Sarga 49

Verse 1

अफलस्तु ततश्शक्रो देवानग्निपुरोगमान्।अब्रवीत्त्रस्तवदनस्सर्षिस्सङ्घान् सचारणान्।।।।

അതിനുശേഷം പുരുഷത്വം നഷ്ടപ്പെട്ട ഭീതമുഖനായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ), അഗ്നിയെ മുൻപാക്കി ദേവന്മാരോടും, ഋഷിസമൂഹങ്ങളോടും, ചാരണമാരോടും കൂടിയ സഭയോടും അഭിമുഖമായി പറഞ്ഞു.

Verse 2

कुर्वता तपसो विघ्नं गौतमस्य महात्मन:।क्रोधमुत्पाद्य हि मया सुरकार्यमिदं कृतम्।।।।

മഹാത്മാവായ ഗൗതമന്റെ തപസ്സിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ച് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രോധം ഉണർത്തി; ദേവകാര്യമായി കരുതി ഞാൻ ഈ കൃത്യം ചെയ്തു.

Verse 3

अफलोऽस्मि कृतस्तेन क्रोधात्सा च निराकृता।शापमोक्षेण महता तपोऽस्यापहृतं मया।।।।

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രോധത്താൽ ഞാൻ പുരുഷവീര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി; അവളെയും തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഈ മഹാശാപവും അതിന്റെ മോചനനിബന്ധനയും മൂലം എന്റെ കാരണത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപശ്ശക്തി ക്ഷയിച്ചു.

Verse 4

तस्मात्सुरवरास्सर्वे सर्षिस्सङ्घास्सचारणा: ।सुरसाह्यकरं सर्वे सफलं कर्तुमर्हथ।।।।

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ—ഋഷിസമൂഹങ്ങളോടും ചാരണമാരോടും കൂടെ—ദേവഹിതത്തിനായി ഞാൻ ചെയ്തതു ഫലവത്താകുന്നവിധം എന്നെ വീണ്ടും സമ്പൂർണ്ണനാക്കുവിൻ.

Verse 5

शतक्रतोर्वचश्श्रुत्वा देवास्साग्निपुरोगमा:।पितृदेवानुपेत्याहु स्सह सर्वैर्मरुद्गणै:।।।।

ശതക്രതുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അഗ്നിയെ മുൻപാക്കി ദേവന്മാർ—മരുത്ഗണങ്ങളൊക്കെയും കൂടെ—പിതൃദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു സംസാരിച്ചു.

Verse 6

अयं मेषस्सवृषणश्शक्रो ह्यवृषण: कृत:।मेषस्य वृषणौ गृह्य शक्रायाऽशु प्रयच्छथ।।।।

“ഈ ആട്ടിന് വൃഷണങ്ങളുണ്ട്; എന്നാൽ ശക്രനായ ഇന്ദ്രൻ വൃഷണരഹിതനാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആട്ടിന്റെ വൃഷണങ്ങൾ ഉടൻ എടുത്ത് ശക്രനു വേഗം സമർപ്പിക്കുവിൻ।”

Verse 7

अफलस्तु कृतो मेष: परां तुष्टिं प्रदास्यति।भवतां हर्षणार्थाय ये च दास्यन्ति मानवा:।।1.49.7।।

“വൃഷണരഹിതനാക്കിയ ഈ ആട്ടും പരമ തൃപ്തി നൽകും; നിങ്ങളുടെ ഹർഷത്തിനും, ഇതിനെ അർപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ സന്തോഷത്തിനും കാരണമാകും।”

Verse 8

अग्नेस्तु वचनं श्रुत्वा पितृदेवास्समागता:।उत्पाट्य मेषवृषणौ सहस्राक्षे न्यवेशयन्।।।।

അഗ്നിയുടെ വചനം കേട്ട് പിതൃദേവതകൾ ഒന്നിച്ചു കൂടി; അവർ ആട്ടിന്റെ വൃഷണങ്ങൾ പിഴുതെടുത്ത് സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രനിൽ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 9

तदा प्रभृति काकुत्स्थ पितृदेवास्समागता:।अफलान् भुञ्जते मेषान् फलैस्तेषामयोजयन्।।।।

“ഹേ കാകുത്സ്ഥ! അന്നുമുതൽ പിതൃദേവതകൾ ഒന്നിച്ചു കൂടി, ആ വൃഷണങ്ങൾ ഇന്ദ്രനിൽ ഘടിപ്പിച്ച ശേഷം, വൃഷണരഹിതമായ ആടുകളെ തന്നെയാണ് അർപ്പണമായി സ്വീകരിച്ച് ഭുജിക്കുന്നത്।”

Verse 10

इन्द्रस्तु मेषवृषणस्तदाप्रभृति राघव।गौतमस्य प्रभावेन तपसश्च महात्मन:।।।।

ഹേ രാഘവ, അന്നുമുതൽ മഹാത്മാവായ ഗൗതമന്റെ തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം ഇന്ദ്രൻ മേടിന്റെ വൃഷണങ്ങൾ ധരിച്ചവനായി.

Verse 11

तदागच्छ महातेज आश्रमं पुण्यकर्मण:।तारयैनां महाभागामहल्यां देवरूपिणीम्।।।।

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാതേജസ്സേ, പുണ്യകർമ്മിയായ ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വരിക; ദേവരൂപിണിയായ മഹാഭാഗ്യവതി അഹല്യയെ ആ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കണമേ.

