച്ചതുപോലെ.

Verse 33

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा सर्वदेवैरभिष्टुत:।।।।ऋषिभिश्च महातेजा बाढमित्याह देवता:।

അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവും മഹാതേജസ്സുമായ വിശ്വാമിത്രൻ—സകല ദേവന്മാരാലും ഋഷിമാരാലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ടവൻ—ദേവതകളോട് പറഞ്ഞു: “ബാഢം—അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ.”

Verse 34

ततो देवा महात्मानो मुनयश्च तपोधना:।जग्मुर्यथाऽऽगतं सर्वे यज्ञस्यान्ते नरोत्तम।।।।

പിന്നീട്, ഹേ നരോത്തമാ, യജ്ഞത്തിന്റെ അവസാനം മഹാത്മാക്കളായ ദേവന്മാരും തപോധനരായ മുനിമാരും—എല്ലാവരും—വന്ന വഴിയേ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി.