Ramayana — Bala Kanda, Sarga 55, Shloka 13

कामधेनुसैन्यप्रादुर्भावः

Kamadhenu’s Forces, Visvamitra’s Austerities, and Vasishta’s Wrath

Devanagari script

केनचित्त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वज:।दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महाबलम्।।1.55.13।।

Transliteration

kēnacit tvatha kālena deveśo vṛṣabhadhvajaḥ | darśayāmāsa varado viśvāmitraṃ mahābalam || 1.55.13 ||

Translation

കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവേശനും വൃഷഭധ്വജനും വരദാതാവുമായ ഭഗവാൻ മഹാബലനായ വിശ്വാമിത്രന് ദർശനം നൽകി.

Word by Word

• केनचित्: by some (i.e., after some)
• केनचित्: करण (Karaṇa/Instrument-Temporal)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोगः, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; 'कालेन' इति सह विशेषणवत्

• तु: indeed/then
• तु: सम्बन्ध (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अनुक्रमसूचक (particle)

• अथ: thereafter
• अथ: सम्बन्ध (Sequencer)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereafter)

• कालेन: in/after time
• कालेन: अधिकरण (Adhikaraṇa/Temporal)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; काल-निर्देशे (after some time)

• देवेशः: lord of the gods
• देवेशः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी: देवानाम् ईशः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वृषभध्वजः: he whose banner bears a bull (Śiva)
• वृषभध्वजः: कर्ता (Karta; apposition)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समासः: वृषभः ध्वजः यस्य सः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'देवेशः' इति विशेष्यस्य विशेषण/उपनाम

• दर्शयामास: showed himself / appeared
• दर्शयामास: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative sense: 'made (himself) seen/appeared')

• वरदः: bestower of boons
• वरदः: कर्ता (Karta; apposition)
• Type: Noun
• Root: वरद (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (वरान् ददाति इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'देवेशः' इति विशेषणम्

• विश्वामित्रम्: Viśvāmitra
• विश्वामित्रम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महाबलम्: mighty/very strong
• महाबलम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महाबल (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समासः: महत् बलम् यस्य; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'विश्वामित्रम्' इति विशेषणम्

Context

After some time, lord of the gods, bestower of boons, Maheswara with the symbol of the bull on the banner appeared before mighty Viswamitra.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Mahādeva (Śiva)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Sincere effort aligned with truthfulness of purpose bears fruit: tapas undertaken with focus can draw divine response, emphasizing moral causality.

What is the narrative situation?

Śiva manifests before Viśvāmitra after a period of austerity.

Which character virtue is emphasized?

Endurance and steadfastness in spiritual practice.