Verse 12

विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा राघवस्सहलक्ष्मण:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य तमाश्रममथाविशत्।।।।

വിശ്വാമിത്രന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം, രാഘവനായ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ, വിശ്വാമിത്രനെ ആദരപൂർവ്വം മുൻപിൽ നിർത്തി ആ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 13

ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।।।मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।

അവൻ മഹാഭാഗ്യവതി അഹല്യയെ ദർശിച്ചു—തപസ്സാൽ ദീപ്തമായ പ്രഭയുള്ളവളെ; മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഒന്നിച്ചുകൂടിയാലും ദുഷ്കരമായി മാത്രം കാണാവുന്നത്ര സൂക്ഷ്മളെ. ധാത്രാവ് പ്രത്യേക പരിശ്രമത്തോടെ നിർമ്മിച്ച ദിവ്യമായ മായാമയ രൂപംപോലെ അവൾ തോന്നി—മഞ്ഞും മേഘവും മൂടിയ പൂർണ്ണചന്ദ്രപ്രഭപോലെ, ജലമധ്യേ അദമ്യമായി ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യപ്രഭപോലെ.

Verse 14

ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।1.49.13।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।1.49.14।। मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।

ഇത് അതേ വിവരണത്തെ തുടർക്കുന്നു: രാമൻ തപസ്സാൽ ദീപ്തയായ അഹല്യയെ ദർശിച്ചു; ദേവാസുരാദികളടക്കം എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചാലും ദുഷ്കരമായി മാത്രം കാണാവുന്നവളെ. ധാത്രാവ് പരിശ്രമത്തോടെ നിർമ്മിച്ച ദിവ്യ മായാമയ രൂപംപോലെ—മഞ്ഞും മേഘവും മൂടിയ പൂർണ്ണചന്ദ്രപ്രഭപോലെ, ജലമധ്യേ അദമ്യമായ സൂര്യപ്രഭപോലെ.

Verse 15

सा हि गौतमवाक्येन दुर्निरीक्ष्या बभूव ह।।।।त्रयाणामपि लोकानां यावद्रामस्य दर्शनम्।

ഗൗതമന്റെ ശാപവചനത്താൽ അഹല്യ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കും പോലും ദർശിക്കാനാകാത്തവിധം ദുർനിരീക്ഷ്യയായി തീർന്നു—രാമദർശനം ലഭിക്കുന്നതുവരെ.

Verse 16

शापस्यान्तमुपागम्य तेषां दर्शनमागता।।।।राघवौ तु ततस्तस्या: पादौ जगृहतुस्तदा।

ശാപത്തിന്റെ അവസാനം വന്നപ്പോൾ അവൾ അവരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പ്രത്യക്ഷയായി. അപ്പോൾ ആ രണ്ടു രാഘവന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം അവളുടെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 17

स्मरन्ती गौतमवच: प्रतिजग्राह सा च तौ।।।।पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा।।।।

ഗൗതമന്റെ വചനങ്ങൾ സ്മരിച്ച് അവൾ ആ ഇരുവരെയും ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; സമാഹിതചിത്തത്തോടെ പാദ്യം, അർഘ്യം, യഥാവിധി അതിഥിസത്കാരവും നിർവഹിച്ചു. കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ പരമ്പര നിർദ്ദേശിച്ച വിധിപ്രകാരം ആ കർമങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 18

स्मरन्ती गौतमवच: प्रतिजग्राह सा च तौ।।1.49.17।।पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा।।1.49.18।।

ഗൗതമന്റെ വചനങ്ങൾ സ്മരിച്ച് അവൾ ആ ഇരുവരെയും ആദരത്തോടെ വരവേറ്റു; സമാഹിതമനസ്സോടെ പാദ്യം, അർഘ്യം, അതിഥിസത്കാരവും അർപ്പിച്ചു. കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ പരമ്പരാസമ്മതമായ വിധിപ്രകാരം അവയെ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 19

पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनै:।गन्धर्वाप्सरसां चैव महानासीत्समागम:।।।।

ദേവദുന്ദുഭികളുടെ മുഴക്കത്തിനിടയിൽ മഹത്തായ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു; ഗന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും മഹാസമാഗമവും അവിടെ ഉണ്ടായി.

Verse 20

साधु साध्विति देवास्तामहल्यां समपूजयन्।तपोबलविशुद्धाङ्गी गौतमस्य वशानुगाम्।।।।

ദേവന്മാർ ‘സാധു, സാധു’ എന്നു വിളിച്ച് അഹല്യയെ പൂജിച്ചു—തപോബലത്താൽ ശുദ്ധമായ ദേഹാംഗങ്ങളുള്ളവളായി, ഇപ്പോൾ ഗൗതമന്റെ അധികാരവും ആജ്ഞയും അനുസരിക്കുന്നവളായി.

Verse 21

गौतमोऽपि महातेजा अहल्यासहितस्सुखी।रामं सम्पूज्य विधिवत्तपस्तेपे महातपा:।।।।

മഹാതേജസ്സും മഹാതപസ്സും ഉള്ള ഗൗതമനും അഹല്യയോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു; വിധിപൂർവ്വം രാമനെ സമ്യകമായി പൂജിച്ച ശേഷം വീണ്ടും തപശ്ചര്യയിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 22

रामोऽपि परमां पूजां गौतमस्य महामुने:।सकाशाद्विधिवत्प्राप्य जगाम मिथिलां तत:।।।।

രാമനും മഹാമുനി ഗൗതമനിൽ നിന്ന് വിധിപൂർവ്വം പരമമായ പൂജ സ്വീകരിച്ച്, അവിടെ നിന്ന് പിന്നെ മിഥിലയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.